Chiều tối ngày 20 tháng Hai vừa qua, trong tuyên ngôn bế mạc Đại hội ở thành phố St. Pölten, các giám mục của Giáo hội Armenia Tông truyền kêu gọi chính phủ nước này chấm dứt “cuộc bách hại Giáo hội”.
Phúc Nhạc | RVA
Lẽ ra, Đại hội diễn ra dưới quyền chủ tọa của Đức Tổng Thượng phụ Karekin II của Giáo hội này, nhưng bị chính phủ Armenia cấm xuất cảnh, nên ngài cũng như một số giám mục khác chỉ có thể tham dự trực tuyến.
Trong tuyên ngôn, các giám mục yêu cầu chính phủ và các cơ quan chức năng Armenia chấm dứt “cuộc bách hại vô căn cứ” đối với Giáo hội, trở lại với nhà nước pháp quyền và trả tự do cho tất cả các giám mục cùng các giáo sĩ đang bị giam giữ. Những vấn đề tồn tại trong quan hệ giữa Giáo hội và Nhà nước cần được giải quyết qua đối thoại. Các giám mục nhấn mạnh rằng Giáo hội chỉ nhắm đến việc bảo tồn đất nước và dân tộc Armenia.
Tuyên bố không nêu các bước cụ thể hay định hướng tiếp theo cho Giáo hội Tông truyền Armenia, nhưng bác bỏ một loạt cáo buộc từ phía chính phủ Armenia. Việc “gìn giữ căn tính dân tộc và tinh thần” của Armenia được khẳng định là nhiệm vụ trung tâm của Giáo hội. Với tư cách là một định chế lâu đời có tầm quan trọng quốc gia, Giáo hội luôn dấn thân cho sự tồn tại của quốc gia Armenia độc lập và hết mình hỗ trợ quốc gia. Ngày nay, Giáo hội vẫn góp phần củng cố và phát triển đất nước, “trong xác tín vững chắc rằng Nhà nước Armenia là người bảo vệ và bảo đảm cho sự tồn tại của dân tộc Armenia cũng như việc thực hiện các khát vọng dân tộc của họ”.
Các giám mục khẳng định rằng trên con đường ấy, Giáo hội Armenia chưa từng phục vụ bất kỳ thế lực nước ngoài hay lợi ích nào của họ, và ngày nay cũng vậy. Giáo hội, với “lòng trung thành không thỏa hiệp”, chỉ phục vụ dân tộc Armenia, nhà nước Armenia và việc bảo tồn căn tính dân tộc.
Kêu gọi tôn trọng thay vì bách hại
Trong tuyên ngôn, các giám mục bày tỏ “mối quan ngại sâu sắc” về “tình trạng đáng lo ngại của mối tương quan giữa Giáo hội và Nhà nước”. Các vị kêu gọi chính phủ và các cơ quan của Cộng hòa Armenia chấm dứt việc “bách hại” Giáo hội và tôn trọng chủ quyền cũng như quyền tự trị hàng thế kỷ của Giáo hội.
Mối tương quan giữa Giáo hội và Nhà nước phải dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau, phân quyền rõ ràng và đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu. Việc đàn áp các giáo sĩ và vị Thượng phụ bằng “những cáo buộc bịa đặt và vu khống” phải chấm dứt.
Bốn giám mục đang bị giam giữ cùng các giáo sĩ và những người Armenia khác đã dấn thân cho Giáo hội phải được trả tự do. Chính phủ và các cơ quan chức năng chỉ được hành động phù hợp với Hiến pháp Cộng hòa Armenia, luật pháp và luật quốc tế, đồng thời phải tuân thủ các nguyên tắc dân chủ. Họ có nghĩa vụ bảo đảm quyền tự do lương tâm và tôn giáo trong nước, thúc đẩy sự gắn kết xã hội thay vì làm gia tăng chia rẽ. Những bất đồng hiện hữu cần được giải quyết trong tinh thần đối thoại và không kèm điều kiện tiên quyết.
Cảnh báo nguy cơ ly giáo
Các giám mục cũng kêu gọi các giám mục đối lập - ban đầu có 10 vị, nhưng chỉ một vị đến St. Pölten; trong tuyên bố còn nhắc đến 8 vị (một vị gần đây đã bị buộc hồi tục) - chấm dứt những hành động chống Giáo hội, những bước đi gây mất tinh thần và các phát biểu mang tính ly khai có thể dẫn đến ly giáo và làm suy yếu sứ mạng của Giáo hội trong đời sống tín hữu. Các vấn đề nội bộ Giáo hội chỉ nên được giải quyết trong các cơ cấu chính thức của Giáo hội.
Tuyên bố cũng nhấn mạnh rằng việc loại bỏ tên của Đức Tổng Thượng phụ đứng đầu Giáo hội ra khỏi phụng vụ là điều không thể chấp nhận và là một cuộc tấn công trực tiếp vào sự hiệp nhất của Giáo hội.
Các giám mục cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc trước những bản án gần đây tại Cộng hòa Azerbaijan đối với các chính trị gia cũ của vùng Nagorno- Karabakh (Artsakh). Tuyên ngôn nói đến các “phiên tòa giả tạo” và “bản án trái pháp luật”, gọi những người bị kết án là “con tin”. Cộng đồng quốc tế và các Giáo hội chị em được kêu gọi tiếp tục nỗ lực nhằm sớm trả tự do cho họ. Tuyên ngôn mang chữ ký của 25 giám mục tham dự tại St. Pölten.
Do hoàn cảnh khó khăn - không chỉ vị đứng đầu Giáo hội mà nhiều giám mục khác cũng bị nhà chức trách Armenia từ chối cho xuất cảnh - quy chế của Đại hội đã phải thay đổi. Các giám mục hiện diện không thể đưa ra những quyết định giáo luật chung cuộc, mà chỉ chuẩn bị các đề xuất để thảo luận tại một Đại hội Giám mục tiếp theo. Từ Armenia chỉ có hai vị chức sắc có thể tham dự.
Xung đột leo thang
Trong nhiều tháng qua, Armenia chứng kiến cuộc xung đột gay gắt giữa lãnh đạo Giáo hội và chính phủ, tập trung vào hai nhân vật: Đức Tổng Thượng phụ Karekin II và Thủ tướng Nikol Pashinyan. Chính quyền Armenia đã có những biện pháp cứng rắn đối với Giáo hội. Một số giám mục đang hoạt động tại Armenia đã bị giam giữ nhiều tháng; những người khác, kể cả Đức Karekin II, bị khởi tố và cấm xuất cảnh.
Ban lãnh đạo Giáo hội đáp trả chủ yếu bằng việc bãi nhiệm các giám mục và giáo sĩ cùng đứng về phía chính phủ chống lại Đức Karekin II. Gần đây, 10 giám mục đã hành động theo hướng này cùng với Thủ tướng.
Ban đầu, Đại hội Giám mục dự kiến tổ chức vào tháng Mười Hai tại Etchmiadzin, Trụ sở Trung ương của Giáo hội Tông truyền Armenia. Tuy nhiên, do xung đột giữa Giáo hội và chính phủ, theo phía Giáo hội, việc tổ chức tại Armenia là không thể. Trong số các giám mục đối lập nói trên, chỉ có một vị là Tổng giám mục Hovnan Terterian, lãnh đạo Giáo phận Miền Tây Hoa Kỳ - tham dự và ký tên vào tuyên ngôn chung.
Đức Karekin II từ lâu đã không hài lòng với đường lối của Thủ tướng, đặc biệt liên quan đến miền Nagorno-Karabakh (Artsakh). Ngài cho rằng Thủ tướng Pashinyan chịu một phần trách nhiệm về việc hơn 100.000 người Armenia phải rời bỏ Nagorno-Karabakh sau thất bại trong cuộc chiến với Azerbaijan vào mùa thu năm 2023. Ngược lại, Thủ tướng Pashinyan cáo buộc vị đứng đầu Giáo hội vào tội phản quốc, có mối tương quan quá gần gũi với Nga và can thiệp không chính đáng vào chính trị.
(Kathpress 20-2-2026)
Trực tiếp
