Đức Thánh cha Lêô XIV chuẩn bị cho chuyến tông du nước ngoài dài nhất tại Châu Phi

Từ ngày 13 đến ngày 23 tháng Tư sắp tới, Đức Thánh cha Lêô XIV sẽ thực hiện chuyến tông du dài nhất tại bốn nước châu Phi: từ Algeria, đến Cameroon, Angola và Guinea Xích Đạo, trong vòng mười một ngày, thực hiện mười tám chuyến bay và di chuyển hơn 16.000 cây số.

Phúc Nhạc | RVA

Algeria: Đối thoại giữa Kitô hữu và Hồi giáo

Cho đến nay, chưa từng có vị Giáo hoàng nào đến thăm Algeria. Tuy nhiên, Đức Lêô XIV đã từng hai lần đến quốc gia lớn nhất Bắc Phi này khi còn là Bề trên Tổng quyền Dòng Thánh Augustinô. Và từ ngày 13 tháng Tư sắp tới ngài sẽ trở lại Algeria - nơi sinh trưởng của Thánh Augustinô sinh năm 354, tại Souk-Ahras ngày nay và qua đời năm 430 tại thành phố Giám mục Hippo Regius.

Vào thời hậu Cổ đại, khu vực Algeria ngày nay từng mang đậm dấu ấn Kitô giáo. Tuy nhiên, trong chuyến đi này, Đức Lêô XIV sẽ chỉ gặp một số rất ít người Công giáo, họ chỉ chiếm khoảng 0,2% dân số, trong khi phần lớn dân cư là người Hồi giáo.

Di sản của thời kỳ thuộc địa châu Âu vẫn còn ảnh hưởng đến cả bốn quốc gia trong chuyến tông du. Tại Algeria, điều này góp phần làm giảm số lượng người Công giáo. Sau khi giành độc lập từ Pháp năm 1962 sau một cuộc chiến đẫm máu, hàng trăm nghìn người Pháp gốc Algeria - phần lớn là Kitô hữu - đã rời khỏi đất nước.

Ngày nay, Giáo hội Công giáo là cộng đồng Kitô giáo duy nhất được đăng ký chính thức tại Algeria. Tuy ít bị hạn chế hơn các Giáo hội Tin lành, nhưng vào năm 2022, tổ chức bác ái Caritas của Giáo hội đã bị đóng cửa. Vì vậy, trong chuyến thăm của Đức Giáo hoàng, trọng tâm sẽ là đối thoại giữa người Hồi giáo và Kitô hữu, cũng như củng cố cộng đoàn Công giáo địa phương.

Tại thủ đô Alger, Đức Lêô XIV sẽ thăm Đại Đền thờ Hồi giáo và một Đài tưởng niệm nội chiến. Ngày hôm sau, 14 tháng Tư ngài sẽ đến Annaba, tức Hippo Regius xưa kia, và sẽ cử hành thánh lễ tại Vương cung thánh đường Thánh Augustinô.

Cameroon: Cuộc gặp gỡ vì hòa bình tại vùng khủng hoảng

Tại Cameroon, việc phân chia thuộc địa cũ của Đức giữa Pháp và Anh vẫn để lại hậu quả cho đến ngày nay. Trong nhiều thập kỷ, xung đột âm ỉ giữa chính quyền trung ương nói tiếng Pháp và các vùng nói tiếng Anh - nơi người dân cảm thấy bị phân biệt đối xử.

Năm 2017, xung đột leo thang: trong nhiều năm, lực lượng ly khai giao tranh với quân đội chính phủ; hàng nghìn người thiệt mạng và hơn nửa triệu người phải rời bỏ nhà cửa. Tình trạng bất ổn này cũng tạo điều kiện cho các băng nhóm tội phạm hoạt động.

Với một cuộc gặp gỡ hòa bình tại thành phố Bamenda thuộc vùng nói tiếng Anh, Đức Lêô XIV muốn thúc đẩy đối thoại giữa các bên. Các giám mục Cameroon hy vọng chuyến thăm sẽ tăng cường sự hiệp nhất của quốc gia đa dạng này, nơi ở miền Bắc, tổ chức khủng bố Hồi giáo Boko Haram thường xuyên thực hiện các vụ tấn công.

Đức Giáo hoàng cũng có thể gặp vị nguyên thủ quốc gia cao tuổi nhất thế giới, đó là Tổng thống Paul Biya, 93 tuổi, người đã cầm quyền từ năm 1982 tức là từ 44 năm nay, trong bối cảnh tự do báo chí và ngôn luận bị hạn chế nghiêm trọng.

Angola: Thánh lễ tại “thành phố nhân tạo” do Trung Quốc xây dựng

Tổng thống Angola, João Lourenzo, cũng bị chỉ trích vì hạn chế tự do ngôn luận, báo chí và hội họp. Các cuộc đình công và biểu tình phản đối ông thường xuyên xảy ra do lạm phát và bất bình đẳng xã hội. Ông lên nắm quyền năm 2017, kế nhiệm Tổng thống José Eduardo dos Santos, người đã lãnh đạo đất nước từ năm 1979 - thời kỳ diễn ra cuộc nội chiến kéo dài sau khi Angola giành độc lập từ Bồ Đào Nha, chỉ kết thúc vào năm 2002.

Mặc dù giàu tài nguyên như dầu mỏ và kim cương, nhưng khoảng một nửa trong số gần 38 triệu dân vẫn sống trong nghèo đói. Tình trạng thiếu cơ hội đặc biệt nghiêm trọng ở giới trẻ - những người dưới 24 tuổi chiếm tới 64% dân số.

Đức Lêô XIV có thể sẽ gặp nhiều người trẻ trong thánh lễ tại Kilamba - một thành phố mới cách thủ đô Luanda khoảng 30 km, được Trung Quốc xây dựng với các khu nhà ở xã hội giá rẻ.

Ngoài ra, ngài cũng sẽ đến Saurimo, cách đó gần 800 cây số - nơi nhiều người đã chạy trốn trong thời nội chiến. Khu vực này, gần biên giới với Cộng hòa Dân chủ Congo, cũng là nơi có một trong những mỏ kim cương lớn nhất thế giới.

Tại Angola, Đức Giáo hoàng sẽ gặp chủ yếu là người Công giáo, chiếm khoảng 40% dân số. Giáo hội Công giáo tại đây cũng đóng vai trò lớn trong giáo dục và y tế - điều mà chuyến thăm của ngài sẽ làm nổi bật.

Sau cùng là nước Guinea Xích Đạo: Quốc gia rất Công giáo

Guinea Xích Đạo còn “Công giáo hơn nữa”: khoảng 75% trong số 1,6 triệu dân là tín hữu Công giáo. Giáo hội cũng đóng vai trò quan trọng trong giáo dục và y tế.

Chương trình chuyến đi phản ánh điều này: Đức Lêô XIV - vốn từng là giáo viên toán và vật lý - sẽ thăm một đại học xá mang tên ngài và một trường kỹ thuật mang tên vị tiền nhiệm là Đức Phanxicô. Năm 1982, Đức Gioan Phaolô II là vị Giáo hoàng đầu tiên thăm quốc gia châu Phi duy nhất nói tiếng Tây Ban Nha này.

Đất nước hiện do Tổng thống Teodoro Obiang Nguema Mbasogo cai trị độc tài từ năm 1979. Người kế nhiệm đã được chỉ định là con trai ông - Phó Tổng thống Teodoro Nguema Obiang Mangue - người từng bị kết án tại Pháp vì rửa tiền và tham ô công quỹ.

Phần lớn dân cư sống dưới mức nghèo quốc gia - và tình hình đang xấu đi. Các quyền tự do cơ bản cũng bị hạn chế nghiêm trọng.

Đức Lêô XIV sẽ thăm các tù nhân tại thành phố Bata và tưởng niệm các nạn nhân của loạt vụ nổ lớn năm 2021 khiến hơn 100 người thiệt mạng và nhiều người mất nhà cửa. Thánh lễ tại sân vận động ở thủ đô cũ Malabo sẽ là hoạt động cuối cùng của ngài tại châu Phi trước khi trở về Roma.

Một vị Giáo hoàng ngoại giao

Việc Đức Lêô XIV sẽ phát biểu mạnh mẽ đến đâu về tình hình chính trị tại các quốc gia này vẫn còn chưa rõ. Khác với vị tiền nhiệm là Đức Phanxicô - người đã thăm châu Phi gần đây nhất vào đầu năm 2023 - vị Giáo hoàng người Mỹ này cho đến nay thường tỏ ra dè dặt với các vấn đề chính trị và phát biểu theo hướng ngoại giao, hòa giải.

Nếu muốn tạo dấu ấn rõ rệt tại các quốc gia và với các nhà lãnh đạo của họ, có lẽ ngài sẽ cần sử dụng những giọng mạnh mẽ hơn.

(KAP 8-4-2026)