Hôm 24 tháng Giêng vừa qua, lễ kính thánh Phanxicô đờ Xan, bổn mạng giới báo chí, Phòng Báo chí Tòa Thánh đã công bố Sứ điệp của Đức Thánh cha Lêô XIV, nhân Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội Lần thứ 60, sẽ được cử hành vào Chúa nhật, ngày 17 tháng Năm tới đây.
G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA
Sứ điệp có chủ đề là “Gìn giữ tiếng nói và khuôn mặt con người”, trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI).
Trong sứ điệp, Đức Thánh cha khẳng định rằng khuôn mặt và tiếng nói là những đặc nét duy nhất của mỗi con người, biểu lộ căn tính không thể thay thế và là nền tảng của mọi cuộc gặp gỡ. Con người được Thiên Chúa tạo dựng theo hình ảnh Ngài, được mời gọi bước vào tương quan và đối thoại. Do đó, việc bảo vệ khuôn mặt và tiếng nói con người chính là bảo vệ phẩm giá, ơn gọi và tình yêu mà Thiên Chúa đã khắc ghi nơi mỗi người.
Đức Thánh cha cảnh báo rằng nếu thiếu sự tỉnh thức, công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, gọi tắt là AI, có thể làm xói mòn các nền tảng nhân bản của xã hội. Việc mô phỏng khuôn mặt, tiếng nói, cảm xúc và cả các mối quan hệ con người, có nguy cơ làm biến dạng truyền thông, khiến con người bị giản lược thành những dữ liệu hay thuật toán, thay vì những chủ thể tự do và có trách nhiệm.
Một thách đố lớn được nêu lên trong sứ điệp là nguy cơ con người từ bỏ tư duy độc lập. Các thuật toán mạng xã hội thường ưu tiên cảm xúc nhanh, gây phẫn nộ hay đồng thuận dễ dãi, làm suy yếu khả năng lắng nghe, suy nghĩ phản biện và đào sâu. Việc quá lệ thuộc vào AI như một “người bạn toàn tri” có thể bào mòn năng lực tư duy sáng tạo, phân định ý nghĩa và trách nhiệm cá nhân.
Trong lĩnh vực sáng tạo, AI còn đe dọa biến con người thành những người tiêu thụ thụ động, trong khi các tác phẩm nghệ thuật nhân loại chỉ còn là dữ liệu huấn luyện cho máy móc.
Đức Thánh cha cũng nhấn mạnh đến nguy cơ mô phỏng các mối quan hệ và thực tại. Chatbot và các hệ thống AI có khả năng bắt chước cảm xúc và đối thoại, dễ tạo ảo tưởng về tương quan, đặc biệt nguy hiểm với những người dễ tổn thương. Ngoài ra, các thiên kiến (bias), sự thiếu minh bạch và hiện tượng thông tin sai lệch, “ảo giác” của AI có thể làm méo mó nhận thức thực tại, gây mất niềm tin và bất ổn xã hội.
Trước những thách đố đó, Đức Thánh cha kêu gọi xây dựng một liên minh có trách nhiệm giữa con người và công nghệ, dựa trên ba trụ cột: trách nhiệm, hợp tác và giáo dục. Mọi chủ thể - từ các tập đoàn công nghệ, nhà lập pháp, giới truyền thông, học giả, nghệ sĩ đến nhà giáo dục - đều phải góp phần bảo vệ phẩm giá con người và công ích. Truyền thông cần trung thực, minh bạch; nội dung do AI tạo ra phải được phân biệt rõ ràng.
Đặc biệt, Đức Thánh cha nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục về truyền thông và trí tuệ nhân tạo (MAIL= Media and Artificial Intelligence Literacy), nhằm giúp mọi người - nhất là giới trẻ và những nhóm dễ bị tổn thương - phát triển tư duy phản biện, biết kiểm chứng nguồn tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, khuôn mặt và tiếng nói của mình trước các nguy cơ như lừa đảo số, deepfake hay xâm phạm đời tư.
Trong phần kết luận, Đức Thánh cha mời gọi mọi người đặt con người làm trung tâm của mọi đổi mới công nghệ, để khuôn mặt và tiếng nói thực sự tiếp tục diễn tả con người, và truyền thông luôn phục vụ sự thật, tình yêu và thiện ích chung.
(Sala Stampa 24-1-2026)
Trực tiếp
