Tiếp kiến chung của Đức Thánh cha: Nhân loại như một “cộng đoàn các nhân vị” là một di sản quý báu mà Công đồng Vatican II đã để lại

Lúc 10 giờ sáng thứ Tư, ngày 16 tháng Chín vừa qua, Đức Thánh cha Lêô XIV đã tiếp kiến chung hơn 30.000 tín hữu hành hương, tại Quảng trường Thánh Phêrô. Hiện diện trong dịp này, cũng có hơn 20 giám mục các nước, đặc biệt có một số vị từ Dòng Capuchino, và hàng trăm đôi tân hôn.

Phúc Nhạc | RVA

Như thường lệ, trước khi bắt đầu buổi tiếp kiến, Đức Thánh cha đã tiến ra Quảng trường trên chiếc xe díp mui trần màu trắng. Ngài tiến dọc theo các lối đi để chào thăm các tín hữu và chúc lành cho một số em bé được nhân viên an ninh bế lên trước ngài.

Tại lễ đài, Đức Thánh cha làm dấu thánh giá và chào phụng vụ mở đầu buổi tiếp kiến. Các độc viên lần lượt công bố bằng chín ngôn ngữ khác nhau một đoạn trích từ sách Sáng Thế (St 1,27-28):

“Thiên Chúa sáng tạo con người theo hình ảnh của Ngài, Thiên Chúa sáng tạo con người theo hình ảnh Thiên Chúa; Ngài sáng tạo họ có nam có nữ. Thiên Chúa ban phúc lành cho họ và Thiên Chúa phán với họ: “Hãy sinh sôi nảy nở thật nhiều, cho đầy mặt đất và thống trị mặt đất. Hãy làm bá chủ cá biển, chim trời và mọi loài vật sống động bò trên mặt đất”.

Huấn giáo

Trong bài huấn giáo sau đó, Đức Thánh cha tiếp tục loạt bài về Hiến chế mục vụ Gaudium et Spes, Vui mừng và Hy vọng, Giáo hội trong thế giới ngày nay. Bài hôm thứ Tư này là bài thứ ba trong loạt bài nói trên và có tựa đề là: “Cộng đoàn nhân loại” (GS 23-32).

Mở đầu bài huấn giáo, Đức Thánh cha nói:

“Anh chị em thân mến, chào anh chị em!

Khi dành chương thứ hai cho chủ đề “cộng đoàn nhân loại”, Hiến chế Gaudium et spes (GS) mời gọi chúng ta nhìn nhận “việc gia tăng các mối tương quan giữa con người với nhau”, như “một trong những khía cạnh quan trọng nhất của thế giới ngày nay” (số 23). Tuy nhiên, thực tại này cần đạt tới sự hoàn thành “sâu xa hơn trong cộng đoàn con người”, với điều kiện thiết yếu là “sự tôn trọng hỗ tương đối với phẩm giá tinh thần trọn vẹn của mỗi người” (ibid.).

Những khẳng định này, trong thời đại chúng ta, lại càng trở nên cấp thiết hơn. Một mặt, sự phát triển của công nghệ, sự phổ biến của các phương tiện truyền thông đại chúng (mass media) và mạng xã hội (social media), cùng với tình trạng càng ngày người ta càng sử dụng rộng rãi trí tuệ nhân tạo, mở ra những khả năng mới, phá bỏ các rào cản và khoảng cách; mặt khác, các mối tương quan có khuynh hướng ngày càng trở nên ít mang tính cá vị hơn, mang tính ảo nhiều hơn, và người ta có nguy cơ quen với việc phó thác cho các thuật toán những quyết định vốn chỉ thuộc về lương tâm con người.

Trong bối cảnh đó, làm sao để các tương quan xã hội có chiều sâu thực sự và chiều sâu cá vị chính là sự đóng góp mà cộng đoàn Kitô hữu muốn mang lại.

Công đồng mời gọi chúng ta kín múc những tiêu chuẩn và sức mạnh từ kế hoạch sáng tạo của Thiên Chúa, Đấng đã muốn “tất cả mọi người họp thành một gia đình duy nhất và đối xử với nhau như anh em”; vì thế, “lòng yêu mến Thiên Chúa và tha nhân là điều răn thứ nhất và lớn nhất”, điều đã được mặc khải trọn vẹn và được thực hiện cách hoàn hảo nơi Đức Kitô (x. GS, 24). Sự hoàn thiện của con người và sự phát triển của xã hội phải được xem là gắn bó mật thiết và tùy thuộc lẫn nhau: đối nghịch hoặc tách rời hai điều ấy sẽ khiến cả hai trở nên vô nghĩa. Lịch sử, kể cả lịch sử rất gần đây, xác nhận rõ ràng chân lý này. Vì thế, chúng ta không được mệt mỏi khi nhắc lại cùng với các Nghị phụ Công đồng Vaticanô II rằng: “Con người, tự bản chất, hoàn toàn cần đến đời sống xã hội; vì thế, con người là và phải là nguyên lý, chủ thể và cùng đích của mọi thể chế xã hội.” (GS, 25).

Theo viễn tượng này, Hiến chế Gaudium et spes khẳng định rằng sự đa dạng của con người và các dân tộc trên thế giới không được xem như một mối nguy hiểm hay một sự đe dọa, nhưng phải được nhìn nhận như một tiềm năng làm phong phú và phát triển.

Sự đối đầu, đôi khi dẫn đến bạo lực, là hoa trái của quyền lực của tội lỗi và của cách thức tội lỗi chi phối não trạng cũng như hành động của con người ở mọi cấp độ, gây ra sự hủy diệt và cái chết. Vì thế, cần ngày càng mở lòng hơn theo tiêu chuẩn hỗ tương, chia sẻ và chăm sóc, như vẫn diễn ra giữa các chi thể khác nhau của thân thể con người (x. 1 Cr 12,21-25). Về điểm này, Hiến chế mục vụ của Công đồng cũng đưa ra một định nghĩa ngắn gọn về “công ích”, khi nhắc rằng công ích là: “Toàn bộ những điều kiện của đời sống xã hội cho phép các nhóm cũng như từng thành viên đạt tới sự hoàn thiện của mình cách đầy đủ hơn và dễ dàng hơn.” (GS, 26). Đồng thời, khi nhìn nhận sự tùy thuộc lẫn nhau giữa các dân tộc, Hiến chế khẳng định rằng: “Mỗi nhóm phải lưu tâm đến những nhu cầu và những nguyện vọng chính đáng của các nhóm khác, hơn nữa, phải lưu tâm đến công ích của toàn thể gia đình nhân loại.” (GS, 26).

Dựa trên cách tiếp cận này, các Nghị phụ Công đồng tiếp tục chỉ rõ một số “hệ quả thực tiễn cấp bách hơn cả” (GS, 27). Trước hết là tôn trọng con người. Hiến chế Gaudium et spes nói: “Tất cả những gì chống lại chính sự sống, như mọi hình thức giết người, diệt chủng, phá thai, an tử và ngay cả việc tự sát có chủ ý; tất cả những gì xúc phạm đến sự toàn vẹn của con người, như việc cắt xẻo thân thể, những hành vi tra tấn thể xác hoặc tinh thần, những cưỡng ép tâm lý; tất cả những gì xúc phạm đến phẩm giá con người, như những điều kiện sống dưới mức nhân phẩm, những vụ bắt giam tùy tiện, những vụ trục xuất, chế độ nô lệ, nạn mại dâm, việc buôn bán phụ nữ và thanh thiếu niên, hoặc những điều kiện lao động đáng xấu hổ, trong đó người lao động bị đối xử như những công cụ đơn thuần để kiếm lợi, chứ không phải như những con người tự do và có trách nhiệm: tất cả những điều ấy và những điều tương tự chắc chắn là những điều đáng hổ thẹn.” (ibid.).

Hệ quả thứ hai: tôn trọng và yêu thương cả những người đối nghịch với chúng ta, hoặc những người có cách suy nghĩ và hành động khác với chúng ta (x. GS, 28).

Thứ ba: sự bình đẳng căn bản của tất cả mọi người, điều đòi hỏi phải có công bằng xã hội. Văn kiện khẳng định: “Mọi hình thức kỳ thị liên quan đến các quyền căn bản của con người, dù trong lãnh vực xã hội hay văn hóa, vì lý do giới tính, chủng tộc, màu da, địa vị xã hội, ngôn ngữ hay tôn giáo, đều phải được vượt qua và loại bỏ, vì trái với ý định của Thiên Chúa.” (GS, 29).

Sau cùng, các Nghị phụ Công đồng khuyên nhủ chúng ta phải vượt qua não trạng cá nhân chủ nghĩa và đảm nhận một thái độ trách nhiệm và tham gia (x. GS, 30-31)”.

Và Đức Thánh cha kết luận: “Anh chị em thân mến, cách nhìn nhân loại như một “cộng đoàn các nhân vị” là một di sản quý báu mà Công đồng chung Vaticanô II đã để lại cho chúng ta. Cách nhìn ấy giúp tất cả chúng ta thực hiện một sự phân định cá nhân và cộng đoàn, để có thể đánh giá cách có trách nhiệm những dự án xã hội và chính trị của thời đại hôm nay, dựa trên các tiêu chuẩn: phẩm giá của con người, công bằng xã hội và sự tham gia tự do vào việc xây dựng công ích. Bởi vì tương lai của nhân loại tùy thuộc vào sự dấn thân của mỗi người, để cộng tác với Thiên Chúa và với anh chị em mình xây dựng một thế giới nhân bản hơn (x. GS, 30).

Chào thăm và nhắn nhủ

Sau bài giáo lý bằng tiếng Ý trên đây của Đức Thánh cha, các độc viên lần lượt tóm tắt bằng chín thứ tiếng khác nhau kèm theo những lời chào thăm và nhắn nhủ của ngài.

Khi chào bằng tiếng Pháp, Đức Thánh cha nói: “Tôi chào thăm tất cả các khách hành hương nói tiếng Pháp, đặc biệt là nhóm các khách hành hương đến từ Paris. “Lòng yêu mến Thiên Chúa và người thân cận là điều răn thứ nhất và lớn nhất”: hãy là những người chủ động xây dựng các mối tương quan và tình huynh đệ. Xin Thiên Chúa chúc lành cho anh chị em!”

Với các tín hữu nói tiếng Anh, Đức Thánh cha nói: “Tôi nồng nhiệt chào đón tất cả các khách hành hương và những người nói tiếng Anh đang tham dự buổi Tiếp kiến hôm nay, đặc biệt là những người đến từ Anh, Scotland, Na Uy, Ghana, Nam Phi, Uganda, Úc, Ấn Độ, Israel, Philippines, Việt Nam, Canada và Hoa Kỳ. Tôi cầu nguyện cho mỗi anh chị em và gia đình anh chị em được hưởng niềm vui và bình an của Chúa Giêsu Kitô”.

Với các tín hữu nói tiếng Ba Lan, Đức Thánh cha ngỏ lời: “Tôi thân ái chào thăm các tín hữu Ba Lan, đặc biệt là các khách hành hương và các chủng sinh của Giáo phận Plock, cùng với Đức giám mục bản quyền. Anh chị em đã đi lại theo dấu chân của Thánh Stanislaus Kostka, từ Vienna, qua Dillingen, cho đến Roma.

Trong năm kỷ niệm 300 năm ngày thánh nhân được phong hiển thánh cùng với Thánh Louis Gonzaga, chúng ta hãy cầu nguyện không ngừng cho các bạn trẻ, để nhờ lời chuyển cầu của hai vị thánh bổn mạng này, họ không sợ thực hiện những lựa chọn can đảm trong cuộc đời, bằng cách dấn thân phục vụ Thiên Chúa và tha nhân”.

Với các tín hữu nói tiếng Đức, Đức Thánh cha nói: “Tôi thân ái chào thăm các khách hành hương nói tiếng Đức. Trong những ngày này, khi cử hành “Mùa tạo dựng”, chúng ta được mời gọi ngước mắt lên để chiêm ngắm công trình tạo dựng, ca ngợi và thờ lạy Đấng Tạo Hóa, đồng thời ngày càng hiểu rõ hơn kế hoạch kỳ diệu của Thiên Chúa...

Tại Quảng trường có đông đảo các tín hữu nói tiếng Slovak, Đức Thánh cha chào thăm họ và nói:

“Tôi thân ái chào thăm cuộc hành hương toàn quốc lần thứ 20 của Giáo phận Quân đội Cộng hòa Slovak, do Đức giám mục bản quyền hướng dẫn, cùng với các đại diện của các cơ quan công quyền Slovak và thân nhân của họ. Hôm qua, anh chị em đã cử hành tại Slovakia lễ Đức Mẹ Sầu Bi, Bổn mạng chính của đất nước anh chị em. Anh chị em hãy luôn canh tân đức tin của mình qua việc tôn kính Mẹ của Chúa Giêsu. Hãy tin tưởng khẩn cầu sự trợ giúp của Mẹ, để có thể làm chứng cho những giá trị Kitô giáo trong đời sống hằng ngày; đồng thời hãy cầu xin sự chuyển cầu từ mẫu của Mẹ cho một thế giới công bằng, huynh đệ và hòa bình được thành hình”.

Sau khi chào bằng các thứ tiếng khác nữa, Đức Thánh cha ngỏ lời bằng tiếng Ý:

“Tôi thân ái chào đón các khách hành hương nói tiếng Ý, đặc biệt là các linh mục của Học viện Giáo hoàng Mexico và các chủng sinh của Trường Truyền giáo. Tôi cầu chúc những điều tốt đẹp nhất cho việc học tập của anh em và bảo đảm với anh em rằng tôi sẽ nhớ đến anh em trong lời cầu nguyện.

Tiếp đến, tôi chào thăm các tu sĩ của Dòng Trợ Thế Thánh Gioan Thiên Chúa, khích lệ anh em trong việc bước theo Đức Kitô và phục vụ những người mong manh, yếu thế nhất; các tín hữu của Giáo xứ Santissima Annunziata tại Buonabitacolo, đến đây để xin làm phép tượng Đức Mẹ Núi Cát Minh; tôi cầu mong mỗi người ngày càng có một lòng sùng kính canh tân đối với Mẹ Thiên Chúa; và những người tham dự Khóa học về công tác hỗ trợ dược phẩm, khuyến khích họ biết kết hợp năng lực khoa học, sự gần gũi với con người và một cái nhìn toàn diện về con người.

Tôi thân ái đón tiếp các tuyên úy nhà tù của Italia, cùng với cha Tổng Tuyên úy Raffaele Grimaldi.

Anh em thân mến, tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu xa đối với công việc tông đồ quan trọng mà các con đang thực hiện tại những nơi có nhiều đau khổ của con người này: hãy luôn là sự hiện diện sống động của Tin mừng và của niềm hy vọng Kitô giáo.

Đặc biệt, tôi cám ơn Ban Tổng Giám sát các Tuyên úy Nhà tù và tất cả anh chị em vì sự cộng tác quý báu mà anh chị em dành cho tôi và cho Phủ Quốc vụ khanh Tòa Thánh, trong việc trợ giúp về mặt thiêng liêng cho cuộc sống đầy gian truân của biết bao anh chị em đang bị giam giữ. Họ viết thư cho Đức Giáo hoàng để kể lại những bi kịch và những vết thương của mình.

Sau cùng, tôi nghĩ đến các bạn trẻ, những người đau yếu và các đôi tân hôn. Trong những ngày vừa qua, phụng vụ đã giúp chúng ta suy niệm về mầu nhiệm Thập giá và những đau khổ của Mẹ Chúa. Ước gì Thập giá Đức Kitô và gương sáng của Đức Trinh Nữ Sầu Bi soi sáng cuộc đời các con, hỡi các bạn trẻ thân mến; xin Thập giá và gương của Mẹ nâng đỡ các con trong những thử thách hằng ngày, hỡi những anh chị em đau yếu; và xin các ngài trở nên động lực cho các con, hỡi các đôi tân hôn thân mến, để các con xây dựng một đời sống gia đình trung thành và phù hợp với những nguyên tắc của Tin mừng.