Hôm 31 tháng Bảy vừa qua, Đức Thánh cha Lêô XIV đã ban hành Hiến pháp mới của Quốc gia Thành Vatican.
G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA
Trong phần mở đầu Hiến Pháp có viết: “Nhu cầu phải tính đến những yêu cầu mới trong công tác quản trị cũng như những thay đổi quan trọng về pháp lý đã diễn ra trong những năm gần đây đòi hỏi phải ban hành một Hiến pháp mới. Là nền tảng và điểm quy chiếu của toàn bộ hệ thống luật pháp và các quy định khác của Quốc gia Thành Vatican, Hiến pháp này tái khẳng định tính đặc thù và quyền tự chủ của hệ thống pháp luật Vatican, đồng thời xác định vai trò của Phủ Thống đốc, cơ quan góp phần thực hiện sứ mạng riêng của Quốc gia Thành Vatican và phục vụ Đấng kế vị Thánh Phêrô, Đấng mà cơ quan này trực tiếp chịu trách nhiệm.”
Văn bản cũng nhấn mạnh: “Các cơ quan quản trị và những người đảm trách các chức vụ khác nhau với tinh thần đích thực của Giáo hội, đang phục vụ thường xuyên cho Quốc gia Thành Vatican, được trao quyền thực thi mọi thẩm quyền trên lãnh thổ được xác định bởi Hiệp định Laterano cũng như tại các bất động sản và khu vực nơi các cơ quan của Quốc gia Thành Vatican hoặc của Tòa Thánh hoạt động, đồng thời được hưởng các quyền bảo đảm và quyền miễn trừ về cá nhân và chức năng theo luật pháp quốc tế.”
Hiến pháp mới gồm 5 chương với 25 điều
Chương I xác định rằng Đức Giáo hoàng, với tư cách là Quốc trưởng của Quốc gia Thành Vatican, nắm giữ toàn bộ quyền cai quản, bao gồm quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp.
Quốc gia Thành Vatican bảo đảm sự độc lập tuyệt đối và hữu hình của Tòa Thánh để Tòa Thánh thực hiện sứ mạng cao cả của mình trên thế giới, đồng thời bảo đảm chủ quyền không thể tranh cãi của Tòa Thánh, kể cả trong lãnh vực quốc tế.
Quốc gia Thành Vatican cùng hệ thống pháp luật của mình được phân biệt với Giáo triều Rôma và các cơ quan khác của Tòa Thánh.
Trong thời gian Tông tòa trống tòa (Sede Vacante), Hồng y đoàn có trách nhiệm bảo đảm tính liên tục trong hoạt động của Quốc gia Thành Vatican và tạm thời thực thi các quyền hạn của quốc gia.
Tuy nhiên, Hồng y đoàn chỉ được ban hành các quy định mang tính lập pháp trong trường hợp thực sự cần thiết và khẩn cấp; các quy định này chỉ có hiệu lực trong thời gian Tông tòa trống ngôi, trừ khi sau đó được Đức Giáo hoàng mới chính thức phê chuẩn.
Luật cũng quy định rằng việc đại diện Quốc gia Thành Vatican trong quan hệ với các quốc gia và các chủ thể của luật pháp quốc tế, trong quan hệ ngoại giao cũng như khi ký kết các hiệp ước quốc tế, thuộc thẩm quyền của Đức Giáo hoàng, được thực hiện thông qua Phủ Quốc vụ khanh.
Trong các trường hợp khác, việc đại diện cho Quốc gia Thành Vatican do Chủ tịch Phủ Thống đốc đảm nhiệm.
Chương II quy định về quyền lập pháp
Ngoại trừ những trường hợp Đức Giáo hoàng dành riêng cho mình hoặc đặc biệt ủy quyền cho một cơ quan khác, quyền lập pháp được thực hiện bởi Ủy ban Tòa Thánh về Quốc gia Thành Vatican.
Ủy ban này gồm các Hồng y và các thành viên khác, trong đó có Chủ tịch, tất cả đều do Đức Giáo hoàng bổ nhiệm với nhiệm kỳ 5 năm.
Ủy ban có nhiệm vụ: thông qua các đạo luật và các quy định pháp lý khác, ban hành các quy chế chung đối với những lĩnh vực không thuộc phạm vi điều chỉnh trực tiếp của luật hoặc những lĩnh vực mà luật quy định sẽ được điều chỉnh bằng các quy chế chi tiết.
Trong trường hợp khẩn cấp, Chủ tịch Ủy ban có thể ban hành sắc lệnh có hiệu lực như luật. Tuy nhiên, sắc lệnh này sẽ mất hiệu lực nếu không được Ủy ban Tòa Thánh chuyển thành luật trong vòng 90 ngày kể từ ngày công bố.
Chương III quy định về quyền hành pháp
Chủ tịch Ủy ban Tòa Thánh đồng thời là Chủ tịch Phủ Thống đốc, thực hiện quyền hành pháp theo các đạo luật và quy định hiện hành. Để thực hiện nhiệm vụ, Chủ tịch sử dụng bộ máy của Phủ Thống đốc, trong đó các cơ quan và đơn vị trực thuộc cùng tham gia thực hiện chức năng hành pháp của Quốc gia Thành Vatican.
Chủ tịch Phủ Thống đốc có nhiệm vụ: điều hành Quốc gia Thành Vatican; giám sát việc thi hành luật pháp và các văn bản quy phạm; ban hành các chỉ thị cần thiết cho việc tổ chức bộ máy nhà nước; xác định định hướng quản trị và chính sách nhân sự; điều phối hoạt động của các cơ quan thuộc Phủ Thống đốc.
Chủ tịch được Tổng Thư ký và, nếu được bổ nhiệm, Phó Tổng Thư ký hỗ trợ trong công việc.
Một số thẩm quyền hành pháp có thể được Chủ tịch ủy quyền cho hai vị này.
Cơ cấu tổ chức và chức năng của Phủ Thống đốc được quy định trong Luật về Chính quyền Quốc gia Thành Vatican và các quy chế do Ủy ban Giáo hoàng hoặc Chủ tịch Ủy ban ban hành.
Nhiệm vụ của Phủ Thống đốc
Thông qua bộ máy hành chính của mình, Phủ Thống đốc chịu trách nhiệm: bảo đảm an ninh, trật tự công cộng và công tác phòng vệ dân sự; bảo vệ sức khỏe cộng đồng, hệ thống y tế, vệ sinh công cộng, môi trường và sinh thái; quản lý các hoạt động kinh tế, bưu chính, tem bưu chính và hải quan; quản lý hạ tầng viễn thông, mạng lưới kết nối, các công trình xây dựng cùng hệ thống kỹ thuật, cấp thoát nước và điện lực, cũng như công tác kiểm tra và bảo trì; bảo tồn, phát huy và tạo điều kiện khai thác giá trị của toàn bộ hệ thống Bảo tàng Vatican; giám sát toàn bộ di sản nghệ thuật, lịch sử, khảo cổ và dân tộc học của Quốc gia Thành Vatican; thực hiện mọi nhiệm vụ khác được quy định trong luật hoặc các văn bản pháp lý liên quan.
Chương IV quy định về quyền tư pháp
Quyền tư pháp được thực thi nhân danh Đức Giáo hoàng. Các cơ quan xét xử gồm: Tòa án Vatican; Tòa Phúc thẩm; Tòa Phá án (Tòa án Tối cao).
Các chức năng điều tra và công tố thuộc Văn phòng Chưởng lý (Promotore di Giustizia). Quy chế tổ chức của hệ thống tòa án được quy định trong Luật về tổ chức tư pháp.
Trong bất kỳ vụ án dân sự hoặc hình sự nào, ở bất cứ giai đoạn tố tụng nào, Đức Giáo hoàng có quyền giao việc điều tra và xét xử cho một cơ quan đặc biệt, và quyết định của cơ quan này không bị kháng cáo lên cấp khác. Đức Giáo hoàng cũng giữ riêng quyền: ban hành lệnh đại xá; ân xá; miễn hoặc giảm hình phạt; đặc xá; chuyển đổi hình phạt.
Chương V bao gồm các điều khoản cuối cùng của Luật Cơ bản
Với việc ban hành Luật Cơ bản mới này, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã cập nhật nền tảng pháp lý của Quốc gia Thành Vatican nhằm đáp ứng những yêu cầu mới trong công tác quản trị, đồng thời tái khẳng định vai trò của Quốc gia Thành Vatican như một thực thể có chủ quyền, phục vụ trực tiếp sứ mạng của Tòa Thánh và của Đấng kế vị Thánh Phêrô.
Trong Hiến Pháp, Đức Thánh cha Lêô XIV tiếp tục điều đã được Đức Giáo hoàng Phanxicô quyết định, đó là Chủ tịch Ủy ban Tòa Thánh về Quốc gia Thành Vatican không nhất thiết phải là Hồng y. Vì thế, hiện nay Chủ tịch Ủy ban này tiếp tục là nữ tu Raffaella Petrini, 57 tuổi (1969), người Ý, thuộc Dòng nữ Phan Sinh Thánh Thể (Suore francescane dell’Eucaristia) do Đức Giáo hoàng Phanxicô bổ nhiệm ngày 01 tháng Bả năm ngoái (2025) với nhiệm kỳ 5 năm. Nữ tu nguyên là giáo sư khoa xã hội thuộc Đại học Giáo hoàng Thánh Tôma Aquinô, Angelicum, ở Roma.
(ewtinnews 31-7-2026)
Trực tiếp
