Nhận định của một nhà chính trị học Ý về Tổng thống Trump và Đức Giáo hoàng Lêô XIV

Hãng tin SIR của Hội đồng Giám mục Ý, truyền đi ngày 06 tháng Năm năm 2026, đã phỏng vấn một chuyên gia chính trị, ông Paolo Naso, về cuộc công kích mới nhất của Tổng thống Trump chống Đức Giáo hoàng Lêô XIV, hôm mùng 05 tháng Năm vừa qua, nhất là đối với chủ trương của ông: “xây dựng bằng chiến tranh”.

G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA

Giáo sư Paolo Naso, theo Tin lành, là một chuyên gia am hiểu sâu sắc lịch sử Hoa Kỳ, đặc biệt là các Giáo hội tại đây. Ông đã dành một cuốn sách cho chủ đề này với tựa đề: “Chúa phù hộ nước Mỹ. Chủ nghĩa duy căn (fondamentalismo) Kitô giáo từ những người theo thuyết sáng tạo đến Donald Trump”. Ông là nhà chính trị học và là giáo sư môn lịch sử hiện đại tại Đại học Quốc gia Milano.

Theo giáo sư Naso, “Có một thực tế khách quan: với đường hướng mục vụ về một “nền hòa bình không vũ trang và có sức giải trừ vũ trang”, Đức Giáo hoàng Lêô đề xuất một mô hình địa chính trị hoàn toàn trái ngược với mô hình của Tổng thống Mỹ, người đã chọn con đường “chiến tranh để đạt hòa bình”, chỉ phục vụ lợi ích riêng của Hoa Kỳ... Tiếng nói của Giáo hoàng, có lẽ vượt ra ngoài cả ý định của ngài, vẫn là biểu đạt có thẩm quyền nhất phản đối quan niệm hòa bình kiểu Trump - tức hòa bình được xây dựng bằng chiến tranh; hôm nay là ở Gaza và Iran, ngày mai có thể là Cuba. Và rồi sẽ ra sao với những tuyên bố hiếu chiến về Greenland và tham vọng đối với Canada?”. Sau đây là cuộc phỏng vấn ngắn với Giáo sư Naso.

Phóng viên: Thưa Giáo sư, làm thế nào giải thích sự công kích dai dẳng của ông Donald Trump đối với Đức Lêô?

Giáo sư Naso: Ngoài những yếu tố rõ ràng góp phần định hình chân dung ông Donald Trump và giải thích một số phát ngôn thái quá của ông, còn có một thực tế khách quan: với đường hướng mục vụ về một “nền hòa bình không vũ trang và có sức giải trừ vũ trang”, Giáo hoàng Lêô đề xuất một mô hình địa chính trị hoàn toàn trái ngược với mô hình của Tổng thống Mỹ, người đã chọn con đường “chiến tranh để đạt hòa bình”, tức là chủ trương can thiệp nhằm thiết lập một trật tự quốc tế mới xoay quanh lợi ích độc tôn của Hoa Kỳ. Điều này tự nó không hoàn toàn mới, bởi việc bảo vệ lợi ích chiến lược luôn ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Mỹ, nhưng trước đây chủ nghĩa can thiệp luôn được cân bằng, thậm chí bị hạn chế, bởi logic của chủ nghĩa đa phương, bởi các ràng buộc liên minh - trước hết là NATO - bởi uy tín của Liên Hợp Quốc và các tổ chức siêu quốc gia khác, bao gồm cả Liên minh châu Âu. Với ông Trump, tất cả những yếu tố cân bằng đó đã bị phá vỡ.

Phóng viên: Cả hai đều là “sản phẩm” của cùng một đất nước - nước Mỹ. Làm sao giải thích những khác biệt sâu sắc này?

Giáo sư Naso: Cả ông Trump và Đức Lêô XIV đều là biểu hiện của truyền thống Mỹ - một truyền thống từ lâu đã tồn tại những sự phân cực sâu sắc, ngay từ thời thuộc địa. Các thuộc địa không giống nhau: có nơi khép kín, mang tính bè phái, có thể gọi là thần quyền; những nơi khác, cũng gắn bó với đức tin Kitô giáo và Tin lành, lại nổi bật bởi tính đa nguyên và khả năng tiếp nhận, hòa nhập các bản sắc khác nhau.

Phóng viên: Ông Trump là “tông đồ” của chủ nghĩa dân tộc cực đoan kiểu Mỹ - một thứ tôn giáo chính trị lạm dụng các trích dẫn Kinh thánh và biểu tượng Kitô giáo.

Giáo sư Naso: Còn Đức Lêô chỉ làm bổn phận của một Giáo hoàng, hướng nhìn vượt ra ngoài biên giới quốc gia - một Giáo hoàng hướng tới cả “Nam bán cầu”, như chuyến thăm châu Phi gần đây của ngài đã cho thấy.

Phóng viên: Mối quan hệ của “bao nhiêu hệ phái” Tin lành rộng lớn tại Mỹ đối với ông Trump như thế nào?

Giáo sư Naso: Đặc biệt trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã sử dụng tôn giáo một cách rất liều lĩnh, giương cao Kinh thánh để rao giảng chủ nghĩa dân tộc Kitô giáo của mình và tấn công đối thủ: nước Mỹ tự do và “woke”, nước Mỹ của các quyền và của nguyên tắc tách biệt giữa nhà nước và các tôn giáo - được quy định trong Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp. Câu chuyện mà ông và các cộng sự thân cận xây dựng rất hiệu quả: một nước Mỹ suy đồi chỉ có thể trở lại vĩ đại khi tìm lại linh hồn Kitô giáo và khôi phục vai trò siêu cường duy nhất, không tranh cãi - mạnh mẽ, đáng gờm. Lập luận này đã thuyết phục hàng triệu cử tri, những người bất mãn với “tính đúng đắn chính trị” của giới trí thức và tầng lớp tinh hoa Washington. Trong một nước Mỹ suy tàn, ông Trump tự trình bày mình như một “vị cứu thế” có thể lập lại trật tự và đảm bảo thịnh vượng - tất nhiên với sự trợ giúp của Chúa. Thông điệp này đã hoạt động rất hiệu quả cho đến vài tháng trước.

Kết quả không mấy tích cực của cuộc chiến với Iran có thể đã làm suy giảm sự ủng hộ từ “lực lượng nòng cốt” gồm cử tri da trắng, miền Nam và theo chủ nghĩa cơ bản - những người tạo thành “đội quân” thực sự của ông Trump.

Phóng viên: Có một nước Mỹ đang kháng cự không?

Giáo sư Naso: Nước Mỹ tự do đang gặp khó khăn và trong những tháng sau cuộc bầu cử đưa ông Trump trở lại Nhà Trắng. Họ rơi vào trạng thái bàng hoàng và câm lặng. Điều này cũng đúng với các Giáo hội Tin lành truyền thống - như Tin lành Trưởng Lão, Luther, Methodist, một phần Baptist, các cộng đồng người Mỹ gốc Phi - vốn đã chịu làn sóng chủ nghĩa Tin lành cực đoan. Tuy nhiên, giờ đây đã có chuyển động: các cuộc huy động chống chiến tranh, chống tính chất chuyên quyền của chính quyền này và những xu hướng độc đoán đang quay trở lại. Phong trào “NO KING” phản ánh rõ tâm trạng của nhiều người Mỹ đang thấy những trụ cột của nền dân chủ hiến định bị lung lay.

Phóng viên: Cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Rubio và Vatican có thể giúp cải thiện quan hệ không?

Giáo sư Naso: Chắc chắn. Ông Rubio sẽ thể hiện mình là một người Công giáo tận tâm và mộ đạo, sẽ nói về những hiểu lầm và diễn giải sai. Đó là vai trò của ông và cũng là “lá bài” có thể đưa ông vào Nhà Trắng trong hai năm rưỡi tới. Nhưng cần lưu ý: bản chất chính trị không thay đổi; chỉ có hình thức khác đi, có ý thức hơn về chuẩn mực và nghi thức ngoại giao. Tôi có thể sai, nhưng tôi muốn tin rằng cuối cùng ông Rubio sẽ mang theo “cành ô-liu”, và Đức Giáo hoàng Lêô sẽ sẵn sàng đón nhận. Cho đến khi Tổng thống sẽ lại có một phát ngôn bốc đồng khác.

(Sir 6-5-2026)