Trong kho tàng văn chương nhân loại, có những lời dạy vượt qua ranh giới của thời gian để trở thành kim chỉ nam cho mọi thế hệ. Đoạn trích từ Sách Châm ngôn 4,1-9 chính là một trong những viên ngọc quý giá đó. Với âm hưởng của một người cha tâm huyết đang truyền lại gia bảo cho con cái, đoạn kinh văn này giúp chúng ta suy niệm sâu xa về thái độ đón nhận những lời dạy khôn ngoan, như điều kiện thiết yếu để được sống, được bảo vệ và được vinh dự trước mặt Thiên Chúa và con người. Chúng ta cùng hiệp dâng tâm tình cầu nguyện.
Hỡi các con,
hãy lắng nghe lời nghiêm huấn của bậc cha anh,
và chú ý để hiểu cho tường.
Thật vậy, thầy ban cho các con lời khuyên quý báu;
đừng sao nhãng giáo huấn của thầy.
Thuở xưa, khi thầy còn nhỏ dại trước mặt phụ thân
và được mẫu thân yêu dấu như con một,
phụ thân vẫn thường dạy thầy rằng:
“Hãy để tâm nắm chắc lời cha,
tuân giữ lệnh cha truyền, và con sẽ được sống.
Hiểu biết và khôn ngoan, con hãy mua hãy sắm.
Đừng bao giờ quên lãng
và cũng chớ lìa xa
lời miệng cha dạy dỗ.
Con chớ bao giờ lìa bỏ khôn ngoan,
thì khôn ngoan sẽ giữ gìn con mãi.
Hãy yêu mến khôn ngoan,
khôn ngoan sẽ chở che bảo vệ…”
Mở đầu bài huấn dụ, tác giả thánh đã dùng những danh từ đầy tình thân: Hỡi các con, bậc cha anh, phụ thân, mẫu thân… để cho thấy sự khôn ngoan là một thực tại sống động được đúc kết qua bao thăng trầm của các thế hệ đi trước. Việc đón nhận lời dạy khôn ngoan, trước hết, là một hành động của lòng hiếu thảo và sự khiêm nhường.
Quả vậy, tác giả sách Châm ngôn không nói bằng lý thuyết suông, nhưng bằng chứng từ của chính mình:
Thuở xưa, khi thầy còn nhỏ dại …
phụ thân vẫn thường dạy thầy…
Khôn ngoan được truyền đạt qua kinh nghiệm sống, qua mối tương quan gia đình, qua tình yêu của cha mẹ dành cho con cái. Đón nhận những lời dạy khôn ngoan cũng là biết trân trọng gia đình như chiếc nôi đầu tiên của giáo dục nhân bản và đức tin.
Hãy để tâm nắm chắc lời cha,
tuân giữ lệnh cha truyền, và con sẽ được sống.
Ở đây, khôn ngoan gắn liền với sự sống. Tuân giữ lời dạy không làm ta mất tự do, nhưng giúp ta tránh những ngõ cụt dẫn đến đổ vỡ. Người đón nhận khôn ngoan là người biết rằng không phải mọi điều mình muốn đều tốt cho mình, và không phải mọi giới hạn đều là áp bức.
Hiểu biết và khôn ngoan, con hãy mua hãy sắm.
Đừng bao giờ quên lãng và cũng chớ lìa xa
lời miệng cha dạy dỗ.
Khôn ngoan được ví như món hàng quý giá, cần được đầu tư, đánh đổi và ưu tiên. Không ai có được khôn ngoan mà không phải trả giá: giá của thời gian học hỏi, của việc sửa mình, của những lần chấp nhận bỏ ý riêng để theo điều đúng. Đón nhận khôn ngoan không phải là chuyện ngẫu nhiên, nhưng là một chọn lựa có ý thức, lặp đi lặp lại mỗi ngày.
Con chớ bao giờ lìa bỏ khôn ngoan,
thì khôn ngoan sẽ giữ gìn con mãi.
Khi chúng ta yêu mến sự khôn ngoan, chúng ta sẽ không cảm thấy việc tuân giữ các nguyên tắc đạo đức là gánh nặng. Thay vào đó, sự gắn bó này tạo ra một vòng tương tác kỳ diệu: Chúng ta gìn giữ khôn ngoan, và ngược lại, khôn ngoan sẽ giữ gìn chúng ta.
Hãy yêu mến khôn ngoan,
khôn ngoan sẽ chở che bảo vệ.
Yêu mến là mức độ sâu nhất của sự đón nhận. Người chỉ nghe lời khôn ngoan vì sợ hậu quả thì chưa thực sự khôn ngoan; người yêu mến khôn ngoan là người tìm thấy niềm vui trong việc sống theo điều đúng. Khi khôn ngoan trở thành đối tượng của tình yêu, nó không còn là gánh nặng, nhưng là niềm vui, là sự tự do nội tâm.
Khôn ngoan còn là bước đầu, là nền tảng cho các nhân đức khác. Không có khôn ngoan, con người dễ lạc lối ngay cả khi có thiện chí. Và rồi, khôn ngoan mở ra một con đường đầy hy vọng: đem lại vinh dự, vòng hoa lộng lẫy, ngọc miện huy hoàng. Đây không phải là sự tôn vinh phù phiếm, nhưng là vinh dự của một đời sống chính trực. Người đón nhận và sống theo lời dạy khôn ngoan sẽ được tôn trọng, và trở thành điểm tựa cho người khác.
Đối với người tín hữu hôm nay, đoạn Châm ngôn này là lời mời gọi tha thiết: hãy khiêm tốn đón nhận những lời dạy khôn ngoan từ Lời Chúa, từ Hội thánh, từ gia đình và từ những người đi trước.
Lạy Chúa, con tạ ơn Chúa vì Chúa đã dạy dỗ con qua Lời Chúa, qua gia đình và những người Chúa đặt trên đường đời. Xin cho con một trái tim khiêm tốn và biết lắng nghe, để con không khép kín trước những lời chỉ giáo chân thành. Xin cho con biết yêu mến khôn ngoan hơn mọi sự khác, dám đánh đổi những điều chóng qua để chọn điều dẫn đến sự sống, bình an và chân thật theo thánh ý Chúa. Lạy Chúa, con tạ ơn Chúa đã gởi cho con lời giáo huấn trong sách Châm ngôn này. Amen.
Minh Thanh
Trực tiếp
