Sáng ngày 14 tháng Chín vừa qua, Đức Thánh cha Lêô XIV đã viếng thăm Thư viện và Văn khố Tông tòa, đồng thời khánh thành cuộc triển lãm “AQUA. Các thảm họa và tuyệt vời”.
G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA
Thư viện của Tòa Thánh nổi tiếng về những bộ sưu tập quan trọng nhất thế giới, trong đó có: các bản thảo, bản vẽ và tác phẩm viết của Michelangelo và Galileo; bản sao Kinh Thánh cổ xưa nhất, Codex Vaticanus, được chép vào khoảng giữa thế kỷ IV và Papyrus Hanna 1. Mater Verbi, được thực hiện vào khoảng năm 200, trong đó chứa gần như nguyên vẹn các Tin mừng theo thánh Luca và theo thánh Gioan.
Kho tàng tư liệu, được bố trí trên khoảng 50 cây số giá sách, bao gồm 80.000 bản thảo, 8.300 ấn phẩm in thời kỳ đầu (incunabula), 150.000 bản in và bản vẽ, 300.000 đồng tiền và huy chương, 150.000 bức ảnh, 2.000.000 ấn phẩm in cổ và hiện đại. Vừa là một cơ sở bảo tồn, vừa là một cơ sở nghiên cứu, Thư viện Vatican chuyên về các ngành nghiên cứu ngữ văn và lịch sử, đồng thời, xét về mặt lịch sử lâu dài, còn về các lĩnh vực thần học, pháp luật và khoa học; về cơ bản, thư viện hướng đến các hoạt động nghiên cứu khoa học dựa trên việc nghiên cứu kho tàng tư liệu của mình. Nhiệm vụ chính của Thư viện là bảo quản và gìn giữ một cách hết sức cẩn trọng, đồng thời làm phong phú thêm các bộ sưu tập bản thảo, ấn phẩm và tư liệu tiền tệ thông qua việc mua sắm, trao đổi và nhận tặng, phù hợp với các lĩnh vực được đại diện trong các bộ sưu tập và với mục đích của Viện; tiến hành nghiên cứu và thúc đẩy việc hiểu biết về những tư liệu này thông qua hoạt động của đội ngũ nhân viên thường trực và cộng tác viên, cũng như thông qua các ấn phẩm và sự kiện văn hóa. Kho tàng tư liệu của thư viện cũng lưu giữ khoảng 1,6 triệu cuốn sách in.
Thư viện và Văn khố Vatican hiện có gần 100 nhân viên các cấp trong đó là một nửa là phụ nữ, dưới sự điều động của Đức Tổng giám mục Chủ tịch Giovanni Cesare Pagazzi.
Diễn từ của Đức Thánh cha
Lên tiếng trong cuộc viếng thăm, Đức Thánh cha nhắc đến sứ mạng của Thư viện và Văn khố Tông tòa phục vụ sự phát triển và phổ biến văn hóa, vì lợi ích của Giáo hội và toàn thể nhân loại. Theo Tông hiến Praedicate Evangelium về Giáo triều Roma, sứ mạng này bao gồm việc gìn giữ, phát huy và nghiên cứu các tài liệu liên quan đến việc quản trị Giáo hội hoàn vũ, đồng thời bảo tồn một kho tàng phong phú về tri thức và nghệ thuật để phục vụ các học giả tìm kiếm chân lý.
Đức Thánh cha bắt đầu từ hình ảnh quen thuộc về thư viện như một nơi yên tĩnh, nơi sách vở dường như đòi hỏi sự thinh lặng. Tuy nhiên, sách không chỉ đem lại sự bình an mà còn khơi lên sự thao thức, lòng khao khát và lòng can đảm tìm kiếm. Ngài gợi lại cuộc đời Thánh Augustinô: Khi còn chìm trong những hoài nghi và giằng co nội tâm, Augustinô đã nghe tiếng gọi “hãy cầm lấy mà đọc”. Việc đọc Thư gửi tín hữu Rôma đã đem ánh sáng vào tâm hồn và xua tan bóng tối nghi ngờ. Nhưng khi nghi ngờ biến mất, khát vọng tìm kiếm chân lý lại càng mạnh mẽ, thúc đẩy thánh nhân nghiên cứu sâu rộng Kinh thánh. Từ đó, Đức Thánh cha nhấn mạnh rằng việc bảo tồn, nghiên cứu và mở rộng khả năng tiếp cận các sách của Giáo hội là một cách giúp Giáo hội và nhân loại đáp lại chiều sâu của khát vọng chân lý; nếu không có khát vọng ấy, con người dễ xa lìa Thiên Chúa hằng sống, nguồn mạch của chân lý và tình yêu.
Để mô tả Thư viện Tông Tòa, Đức Thánh cha sử dụng hình ảnh trái tim. Trái tim sống nhờ hai chuyển động trái ngược nhưng bổ sung cho nhau: tâm thu (systole) và tâm trương (diastole). Thư viện cũng chỉ thực sự sống động khi duy trì được cả hai chiều kích này:
Tâm thu tượng trưng cho đời sống nội tâm: Thư viện phải tiếp tục là nơi của sự kín đáo, yên tĩnh, tôn trọng và chăm sóc. Không gian gần như mang tính đan tu của thư viện nhắc nhở con người cần dừng lại, suy nghĩ và học hỏi trước khi hành động. Đức Giáo hoàng khẳng định cần tạo điều kiện cho việc nghiên cứu, trong đó có số hóa và chia sẻ tài liệu trên môi trường kỹ thuật số. Tuy nhiên, điều đó không được làm mất đi giá trị của việc đích thân đến thư viện. Thư viện không đơn thuần là kho sách để con người truy cập từ máy tính tại nhà, mà còn là một môi trường sống động của các mối quan hệ, gặp gỡ, trao đổi và đối thoại trí tuệ.
Tâm trương biểu thị sự mở ra với thế giới. Nhắc đến Đức Giáo hoàng Lêô XIII, người đã mở Văn khố Vatican cho các học giả trên toàn thế giới và mở rộng khả năng tiếp cận Thư viện, Đức Giáo hoàng Lêô XIV nhấn mạnh truyền thống cởi mở văn hóa của Thư viện Tông tòa. Kho tàng nơi đây không chỉ bao gồm thần học mà còn có văn học, triết học, thiên văn học, vật lý, toán học, địa lý, sinh học, y học, lịch sử, luật, nghệ thuật và kinh tế. Không chỉ có sách châu Âu hay Kitô giáo, thư viện còn lưu giữ các tác phẩm thuộc nhiều truyền thống tôn giáo và văn hóa khác nhau từ khắp thế giới. Điều này cho thấy Giáo hội đã có một truyền thống đối thoại và cởi mở văn hóa từ rất lâu.
Sau cùng, Đức Thánh cha gọi Thư viện và Văn khố Vatican như những “cánh cửa hòa giải”, nơi văn hóa và tri thức có thể góp phần xây dựng sự hiểu biết và đối thoại giữa con người. Ngài kêu gọi hai cơ quan vừa trung thành với quá khứ, vừa hướng tới tương lai, sử dụng những ngôn ngữ và phương tiện mới để mở thêm những con đường hòa giải. Đức Thánh cha cũng nhấn mạnh một nhu cầu cấp thiết là mở rộng không gian cho Thư viện Tông tòa và Văn khố Tông tòa. Đức Giáo hoàng cho biết ngay trong ngày hôm đó ngài đã đưa ra những chỉ dẫn liên quan, với hy vọng chúng sẽ góp phần giải quyết nhu cầu này.
(Sala Stampa 14-9-2026)
Trực tiếp
