Thỏa thuận giữa Trung Quốc và Tòa Thánh về việc bổ nhiệm các giám mục không phải là trường hợp duy nhất trong lịch sử Giáo hội.
G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA
Trong khi tại Trung Quốc, việc bổ nhiệm các giám mục vẫn tiếp tục được thực hiện theo thỏa thuận Trung Quốc và Tòa Thánh được ký kết tạm thời vào năm 2018, rồi được gia hạn hai lần, mỗi lần hai năm, và hiện đang ở năm thứ hai của lần gia hạn cuối cùng, kéo dài thêm hai năm nữa, người ta đang tìm cách hiểu làm thế nào để có thể vượt qua tình trạng bế tắc.
Đức Lêô XIV đã nói rõ rằng, ít nhất vào lúc này, ngài không cho rằng mình khôn ngoan hơn các vị tiền nhiệm và cần phải đánh giá những thành công cũng như những sai sót của thỏa thuận trước khi thay đổi nó, nếu xét thấy cần thiết. Nói cách khác, vẫn còn ít nhất hai năm nữa để thử nghiệm và thảo luận.
Tuy nhiên, có một góc nhìn không thể bỏ qua, đó là góc nhìn lịch sử. Bởi vì từ trước đến nay, Đức Giáo hoàng luôn là người bổ nhiệm các giám mục, và sự kế nhiệm tông truyền là điều đã ăn rễ sâu trong chính lịch sử của Giáo hội. Đã từng có những ngoại lệ, cũng như những hoàn cảnh khó khăn và phức tạp. Chẳng hạn, tại Pháp có hai giáo phận là Strasbourg và Metz, nơi giám mục được Tổng thống Cộng hòa bổ nhiệm. Đây là một hệ quả của hoàn cảnh lịch sử, vì thủ tục bổ nhiệm các giám mục bắt nguồn từ Hiệp định (Concordat) Napoléon năm 1801. Năm 1905, Hiệp định này bị bãi bỏ và việc bổ nhiệm các giám mục được trả lại cho Đức Giáo hoàng. Tuy nhiên, hai Giáo phận Metz và Strasbourg khi ấy nằm trên lãnh thổ Đức, nên không chịu ảnh hưởng của quyết định này. Vì thế, hai giáo phận vẫn duy trì thủ tục cũ, và thủ tục này tiếp tục được giữ lại ngay cả sau Thế chiến thứ Nhất, khi Metz và Strasbourg trở về với nước Pháp.
Nhưng thỏa thuận với Trung Quốc còn có một tiền lệ đáng chú ý hơn: đó là Hungary. Năm 1964, vào thời điểm cao trào của chính sách của Tòa Thánh đối với Đông Âu công sản, gọi là Ostpolitik dưới sự dẫn dắt của Đức Hồng y Quốc vụ khanh Casaroli bấy giờ, một thỏa thuận mật về việc bổ nhiệm các giám mục đã đạt được. Nhiều phương thức trong thỏa thuận đó tương tự với thỏa thuận sau này được ký kết với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, trước hết ở chỗ người ta biết rất ít về những chi tiết của thỏa thuận. Đây là một vấn đề không thể xem nhẹ.
Tuy nhiên, thỏa thuận với Trung Quốc còn có một tiền lệ gần đây hơn nữa, đó là Việt Nam. Khi vào năm 1996, đối thoại với chính phủ Hà Nội bắt đầu được nối lại, sau khi người Công giáo bị trục xuất và bách hại kể từ khi chính quyền mới được thành lập năm 1975, trước hết người ta đã đi đến một thủ tục về việc bổ nhiệm các giám mục. Theo nghĩa này, Đức Giáo hoàng vẫn là người quyết định việc bổ nhiệm. Tuy nhiên, việc bổ nhiệm một giám mục vẫn được trình trước cho chính phủ Việt Nam để tham khảo ý kiến, trong một quy trình có thể được gọi là một cuộc tham vấn mở rộng.
Tóm lại, thỏa thuận Trung Quốc và Tòa Thánh không phải là điều gì hoàn toàn mới. Hơn nữa, trong những tình huống khủng hoảng sâu sắc, Đức Giáo hoàng có khả năng trao những quyền đặc biệt cho các vị bản quyền địa phương và các vị khâm sứ. Điều này đã từng xảy ra ở các quốc gia bên kia Bức màn sắt, thậm chí trước khi chính sách Ostpolitik bắt đầu, mặc dù sau đó các giám mục, các vị giáo chủ và các khâm sứ không bao giờ được trao quyền tự mình quyết định việc bổ nhiệm các giám mục.
Tuy nhiên, lịch sử cho thấy rằng tự do của Giáo hội đã được giành lấy qua một tiến trình thử nghiệm và sai lầm, đồng thời thông qua một cuộc đối thoại cần thiết với các chính phủ. Điều này không có nghĩa rằng các thỏa thuận tự thân là một điều tốt, nhưng trong một số hoàn cảnh, chúng có thể trở thành một điều xấu cần thiết. Như Đức Hồng y Casaroli từng nói khi đề cập đến chính sách Ostpolitik, thay vì là một “modus vivendi” - một “cách thức cùng tồn tại” - thì thực tế phải đối diện với một “modus non moriendi”, nghĩa là “một cách thức để không chết”, hay nói cách khác, một phương thế để Giáo hội có thể tồn tại.
Trực tiếp
