Đức Thánh cha ban hành thủ tục mới về việc bãi chức các Thượng phụ Công giáo Đông phương

Hôm 29 tháng Tám vừa qua, Đức Thánh cha Lêô XIV bổ sung Bộ Giáo luật Công giáo Đông phương và ấn định các biện pháp bãi chức các Thượng phụ của các Giáo hội này.

G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA

Thủ tục trên đây được Đức Thánh cha quy định trong tự sắc mang tựa đề: “Mutua concordia”, nghĩa là “Hòa hợp với nhau”.

Văn kiện này sửa đổi Bộ Giáo luật của các Giáo hội Công giáo Đông phương (Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium - CCEO), bổ sung những quy định cho phép các Công nghị Giám mục khởi xướng tiến trình bãi nhiệm vị Thượng phụ của Giáo hội liên hệ, chẳng hạn trong trường hợp có một mối đe dọa nghiêm trọng đối với sự hiệp thông của Giáo hội này.

Theo quy định mới, khi có lý do nghiêm trọng, trước hết có thể yêu cầu vị Thượng phụ của Giáo hội liên hệ tự nguyện từ chức. Nếu Thượng phụ ấy không chịu từ chức, vị giám mục thâm niên nhất trong chức giám mục sẽ triệu tập Công nghị các giám mục, các vị sẽ bỏ phiếu kín để bất tín nhiệm Thượng phụ. Cần có đa số hai phần ba số thành viên của Thượng hội đồng để thông qua quyết định. Vị Thượng phụ ấy có quyền tự bào chữa trong công nghị ấy. Tuy nhiên, việc bãi chức Thượng phụ ấy phải được Đức Thánh cha phê chuẩn thì mới có hiệu lực pháp lý.

Nếu vị giám mục thâm niên nhất không chịu triệu tập công nghị để cứu xét vụ này thì vị giám mục thâm niên thứ hai sẽ triệu tập. Trong tự sắc, Đức Thánh cha khẳng định rằng các biện pháp này phù hợp với truyền thống tính hiệp hành của các Giáo hội Công giáo Đông phương, đồng thời tiếp thu những đề nghị của nhiều giám mục thuộc các Giáo hội Đông phương.

Hơn nữa, biện pháp này cũng tính đến các mối quan hệ đại kết với các Giáo hội Chính thống giáo, nơi cách hiểu về mặt pháp lý và thực tiễn nhấn mạnh hơn đến sự lãnh đạo mang tính cộng đoàn và tính tập thể. Quyền của Đức Giáo hoàng trong việc phê chuẩn hoặc bác bỏ các quyết định của Thượng hội đồng đóng vai trò như một cơ chế bảo đảm chống lại những sự can thiệp nội bộ hoặc bên ngoài không thích đáng.

Tự sắc trên đây của Đức Thánh cha có hiệu lực ngay sau khi được ban hành.

Vụ việc Đức Thượng phụ Giáo hội Công giáo Syriac

Theo báo chí, một trong những lý do thúc đẩy Đức Thánh cha ban hành tự sắc trên đây là vụ Đức Thượng phụ Ignace Youssif Younan III, 82 tuổi (1944) Giáo chủ Giáo hội Công giáo Syriac, có trụ sở ở Liban. Vị này bị nhiều giám mục trong Giáo hội than phiền và không tín nhiệm. Họ xin ngài từ nhiệm nhưng không được toại nguyện. Các giám mục đã trình bày sự việc với Đức Thánh cha Lêô XIV vụ này trong cuộc gặp gỡ riêng tại Tòa Sứ thần Tòa Thánh tại Beirut, nhân chuyến tông du của ngài tại Liban từ ngày 30 tháng Mười Một đến ngày 01 tháng Mười Hai năm ngoái (2025).

(Tổng hợp 30-8-2026)