Sáng ngày 23 tháng Năm vừa qua, Đức Thánh cha Lêô XIV đã viếng thăm mục vụ tại Acerra, nam Ý, quen được gọi là Terra dei fuochi, Đất Lửa, để tái khẳng định tình liên đới với các nạn nhân tại đây cũng như gia tăng ý thức nơi quần chúng về nghĩa vụ bảo vệ môi trường.
G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA
Đất Lửa là thành ngữ được dùng từ những năm 2000 để chỉ một vùng rộng lớn, khoảng 1.076 cây số vuông, hiện có gần ba triệu dân cư ở miền Campania, nam Ý, nơi có nhiều địa điểm được dùng để chôn vùi bất hợp pháp những đồ phế thải độc hại, gây bệnh tật cho dân chúng, đặc biệt là các bệnh ung thư, nhất là ung thư máu.
Trong ba tiếng đồng hồ viếng thăm, Đức Thánh cha đã có hai hoạt động chính là gặp gỡ cộng đồng Giáo phận Acerra ở nhà thờ chính tòa và sau đó gặp gỡ dân chúng địa phương ở Quảng trường Calipari.
Lúc 8 giờ sáng, Đức Thánh cha đã đáp trực thăng từ Vatican bay tới Acerra. Cùng đi với Đức Thánh cha, có Đức Tổng giám mục Rudelli, Phụ tá Quốc Vụ khanh, tương đương với Bộ trưởng Nội vụ của Tòa Thánh, Đức Tổng giám mục Rajic, Chủ tịch Phủ Giáo hoàng, hai linh mục thư ký cùng với ba linh mục khác.
Sau 45 phút bay, vượt qua 220 cây số, Đức Thánh cha và đoàn tùy tùng đã tới Acerra và được Đức cha Antonio Di Donna, Giám mục sở tại cùng với các đại diện chính quyền và một số trẻ em tiếp đón. Liền đó, ngài đến Nhà thờ Chính tòa Giáo phận Acerra.
Gặp gỡ tại Nhà thờ Chính tòa
Hiện diện trong thánh đường, có các giám mục thuộc 25 giáo phận ở miền Campania, đông đảo các linh mục, tu sĩ nam nữ, đặc biệt là gia đình của các nạn nhân của nạn ô nhiễm môi trường.
Phát biểu của Đức giám mục Giáo phận Acerra
Trong phát biểu chào mừng Đức Thánh cha, Đức cha Antonio Di Donna thay mặt các giám mục vùng Campania và cộng đoàn Giáo hội tại đây tỏ niềm vui và lòng biết ơn vì chuyến viếng thăm của Đức Thánh cha đến vùng Terra dei fuochi - khu vực bị ô nhiễm môi trường nghiêm trọng nằm giữa Napoli và Caserta với khoảng ba triệu dân sinh sống.
Đức cha nhắc rằng chuyến thăm diễn ra đúng dịp kỷ niệm 11 năm Thông điệp Laudato sì của Đức Giáo hoàng Phanxicô về việc chăm sóc “ngôi nhà chung”. Ngài xem đây là cơ hội để nhìn lại bi kịch môi trường kéo dài hàng chục năm tại miền này và xin Thiên Chúa tha thứ cho những tổn hại con người đã gây ra cho thiên nhiên cũng như cho chính cộng đồng mình.
Đức cha nhắc lại rằng cuộc khủng hoảng môi trường ở miền này bắt đầu từ thập niên 1980, khi nhiều doanh nghiệp ở miền Bắc Ý tìm cách xử lý rác thải độc hại bằng cách vận chuyển hàng trăm nghìn tấn chất thải đến khu vực này. Hoạt động đó mang lại lợi nhuận lớn cho giới công nghiệp tham nhũng và các tổ chức tội phạm. Đồng thời, nhiều doanh nghiệp nhỏ hoạt động bất hợp pháp cũng đốt rác độc hại trên các cánh đồng, tạo nên hình ảnh Terra dei fuochi – “Vùng đất của những đám cháy”. Tiếng tăm tiêu cực này khiến nền kinh tế nông nghiệp địa phương suy sụp vì nông sản khó tiêu thụ.
Đức cha lên án việc con người biến “ngôi nhà chung” thành nơi kiếm lợi nhuận bất chấp hậu quả. Acerra còn phải gánh thêm áp lực vì là nơi đặt lò đốt rác duy nhất của vùng Campania. Chính sự cộng dồn của nhiều nguồn ô nhiễm đã biến thành phố này thành biểu tượng cho những vùng ngoại vi bị hy sinh vì lợi ích của nơi khác. Ngài nhấn mạnh hậu quả nghiêm trọng của ô nhiễm đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên mắc bệnh ung thư. Trong 30 năm qua, riêng Acerra đã có khoảng 150 trẻ em và thanh niên qua đời vì các bệnh liên quan đến ô nhiễm môi trường. Viện Y tế Quốc gia Ý cũng xác nhận có mối liên hệ giữa ô nhiễm và tỷ lệ tử vong trẻ em cao bất thường. Nhiều gia đình hiện diện trong buổi gặp gỡ vẫn đang mang nỗi đau mất con hoặc tiếp tục chăm sóc con em bị bệnh.
Ban đầu, phản ứng của các cơ quan nhà nước yếu ớt và chậm chạp. Vì vậy, người dân, đặc biệt là các gia đình nạn nhân, các bác sĩ và tổ chức môi trường, đã đứng lên đấu tranh dù phải chịu nhiều áp lực và chỉ trích. Năm ngoái, 2025, Tòa án Nhân quyền châu Âu xác nhận nhà nước Ý đã không hành động hiệu quả để ngăn chặn thảm họa này từ những năm 1990, buộc chính phủ phải có các biện pháp cụ thể hơn.
Vai trò của Giáo hội
Đức cha nhấn mạnh vai trò quan trọng của Giáo hội trong việc lắng nghe “tiếng kêu của trái đất và người nghèo”. Theo tinh thần Thông điệp Laudato sì, khủng hoảng môi trường luôn gắn liền với khủng hoảng xã hội và y tế. Các giáo phận địa phương đã đẩy mạnh giáo dục về bảo vệ môi trường, đối thoại với chính quyền và lên tiếng trước bất công. Ngài khẳng định việc chăm sóc thiên nhiên không chỉ là vấn đề xã hội mà là một phần của đức tin Kitô giáo và việc loan báo Tin mừng.
Sau cùng, Đức cha Antonio Di Donna xin Đức Thánh cha củng cố niềm tin và lòng can đảm cho người dân, an ủi các gia đình mất con vì ô nhiễm và thúc đẩy cả Giáo hội lẫn xã hội mạnh dạn hơn trong việc bảo vệ môi trường và công lý.
Diễn từ của Đức Thánh cha
Về phần Đức Thánh cha, lên tiếng sau lời chào mừng của Đức giám mục ở tại, Đức Thánh cha đặc biệt nhắc đến nỗi đau và hy vọng của vùng Terra dei fuochi ở miền Nam nước Ý - nơi chịu hậu quả nặng nề từ ô nhiễm môi trường do các hoạt động phi pháp và sự thờ ơ với lợi ích chung. Ngài nhắc lại rằng Đức Giáo hoàng Phanxicô từng mong muốn đến thăm vùng đất này và sứ điệp của Thông điệp Laudato sì đã trở thành nguồn cảm hứng lớn cho Giáo hội địa phương trong việc bảo vệ môi trường và con người.
Trước tiên, Đức Thánh cha bày tỏ sự gần gũi với các gia đình đã mất người thân vì ô nhiễm môi trường. Ngài lên án những cá nhân và tổ chức vô lương tâm đã đầu độc thiên nhiên và xã hội trong thời gian dài mà không bị trừng phạt. Tuy nhiên, ngài cũng ca ngợi những người đã đáp lại cái ác bằng điều thiện, đặc biệt là Giáo hội địa phương, nơi đã dũng cảm lên tiếng tố cáo bất công và nuôi dưỡng hy vọng cho dân chúng.
Để soi sáng cho sứ mạng này, Đức Thánh cha nhắc đến thị kiến của ngôn sứ Êdêkien về cánh đồng đầy xương khô trong Kinh thánh. Hình ảnh đó tượng trưng cho sự chết chóc và hoang tàn mà con người gây ra cho môi trường và cộng đồng. Vùng đất Campania từng nổi tiếng màu mỡ và giàu văn hóa, nhưng nay bị tàn phá vì ô nhiễm, tham nhũng và tội phạm. Trước thực trạng ấy, con người có thể chọn thái độ thờ ơ hoặc trách nhiệm. Đức Thánh cha khẳng định người dân nơi đây đã chọn con đường trách nhiệm và công lý. Đức Thánh cha nhấn mạnh rằng Thiên Chúa luôn đặt ra những câu hỏi mới cho con người: liệu “những bộ xương khô” ấy có thể sống lại không? Đây là lời mời gọi mọi người tin rằng sự sống có thể chiến thắng sự chết. Dù bất công và tội ác dường như đang thống trị, Thiên Chúa vẫn có thể biến đau thương thành hy vọng và làm cho “sa mạc nở hoa”. Theo ngài, cuộc gặp gỡ hôm nay chính là lời đáp trả niềm tin vào sức mạnh của Lời Chúa.
Đức Thánh cha cũng nhắc đến Thông điệp Laudato sì, trong đó Đức Phanxicô vừa lên án “nền văn hóa sự chết”, vừa khẳng định rằng một nhân loại mới đang âm thầm xuất hiện giữa xã hội công nghệ hiện đại. Đó là những con người cùng nhau xây dựng công lý xã hội và môi trường. Đức Thánh cha kêu gọi cộng đoàn Kitô hữu trở thành “sự kháng cự bền bỉ” trước cái ác, bằng cách sống Tin mừng, giáo dục thế hệ trẻ, hợp tác với nhau và quan tâm đến công ích.
Tiếp tục hình ảnh ngôn sứ Êdêkien, Đức Thánh cha giải thích rằng phép lạ hồi sinh không diễn ra ngay lập tức. Những bộ xương trước tiên được kết nối lại, rồi mới có da thịt và cuối cùng mới nhận được thần khí. Điều đó cho thấy công cuộc tái thiết xã hội và môi trường cần sự kiên trì, niềm tin và nỗ lực liên tục. Nếu dừng lại giữa chừng, con người sẽ quay về tình trạng cũ.
Đức Thánh cha Lêô XIV cầu xin Chúa Thánh Thần làm trỗi dậy một “đạo quân hòa bình” để chữa lành vùng đất này. Ngài mong muốn ngọn lửa hủy diệt sẽ được thay bằng ngọn lửa của Thánh Thần - ngọn lửa mang lại sự sống, tình yêu, sự chăm sóc và lòng cảm thông. Ngài đặc biệt khích lệ các gia đình từng chịu mất mát hãy biến đau thương thành động lực giáo dục con cháu sống có trách nhiệm, từ bỏ oán hận và làm chứng cho công lý bằng chính đời sống của mình.
Với các linh mục, tu sĩ nam nữ
Đối với các linh mục, tu sĩ và những người phục vụ Giáo hội, Đức Thánh cha mời gọi họ sống tinh thần phục vụ khiêm nhường, gần gũi và biết tha thứ. Ngài lên án “văn hóa đặc quyền và lạm quyền” vốn gây nhiều tổn hại cho xã hội. Theo ngài, sự đổi mới thế giới phải bắt đầu từ sự đổi mới tâm hồn. Chỉ khi con người có “một trái tim mới” và “một thần khí mới”, xã hội mới có thể thực sự hồi sinh.
Sau cùng, Đức Thánh cha cầu xin Chúa Kitô Phục Sinh giúp mọi người biết cùng nhau sống theo Lời Chúa, trở thành những người hành hương hy vọng trên trần gian và hướng đến sự sống vĩnh cửu.
Sau huấn từ, Đức Thánh cha và cộng đoàn đọc kinh Lạy Cha và ngài ban phép lành cho mọi người, trước khi đặc biệt chào thăm các gia đình có con cái bị thiệt mạng vì ô nhiễm môi trường.
Trực tiếp
