Lúc 12 giờ 30, ngày 25 tháng Chín vừa qua, tại Sảnh đường Đại lễ trong Dinh Elisée, Đức Thánh cha Lêô XIV có bài diễn văn đầu tiên tại Pháp, trước sự hiện diện của khoảng 250 nhân vật các đại diện chính quyền, ngoại giao đoàn và các tầng lớp xã hội, trong đó cũng có khoảng 20 hồng y và giám mục.
G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA
Trong lời chào mừng Đức Thánh cha, Tổng thống Macron nhắc đến đặc tính đời của nền Cộng hòa Pháp, đặc tính này tôn trọng tất cả mọi tôn giáo và không hề coi nhẹ vai trò quan trọng của các tôn giáo trong xã hội. Ông cũng đề cao sự đóng góp của Kitô giáo, đặc biệt là Công giáo cho đất nước, xã hội, văn hóa và nhân dân Pháp qua dòng lịch sử. Ông cũng nêu bật sự cộng tác giữa Nhà nước và Giáo Hội trong việc cứu giúp những người tị nạn và nghèo túng.
Diễn văn của Đức Thánh cha
Về phần Đức Thánh cha, trong diễn văn tại Điện Élysée, ngài bày tỏ vui mừng được đến thăm nước Pháp và Đức Thánh cha biết ơn Tổng thống Pháp về lời mời cũng như sự đón tiếp nồng hậu. Ngài gửi lời chào đến toàn thể người dân Pháp, nhấn mạnh rằng sự đa dạng về nguồn gốc văn hóa và tôn giáo là một yếu tố làm phong phú đời sống chung và nền dân chủ của đất nước. Đức Thánh cha cũng nhắc đến mối liên hệ gia đình của mình với vùng Normandie và Béarn, đồng thời khẳng định nước Pháp thường xuyên hiện diện trong lời cầu nguyện của Đức Giáo hoàng.
Theo Đức Thánh cha, Paris và nước Pháp từ lâu đã được xem như một trung tâm văn hóa, nghệ thuật và tinh thần quan trọng của châu Âu cũng như thế giới. Hệ thống trường học, đại học và các học viện của Pháp đã góp phần vào việc tìm kiếm chân lý và đào tạo trí tuệ của nhiều thế hệ. Đức Giáo hoàng đề cao những nhà tư tưởng, nhà khoa học, nghệ sĩ, nhà văn và triết gia Pháp, đặc biệt những người vừa đóng góp cho văn hóa vừa sống đức tin Công giáo. Ngài cho rằng khoa học, nghệ thuật, văn chương và triết học có thể phục vụ ích lợi của nhân loại khi được hướng dẫn bởi việc tìm kiếm cái đẹp, cái thiện và sự thật.
Một biểu tượng đặc biệt được Đức Giáo hoàng nhắc đến là công cuộc trùng tu Nhà thờ Đức Bà Paris. Đức Thánh cha bày tỏ lòng biết ơn đối với các nghệ nhân, chuyên gia, tổ chức công và tư nhân đã cùng nhau thực hiện công trình này. Việc nhà thờ được mở cửa trở lại không chỉ là thành quả kỹ thuật mà còn là dấu hiệu của hy vọng: những gì tưởng như đã bị phá hủy hoàn toàn vẫn có thể được tái sinh nhờ sự hợp tác và nỗ lực chung. Từ đó, ngài mời gọi các thành phần chính trị, xã hội và tôn giáo của Pháp tiếp tục làm việc trong tinh thần đoàn kết và hy vọng.
Đức Giáo hoàng cũng nhấn mạnh những cội nguồn Kitô giáo sâu xa của nước Pháp. Từ thời thánh Irênê và phép rửa của Clovis, Kitô giáo đã góp phần hình thành đời sống tinh thần, văn hóa, trí thức, nghệ thuật và truyền giáo của quốc gia này. Ngài nhắc đến chủ nghĩa nhân văn Pháp, thời Phục hưng, thế kỷ XVII và thời Khai sáng, đặc biệt là những đóng góp liên quan đến việc nhìn nhận các quyền vốn gắn liền với phẩm giá con người, trong đó có tự do tôn giáo. Theo Đức Thánh cha, khẩu hiệu “Tự do, Bình đẳng, Huynh đệ” không chỉ là những lời được khắc trên các công trình công cộng mà còn chứa đựng những đòi hỏi đạo đức mang tính phổ quát, có thể gặp gỡ sâu sắc với thông điệp Tin mừng.
Từ đó, Đức Thánh cha liên hệ với Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền, được công bố tại Paris, và nhấn mạnh mục tiêu bảo vệ phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi con người. Đức Giáo hoàng cảnh báo rằng vấn đề phẩm giá, các quyền và những tự do căn bản của con người luôn có tính thời sự, đặc biệt trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển nhanh chóng. Công nghệ đã giúp cải thiện đáng kể đời sống nhân loại, nhưng cũng có thể gây tổn hại nếu không được định hướng bởi điều thiện. Ngài nhắc lại cảnh báo của Georges Bernanos về nguy cơ con người trở thành nô lệ cho một “thiên đường của máy móc”, trong đó sự vâng phục mù quáng và thiếu trách nhiệm có thể chi phối xã hội.
Chính vì vậy, Đức Giáo hoàng giải thích lý do ngài dành một phần quan trọng trong thông điệp đầu tiên của mình cho trí tuệ nhân tạo (AI). Theo Đức Thánh cha, con người phải luôn được đặt ở trung tâm của mọi suy tư về công nghệ. Cần đào tạo khả năng phân định đạo đức để con người có thể nhận biết điều gì thực sự tốt, bảo vệ tự do nội tâm và phẩm giá thiêng liêng của mỗi người. Một xã hội tự do đích thực không áp đặt sự đồng nhất mà phải bảo vệ sự đa dạng của lương tâm, ngăn ngừa các xu hướng độc đoán và thúc đẩy đối thoại đạo đức. Điều này đặc biệt quan trọng trong một nước Pháp đa dạng về văn hóa và tôn giáo.
Một chủ đề khác nổi bật là tình liên đới và việc chăm sóc những người yếu thế. Đức Giáo hoàng ca ngợi truyền thống bác ái của Giáo hội Công giáo tại Pháp, từ Thánh Vincent de Paul đến các tổ chức Công giáo ngày nay. Các hoạt động chăm sóc người đau khổ, người bệnh và những người dễ bị tổn thương được xem như một “trường học của nhân tính”, nhắc nhở xã hội về giá trị độc nhất và không thể thay thế của từng con người. Ngài kêu gọi mọi người biết đón nhận sự sống, nâng đỡ người yếu thế bằng lòng nhân ái, đồng hành với từng giai đoạn của cuộc đời và bảo vệ những người không có tiếng nói hoặc chưa nhận được sự hỗ trợ đầy đủ. Ngài đặc biệt khẳng định việc bảo vệ quyền được sống là nền tảng không thể thiếu của các quyền con người khác.
Đức Giáo hoàng đồng thời cảnh báo trước việc kỳ vọng khoa học và công nghệ có thể giải quyết mọi đau khổ của con người. Nếu không được hướng dẫn bởi lương tâm, khoa học có thể bị biến thành công cụ phục vụ lợi ích kinh tế và dẫn đến những vấn đề như thao túng di truyền, mang thai hộ, mua bán nội tạng hoặc việc cung cấp một cái chết được lập trình. Vì thế, trách nhiệm bảo vệ sự sống và phẩm giá con người thuộc về tất cả mọi người và đòi hỏi sự thay đổi cả trong trí tuệ lẫn con tim.
Về mối quan hệ giữa Nhà nước và tôn giáo, Đức Giáo hoàng trình bày quan niệm về một nền thế tục đúng đắn. Theo ngài, thế tục không đồng nghĩa với việc loại bỏ tôn giáo khỏi đời sống công cộng hay giáo dục. Ngược lại, Nhà nước và các tổ chức tôn giáo có thể đối thoại, hợp tác và cùng phục vụ công ích. Đức Thánh cha đánh giá cao đối thoại giữa Tòa Thánh, Giáo hội Công giáo tại Pháp và Chính phủ Pháp, đồng thời nhấn mạnh rằng Giáo hội có thể đóng góp cho xã hội thông qua các hoạt động giáo dục, bác ái, xã hội và văn hóa. Trong bối cảnh đó, trường Công giáo giữ một vị trí đáng kể trong lĩnh vực giáo dục, giúp con người hiểu rõ căn tính của mình để có thể gặp gỡ người khác bằng sự tôn trọng và cởi mở.
Đức Giáo hoàng cũng đề cập đến Trung Đông và sự hợp tác vì hòa bình. Ngài ghi nhận sự hợp tác lâu dài giữa Pháp và Giáo hội Công giáo trong việc hỗ trợ các Kitô hữu tại Trung Đông, thông qua các hoạt động giáo dục, xã hội, văn hóa và nhân đạo. Ngài đặc biệt nhắc đến Quỹ các trường học Đông phương, đã hỗ trợ hơn 260 cơ sở giáo dục tại Trung Đông, trong đó có các trường đại học tại Liban và Đại học Bethlehem. Theo Đức Thánh cha, giáo dục là một công cụ quan trọng để xây dựng đối thoại giữa các dân tộc và bảo vệ quyền của mỗi người.
Sau cùng, Đức Thánh cha dành phần quan trọng cho hòa bình, chiến tranh và giải trừ quân bị. Khi nhắc đến Trung Đông và những vùng chịu ảnh hưởng của xung đột, ngài kêu gọi không được thờ ơ trước đau khổ của con người. Đức Thánh cha nhắc lại lời kêu gọi giảm và loại bỏ vũ khí hạt nhân, đồng thời cảnh báo rằng việc coi vũ khí hạt nhân như một bảo đảm an ninh có thể thúc đẩy một cuộc chạy đua vũ trang mới. Theo ngài, hòa bình không phải là sự cân bằng giữa các lực lượng mà phải được xây dựng từng ngày bằng đối thoại và công lý.
Đức Thánh cha kêu gọi không bao giờ coi chiến tranh là điều “không thể tránh khỏi”, nhưng phải liên tục thúc đẩy đối thoại và ngoại giao. Pháp được mời gọi tiếp tục đóng góp cho hòa bình và chủ nghĩa đa phương, đặc biệt tại châu Âu. Đức Giáo hoàng mong muốn tự do của người Pháp ngày càng gắn với việc phục vụ công ích, tình huynh đệ mở rộng đến toàn thể nhân loại, còn bình đẳng phải dựa trên công lý và bác ái, đồng thời biết trân trọng những khác biệt giữa con người.
Kết thúc diễn văn, Đức Giáo hoàng bày tỏ lòng biết ơn đối với cuộc gặp gỡ và cầu nguyện cho nước Pháp. Ngài cầu mong quốc gia này được bình an, hiệp nhất và thịnh vượng, đồng thời phó thác những ước nguyện ấy cho sự chuyển cầu của Đức Trinh Nữ Maria, Đấng Bảo trợ chính của nước Pháp. Toàn bộ bài diễn văn có thể được quy về một lời mời gọi xuyên suốt: đặt phẩm giá con người ở trung tâm, bảo vệ sự sống và tự do, phát triển khoa học trong trách nhiệm đạo đức, thúc đẩy đối thoại giữa các thành phần xã hội và tôn giáo, đồng thời không ngừng xây dựng một nền văn minh của hòa bình, tình huynh đệ và công ích.
Sau cuộc gặp gỡ trên đây, Đức Thánh cha đã về tòa Sứ thần Tòa Thánh, cách đó ba cây số rưỡi để dùng bữa trưa và nghỉ ngơi.
Trực tiếp
