Giao tranh lại tái diễn tại miền Tigray, bắc Ethiopia, bốn năm sau thỏa thuận ký kết tại Pretoria bên Nam Phi, chấm dứt hai năm chiến tranh.
Phúc Nhạc | RVA
Tại miền đó, Kitô giáo đã hiện diện từ thế kỷ IV, người dân lo ngại một cuộc xung đột mới, trong khi giao tranh đã lan tới Amhara và Afar. Chiến tranh có nguy cơ tái bùng phát tại Tigray. Trong nhiều ngày qua, các hoạt động điều quân, giao tranh và các cuộc không kích bằng máy bay không người lái ngày càng gia tăng ở miền bắc Ethiopia, làm dấy lên lo ngại rằng thỏa thuận hòa bình được ký vào tháng Mười Một năm 2022 có thể bị phá vỡ.
Hôm thứ Tư, ngày 30 tháng Chín, hãng Thông tấn Fides của Bộ Loan báo Tin mừng đưa tin: các lực lượng chiến đấu của Tigray đã giành quyền kiểm soát sân bay chính của Mekelle, thủ phủ khu vực, vào ngày 23 tháng Chín. Giao tranh cũng xảy ra giữa họ và các lực lượng liên bang tại những vùng lân cận là Afar và Amhara. Addis Ababa đáp trả bằng các chiến dịch trên bộ và các cuộc không kích bằng máy bay không người lái.
Cuộc khủng hoảng càng trở nên nghiêm trọng khi một liên minh gồm bảy nhóm vũ trang được công bố, trong đó có Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray (TPLF). Liên minh mới tuyên bố mục tiêu là làm sụp đổ chính phủ của Thủ tướng Abiy Ahmed.
Tigray trước đây đã từng bị cắt đứt khỏi thế giới trong phần lớn cuộc chiến diễn ra từ tháng Mười Một năm 2020 đến tháng Mười Một năm 2022 giữa chính quyền liên bang và TPLF. Các đường liên lạc bị cắt đứt, trong khi việc tiếp cận lương thực, thuốc men và tiền mặt bị hạn chế nghiêm trọng. Giao tranh đã khiến một số lượng lớn người dân phải di dời và gây ra một cuộc khủng hoảng nhân đạo mà khu vực này vẫn còn phải gánh chịu hậu quả.
Thỏa thuận Pretoria, được ký ngày 02 tháng Mười Một năm 2022 dưới sự bảo trợ của Liên minh châu Phi, đã giúp chấm dứt các hành động thù địch. Bốn năm sau, sự tồn tại của thỏa thuận này đang bị đặt dấu hỏi.
Tại Mekelle, người dân đã bắt đầu rút tiền mặt và tích trữ lương thực. Hãng hàng không Ethiopian Airlines đã đình chỉ các chuyến bay đến Tigray. Các chuyến bay tới Lalibela cũng bị gián đoạn do giao tranh trong khu vực xung quanh. Một đoàn xe của Catholic Relief Services chở viện trợ lương thực cũng đã bị tấn công. Có thông tin về thiệt hại tại các bệnh viện, trường học và các cơ sở tôn giáo.
Xung đột diễn ra tại một trong những vùng đất Kitô giáo lâu đời nhất của châu Phi
Vương quốc Aksum, lãnh thổ bao phủ một phần Tigray ngày nay, đã đón nhận Kitô giáo vào thế kỷ IV. Lịch sử này vẫn hiện diện rõ nét trên khắp khu vực, qua các nhà thờ được đục trong đá, các đan viện và một truyền thống tôn giáo đã trải qua nhiều thế kỷ.
Cho đến ngày nay, đại đa số cư dân Tigray vẫn thuộc Giáo hội Chính thống Ethiopia Tewahedo. Giáo hội Công giáo, tuy là thiểu số, hiện diện đặc biệt qua Giáo phận Công giáo Adigrat.
Các cuộc giao tranh hiện nay không được mô tả như một cuộc chiến tranh tôn giáo. Chúng nằm trong bối cảnh cuộc đối đầu chính trị giữa Addis Ababa và các lực lượng Tigray, cùng với những tranh chấp lãnh thổ và sự cạnh tranh giữa các thành phần khác nhau trong liên bang Ethiopia. Tuy nhiên, việc giao tranh tái diễn một lần nữa đặt các cộng đoàn Kitô giáo ở miền bắc đất nước vào giữa chiến sự.
Ngày 22 tháng Bảy vừa qua, Đan viện Chính thống Thánh Arsema, nằm tại vùng Amhara, đã bị máy bay không người lái tấn công khi các tu sĩ và tín hữu đang hiện diện để cử hành phụng vụ. Một số thành viên hàng giáo sĩ và tín hữu đã thiệt mạng hoặc bị thương.
Sau cuộc tấn công, một tuyên bố từ cộng đoàn đã tóm tắt tâm trạng của các tu sĩ: “Các tòa nhà có thể bị phá hủy và mạng sống có thể bị cướp đi, nhưng đức tin của chúng tôi vào Đức Kitô vẫn còn.”
Cuộc chiến 2020–2022 cũng đã ảnh hưởng đến nhiều công trình tôn giáo. Các nhà thờ và đan viện bị hư hại hoặc cướp phá, trong khi các linh mục, tu sĩ và tín hữu thiệt mạng trong những vụ bạo lực lan rộng khắp miền bắc đất nước.
Tại Adigrat, Giáo hội Công giáo vẫn đang đồng hành với các gia đình phải di dời và những người dân nghèo đi vì cuộc xung đột trước đây. Việc giao tranh trở lại xảy ra tại một khu vực vẫn chưa hoàn tất quá trình tái thiết.
Liên minh châu Phi kêu gọi nối lại đối thoại
Chủ tịch Ủy ban Liên minh châu Phi, Mahmoud Ali Youssouf, đã kêu gọi các bên thể hiện “sự kiềm chế cao nhất” và nối lại các cuộc đàm phán trực tiếp.
Câu hỏi hiện nay là liệu thỏa thuận Pretoria còn có thể ngăn chặn sự leo thang hay không. Việc chiếm giữ các sân bay, giao tranh lan sang Amhara và Afar, cùng với việc thành lập một liên minh vũ trang chống lại chính phủ liên bang đang tạo ra một mối đe dọa mới đối với sự cân bằng đạt được vào năm 2022.
Tại các thành phố của Tigray, người dân đã bắt đầu trở lại với những phản ứng vốn quen thuộc trong những năm chiến tranh: giữ tiền mặt, tích trữ lương thực và chuẩn bị cho những đợt mất liên lạc hoặc gián đoạn dịch vụ mới.
Đối với khu vực từng bị cô lập khỏi phần còn lại của đất nước trong gần hai năm, việc giao tranh trở lại khơi dậy ký ức về một cuộc khủng hoảng mà khu vực này chưa bao giờ hoàn toàn phục hồi.
Đức Thánh cha kêu gọi
Cuối buổi Tiếp kiến chung hôm 30 tháng Chín vừa qua, tại Quảng trường thánh Phêrô, Đức Thánh cha Lêô XIV đã lên tiếng kêu gọi cho Ethiopia. Ngài nói: “Giờ đây, tôi đưa ra lời kêu gọi cho khu vực Tigray, tại Ethiopia: Tôi đang theo dõi với mối quan ngại sâu sắc tình hình tại Tigray và các khu vực lân cận Afar và Amhara, nơi các hành động thù địch một lần nữa bùng phát. Tôi tha thiết kêu gọi tất cả các bên hãy lựa chọn con đường đối thoại. Xung đột vũ trang không bao giờ giải quyết được các vấn đề, mà chỉ làm cho tình hình thêm trầm trọng, để lại sau đó một chuỗi những cái chết, sự tàn phá và lòng oán hận. Chỉ có sự đối thoại chân thành mới có thể đặt nền móng cho một nền hòa bình lâu dài.
Tôi tha thiết hy vọng cộng đồng quốc tế sẽ dành sự đóng góp quảng đại và kịp thời, nhằm bảo đảm rằng mọi sự trợ giúp nhân đạo đều được chuyển đến những người đang cần được giúp đỡ.
(Fides 30-9-2026, Vatican News)
Trực tiếp
