Tiếp kiến chung của Đức Thánh cha: Với tự do và trí tuệ, con người gia tăng hiểu biết của mình và thăng tiến xã hội

Lúc 10 giờ sáng, thứ Tư, ngày 23 tháng Chín năm 2026, Đức Thánh cha Lêô XIV đã tiếp kiến chung khoảng 30.000 tín hữu hành hương, quy tụ tại Quảng trường Thánh Phêrô. Hiện diện trong dịp này, cũng có gần ba mươi giám mục các nước, hàng trăm quân nhân người Ý, các cảnh sát quan thuế về sinh viên trường sĩ quan Modena ở miền bắc Ý, cùng với đông đảo các đôi tân hôn.

G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA

Như thường lệ, trước khi bắt đầu buổi tiếp kiến, Đức Thánh cha đã tiến ra Quảng trường trên chiếc xe díp mui trần màu trắng, đi dọc theo các lối đi để chào thăm các tín hữu và chúc lành cho một số em bé được nhân viên an ninh bế lên trước ngài.

Tại lễ đài, Đức Thánh cha làm dấu thánh giá và chào phụng vụ mở đầu buổi tiếp kiến. Các độc viên lần lượt công bố bằng chín thứ tiếng khác nhau một đoạn trích từ sách Sáng Thế (St 2, 8-9a.15):

“Bấy giờ, Đức Chúa là Thiên Chúa trồng một khu vườn địa đàng, về phía đông, và đặt vào đó con người do Người đã dựng nên. Đức Chúa là Thiên Chúa khiến từ đất mọc lên mọi thứ cây vừa đẹp mắt, vừa ăn ngon. Đức Chúa là Thiên Chúa đem con người đặt vào vườn Êđen, để cày cấy và canh giữ đất đai.”

Huấn giáo

Trong bài huấn giáo sau đó, Đức Thánh cha đã tiếp tục loạt bài về Hiến chế mục vụ Gaudium et Spes, Vui mừng và Hy vọng, Giáo hội trong thế giới ngày nay. Bài này là bài thứ tư trong loạt bài nói trên và có tựa đề là: “Ý nghĩa của hoạt động con người trong vũ trụ” (GS, 33-39).

Mở đầu bài huấn giáo, Đức Thánh cha nói:

“Anh chị em thân mến, chào anh chị em!

Tiếp tục hành trình của chúng ta về Hiến chế mục vụ Gaudium et Spes của Công đồng Chung Vatican II, hôm nay chúng ta đi đến chương thứ ba của phần thứ nhất, với một tựa đề rất hấp dẫn: “Hoạt động của con người trong vũ trụ”. Câu hỏi căn bản ở đây là: hoạt động của con người trong thế giới có giá trị gì, và do đó, tiến bộ kỹ thuật, xã hội, khoa học có ý nghĩa gì? Chúng ta có thể nhớ rằng, chưa đầy bốn năm sau khi Công đồng bế mạc, vào đêm 20 rạng ngày 21 tháng Bảy năm 1969, con người đã lần đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng.

Được tạo dựng theo hình ảnh và giống Thiên Chúa, con người là chủ thể của sự tiến bộ. Với tự do và trí tuệ, con người gia tăng hiểu biết của mình, và nhờ đó làm cho toàn thể xã hội tiến bộ. Chúng ta dễ dàng nhận thấy điều này khi nhìn vào những cải thiện trong điều kiện sống qua các thế hệ kế tiếp nhau. Quả thật, Văn kiện nói rằng: “nhiều điều tốt đẹp mà trước kia con người trông chờ nơi những quyền lực cao hơn, thì ngày nay họ có được nhờ sáng kiến và sức lực của mình” (số 33).

Chính vì thế, một số nhà tư tưởng đã trình bày tiến bộ kỹ thuật-khoa học như một điều làm suy yếu mối tương quan với Thiên Chúa, đến mức khiến cho mối tương quan ấy trở nên có vẻ dư thừa, hoặc thậm chí như một đối thủ đối với đức tin Kitô giáo. Cách nhìn này đã dẫn đến một sự thay đổi trong cái nhìn của con người thời nay về thế giới, so với các thời đại trước. Thành kiến như thế đặc biệt được khẳng định trong một bộ phận của nền văn hóa phương Tây đã đánh mất điểm quy chiếu của mình nơi Mặc Khải Kitô giáo. Trong các nền nhân bản hậu Kitô giáo, con người và Thiên Chúa bị trình bày một cách sai lầm như những đối thủ của nhau: để khẳng định sự hiểu biết, tự do và tiến bộ của mình, con người phải tự giải phóng khỏi Thiên Chúa. Nhưng cuối cùng, khi phủ nhận mối tương quan với Thiên Chúa, người ta cũng đánh mất khả năng khẳng định giá trị siêu việt của con người. Đó là “bi kịch của chủ nghĩa nhân bản vô thần”, được một nhà thần học quan trọng của Công đồng Vatican II, Henri de Lubac, mô tả rất rõ. [1]

Công đồng muốn đưa ra một câu trả lời rõ ràng: “Đối với những người tin, một điều chắc chắn là: tự bản chất, hoạt động của con người, cả cá nhân lẫn tập thể, nghĩa là nỗ lực lớn lao mà con người qua các thế kỷ đã thực hiện để cải thiện những điều kiện sống của mình, phù hợp với ý định của Thiên Chúa” (Gaudium et spes, số 34). Hơn nữa, Hiến chế tiếp tục: “Các Kitô hữu cũng không hề nghĩ đến việc đối lập những sản phẩm của trí tuệ và lòng can đảm của con người với quyền năng của Thiên Chúa, như thể thụ tạo có lý trí là đối thủ của Đấng Tạo Hóa; trái lại, họ xác tín rằng những chiến thắng của nhân loại là dấu chỉ sự cao cả của Thiên Chúa và là hoa trái của kế hoạch khôn tả của Người” (sđd.). Nói cách khác, Thiên Chúa đã đặt vào tay người nam và người nữ một công trình tạo dựng vẫn còn đang trên đường hoàn thành (in statu viae), nghĩa là đang tiến bước, đang tăng trưởng, để họ đưa công trình ấy đến sự viên mãn nhờ hoạt động khôn ngoan của mình. [2]

Ở đây có một sự gợi nhắc quan trọng đến mầu nhiệm Nhập Thể. Nhân loại - và cùng với nhân loại là lao động, tiến bộ và quyền tự chủ của các thực tại được tạo dựng - không bị hấp thụ hay bị hủy bỏ khi gặp gỡ Thiên Chúa, nhưng được đảm nhận trong toàn bộ thực tại của mình, và tiếp tục là một nhân loại tự do và năng động trong Đức Kitô: thật vậy, chính nơi Người mà nhân loại tìm thấy sự thật và tự do trọn vẹn. Hơn nữa, trong việc cử hành Thánh Thể, hoa trái của lao động con người, được tượng trưng nơi bánh và rượu, mỗi ngày được đặt trên bàn thờ, để được biến đổi thành Mình và Máu Đức Kitô.

Từ viễn tượng này nảy sinh một chân lý quan trọng: để gặp gỡ Thiên Chúa, con người không cần phải từ bỏ những công việc trần thế, nhưng có thể sống trọn vẹn ơn gọi của mình bằng cách chu toàn tốt đẹp công việc hằng ngày và thánh hóa công việc ấy. [3] Các Kitô hữu cùng với mọi người tham gia vào việc xây dựng thành đô của con người, hướng tới cùng đích của mọi sự và tới cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa, đồng thời nhắc nhớ cùng đích tối hậu ấy cho những người cùng chia sẻ với họ cuộc phiêu lưu của tiến bộ, khoa học và sự sống.

Chắc chắn, tiến bộ trần thế phải được phân biệt rõ ràng với sự phát triển của Nước Đức Kitô; tuy nhiên, Công đồng khẳng định rằng: “sự tiến bộ ấy, trong mức độ có thể góp phần tổ chức xã hội loài người tốt đẹp hơn, có tầm quan trọng lớn lao đối với Nước Thiên Chúa. [...] Tất cả những hoa trái tốt đẹp của thiên nhiên và của lao công chúng ta, sau khi chúng ta đã gieo rắc chúng trên trái đất trong Thần Khí của Chúa và theo lệnh truyền của Người, rồi chúng ta sẽ lại gặp thấy chúng, nhưng được thanh luyện khỏi mọi vết nhơ, được soi sáng và biến đổi” (số 39).

Sau cùng, chúng ta hãy nhớ rằng, để trở thành một sự tiến bộ nhân bản đích thực - nghĩa là của toàn thể con người và của mọi người - tiến bộ kỹ thuật và khoa học phải được tình yêu bác ái làm sinh động và hướng dẫn. Chỉ như thế, tiến bộ ấy mới luôn có thể được đặt để bảo vệ phẩm giá con người và thúc đẩy những điều kiện sống của tất cả mọi người, đặc biệt là những người thiệt thòi nhất”.

Và Đức Thánh cha kết luận: “Anh chị em thân mến, Công đồng Vatican II mời gọi chúng ta chia sẻ tấm bánh của tri thức và của khả năng làm việc, để mỗi người và mỗi dân tộc có thể phát triển những tiềm năng của mình, và cùng nhau, với sự trợ giúp của Thiên Chúa, chúng ta có thể xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn.

Chào thăm và nhắn nhủ

Sau bài giáo lý bằng tiếng Ý trên đây của Đức Thánh cha, các độc viên lần lượt tóm tắt bằng chín ngôn ngữ khác nhau, kèm theo những lời chào thăm và nhắn nhủ của ngài.

Khi chào bằng tiếng Pháp, Đức Thánh cha nói: “Tôi chào các khách hành hương nói tiếng Pháp, đặc biệt là nhóm khách hành hương đến từ Pháp, các nữ tu Dòng Thánh Phaolô thành Chartres và nhóm “Réseau du Coeur” đến từ Haiti.

Công đồng chung Vatican II mời gọi chúng ta chia sẻ tấm bánh tri thức và khả năng làm việc: anh chị em hãy quảng đại phát triển những tiềm năng của mình, để cùng nhau, với sự trợ giúp của Thiên Chúa, chúng ta có thể xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn.

Xin Thiên Chúa chúc lành cho anh chị em!”

Với các tín hữu nói tiếng Anh, ngài nói: Tôi chào tất cả các khách hành hương và những người đến thăm nói tiếng Anh đang tham dự buổi Tiếp kiến hôm nay, đặc biệt là các nhóm đến từ Anh, Ireland, Đan Mạch, Na Uy, Malta, Tanzania, Úc, Hồng Kông, Ấn Độ, Malaysia, Singapore, Thái Lan, Việt Nam và Hoa Kỳ.

Ngày mai tại thành phố Saint Louis, bang Missouri ở Mỹ, Đấng Đáng kính Fulton Sheen sẽ được tuyên phong chân phước. Ước gì gương sáng và lời chuyển cầu của vị giám mục thánh thiện này, người được biết đến nhờ công cuộc loan báo Tin mừng qua các phương tiện truyền thông, truyền cảm hứng cho nhiều người khác cũng tìm ra những phương thế mới để loan truyền sứ điệp Tin mừng với niềm vui và lòng nhiệt thành.

Trên tất cả anh chị em và gia đình anh chị em, tôi cầu xin sự bình an và niềm vui của Chúa Giêsu Kitô. Xin Thiên Chúa chúc lành cho anh chị em!”

Với các tín hữu nói tiếng Ba Lan, Đức Thánh cha nói: “Tôi thân ái chào các tín hữu Ba Lan. Trong những ngày này, tại Đền thánh Đức Mẹ Jasna Góra, các đôi vợ chồng và các gia đình quy tụ để tham dự cuộc Hành hương thường niên. Họ được đồng hành bởi khẩu hiệu: “Hôn nhân sinh ra sự sống”. Ước gì lời cầu nguyện và việc chia sẻ Lời Chúa củng cố đức tin của các đôi vợ chồng, để họ quảng đại cộng tác với Đấng Tạo Hóa trong việc truyền sinh và truyền đạt các giá trị Kitô giáo trong cộng đồng đặc thù là gia đình. Tôi ban phép lành cho tất cả anh chị em!

Sau khi chào bằng các thứ tiếng khác nữa, Đức Thánh cha ngỏ lời bằng tiếng Ý: “Tôi thân ái chào mừng các khách hành hương nói tiếng Ý, đặc biệt là những người tham dự khóa cập nhật về giáo luật do Đại học Giáo hoàng Thánh Giá tổ chức; các đơn vị Cảnh sát quan thuế từ Predazzo, Gaeta, Orvieto và Bari; Học viện sĩ quan Modena; và nhóm “Những lời cầu nguyện của các bà mẹ”.

Tôi thân ái chào anh chị em, những khách hành hương thuộc Giáo phận Rimini, cùng với Đức cha Nicolò Anselmi, đang hiện diện nơi đây một tháng sau chuyến viếng thăm mục vụ của tôi tại quê hương anh chị em. Tôi một lần nữa bày tỏ lòng biết ơn về sự tiếp đón mà anh chị em đã dành cho tôi, và khuyến khích anh chị em lớn lên trong đức tin, bén rễ trong việc lắng nghe Lời Chúa, để làm chứng cho tất cả mọi người về tình yêu của Cha trên trời.

Sau cùng, tôi hướng tâm trí đến các bạn trẻ, những người đau yếu và các đôi tân hôn. Hôm nay, Giáo hội cử hành lễ nhớ phụng vụ thánh Piô thành Pietrelcina: ước gì chứng tá đức tin và bác ái của ngài trở thành lời mời gọi dành cho mỗi người trong anh chị em, để luôn tín thác vào lòng nhân lành và lòng thương xót của Thiên Chúa.

Buổi tiếp kiến kết thúc với kinh Lạy Cha và phép lành của Đức Thánh cha. Sau đó, Đức Thánh cha còn ở lại để bắt tay chào các giám mục, một số quan khách và đặc biệt là các đôi tân hôn.

[1] Cf. H. de Lubac, Le drame de l’humanisme athée (1944).

[2] Cf. Catechism of the Catholic Church, nos. 302, 306, 307.

[3] Cf. Saint John Paul II, Homily for the Canonization of Josemaría Escrivá de Balaguer (6 October 2002).