Báo cáo của Viện SIPRI: Chi tiêu quân sự của thế giới gia tăng, còn viện trợ phát triển suy giảm

Hôm 27 tháng Mười vừa qua, báo cáo của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm, Thụy Điển, gọi tắt là SIPRI, ở thủ đô công bố một báo cáo mới, cho thấy an ninh của các quốc gia ngày càng được củng cố trong các khoản ngân sách quốc phòng, nhưng lại có nguy cơ suy giảm trong đời sống hằng ngày của hàng triệu người đang phụ thuộc vào viện trợ quốc tế.

G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA

Báo cáo cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa sự gia tăng chi tiêu quân sự và sự sụt giảm các nguồn lực dành cho hợp tác phát triển cũng như hỗ trợ nhân đạo. Theo các nhà nghiên cứu, xu hướng này có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, không chỉ đối với an ninh của các nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất, mà còn đối với sự ổn định chính trị quốc tế.

Chi tiêu quân sự đạt mức cao kỷ lục

Theo số liệu của SIPRI, năm 2025, chi tiêu quân sự toàn cầu đạt 2.900 tỷ USD, mức cao nhất từng được ghi nhận, tương đương 2,5% tổng sản lượng quốc nội (GDP) toàn cầu.

Sự gia tăng này được đẩy mạnh do những căng thẳng địa chính trị và sự bùng phát của nhiều cuộc xung đột. Tuy nhiên, song song với xu hướng đó là sự suy giảm dần của viện trợ phát triển chính thức.

Số liệu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế, gọi tắt là OECD, cho thấy các khoản viện trợ bắt đầu giảm từ năm 2024. Trong khi đó, báo cáo SIPRI xác định rằng đà suy giảm của viện trợ mang tính cơ cấu đã bắt đầu từ năm 2021. Tuy nhiên, xu hướng này phần nào bị che khuất do việc tính gộp các khoản tài trợ gia tăng dành cho Ukraine sau cuộc xâm lược của Nga, cũng như các nguồn kinh phí mà những quốc gia tài trợ dành cho việc tiếp nhận người tị nạn trên lãnh thổ của mình.

Những lĩnh vực chịu sự cắt giảm mạnh nhất chủ yếu là đầu tư vào cơ sở hạ tầng kinh tế và y tế, vốn là những lĩnh vực thiết yếu đối với sự phát triển của các cộng đồng dễ bị tổn thương.

Khoản thiếu hụt 179 tỷ USD vào năm 2028

Những dự báo do các nhà nghiên cứu đưa ra đặc biệt đáng lo ngại. Theo ước tính, nhu cầu viện trợ quốc tế có thể lên tới 326 tỷ USD vào năm 2028, tùy thuộc vào diễn biến của các cuộc xung đột vũ trang, thảm họa thiên nhiên và những yếu tố khủng hoảng khác.

Trong bối cảnh đó, khoảng cách giữa nhu cầu thực tế và nguồn tài chính hiện có có thể lên tới 179 tỷ USD.

Ông Nam Thiên (Nan Tian), Giám đốc Chương trình của SIPRI về chi tiêu quân sự và sản xuất vũ khí, cảnh báo: “Chúng ta đang ở giữa một quá trình cắt giảm kéo dài đối với viện trợ nhân đạo và hỗ trợ phát triển thiết yếu, ngay trong lúc nhu cầu về những hoạt động hỗ trợ này tiếp tục gia tăng”. Tuy nhiên, nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng nguồn lực cần thiết để bù đắp khoản thiếu hụt này chỉ chiếm một phần nhỏ so với các khoản tài chính mới được phân bổ cho quốc phòng. Ông khẳng định: “Việc đáp ứng những nhu cầu viện trợ phát triển chính thức trong tương lai là điều khả thi về mặt kinh tế”.

Những lựa chọn ngân sách của các quốc gia châu Âu

Nghiên cứu cũng xem xét các chính sách ngân sách của Đức và Vương quốc Anh, hai trường hợp tiêu biểu cho sự cạnh tranh ngày càng gia tăng giữa chi tiêu quân sự và hợp tác quốc tế.

Theo nhận định của các tác giả, tại cả hai quốc gia, chính phủ đều biện minh cho việc cắt giảm viện trợ bằng nhu cầu tài trợ cho việc tăng cường năng lực quân sự, mặc dù những khoản tiết kiệm đạt được chỉ đóng góp một phần rất nhỏ so với mức tăng chi tiêu quốc phòng đã được hoạch định.

Ông Tiêu Lương (Xiao Liang), nhà nghiên cứu của SIPRI, giải thích: “Các quốc gia giàu có, tại châu Âu cũng như những nơi khác, đã gia tăng mạnh mẽ chi tiêu quân sự để ứng phó với những mối đe dọa an ninh ngày càng lớn”. Tuy nhiên, lựa chọn này lại đi kèm với những đợt cắt giảm sâu ở các khoản ngân sách khác, trong đó có viện trợ nhân đạo. Sự kết hợp này có nguy cơ tạo ra những hình thức bất an mới tại các quốc gia phụ thuộc nhiều nhất vào tình liên đới quốc tế.

Hợp tác là một khoản đầu tư cho hòa bình

Báo cáo kêu gọi vượt qua quan niệm về an ninh chỉ dựa trên năng lực quân sự. Theo các tác giả, đầu tư vào hợp tác quốc tế góp phần giải quyết những nguyên nhân sâu xa của tình trạng bất ổn, từ nghèo đói, sự yếu kém của các thể chế cho đến tình trạng thiếu hụt những dịch vụ thiết yếu. Ông Tiêu Lương nhận định: “Chỉ riêng năng lực quân sự không thể bảo đảm an ninh”. Ông thừa nhận rằng những căng thẳng quốc tế ngày càng gia tăng khiến các quốc gia có lý do chính đáng để củng cố hệ thống phòng thủ của mình.

Tuy nhiên, chính vì thế, nhà nghiên cứu kết luận rằng viện trợ phát triển cần được xem là yếu tố bổ trợ cho chi tiêu quân sự, chứ không phải là khoản chi thay thế cho chi tiêu quân sự.

(Vatican News 29-10-2026)