Đức Thánh cha bênh vực các thổ dân miền Amazonia Peru chống bạo lực và bóc lột
Trong chuyến tông du Peru, hôm Chúa nhật ngày 15 tháng Mười Một vừa qua, sau khi viếng thăm Giáo phận Cusco ở cao độ 3.400 mét, Đức Thánh cha Lêô XIV đã đáp máy bay đến thành phố Pucallpa, ở cao độ 154 mét và cách Cusco 640 cây số.
G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA
hành phố này ở khu vực đông trung Peru, bên bờ sông Ucayali, nằm giữa khu vực rừng mưa nhiệt đới Amazonia. Pucallpa là nơi đặt trụ sở của nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khai thác và kinh doanh gỗ, đồng thời có một nhà máy lọc dầu. Thành phố bắt đầu phát triển mạnh mẽ từ năm 1945, khi được kết nối với thủ đô Lima nhờ tuyến đường cao tốc Central và một đoạn của tuyến đường Huacho - Pucallpa.
Đức Thánh cha gặp gỡ các thừa sai nam nữ và đại diện các sắc dân bản địa
Từ phi trường, Đức Thánh cha đến Malecón Puerto Callao cách đó 5 cây số để gặp gỡ các thừa sai nam nữ và đại diện các thổ dân miền Amazoniaiaia vào lúc 15 giờ.
Cuộc gặp gỡ diễn ra trước dòng sông được quân đội canh gác, tại một quảng trường nóng bức. Khoảng 5.000 người hiện diện tại đây (cùng với 20.000 người khác đứng dọc các tuyến đường) tìm kiếm bóng mát.
Các điệu múa xen kẽ với những lời chứng từ được trình bày trước lễ đài phủ đầy lá chuối khô. Có lẽ đây chính là chặng dừng chân làm nổi bật chiều kích phổ quát trong sứ mạng của Đức Lêô XIV, vị Giáo hoàng đã gắn bó và được đào luyện tại Peru, nay đến với những vùng đất mà có lẽ người dân nơi đây chưa bao giờ có cơ hội được gặp một vị Giáo hoàng.
Sau khi Đức cha Quijano Rodriguez, Đại diện Tông tòa Địa phận Pucallpa sở tại, đại diện mọi người chào mừng và cám ơn Đức Thánh cha đã đến viếng thăm miền đất hoang vu này. Một số chứng từ đã được trình bày với Đức Thánh cha về những khó khăn và niềm hy vọng của họ trong cuộc gặp ngài dành riêng cho họ tại Pucallpa. Từ vai trò của phụ nữ, - những người thường giữ vị trí tiên phong trong việc bảo vệ lãnh thổ và cộng đồng, - đến tình trạng bạo lực mà các bé gái và thiếu nữ phải gánh chịu. Một yêu cầu mạnh mẽ khác cũng được đưa ra, đó là quyền tự chủ: “Xin hãy tôn trọng quyền của chúng tôi được quyết định về tương lai của chính mình”.
Chứng từ thứ nhất do bà Susy Díaz Gonzáles. Bà cho biết: “Chúng con vẫn tiếp tục không được lắng nghe và tình trạng phân biệt đối xử đối với các dân tộc bản địa vẫn còn dai dẳng”.
Thực trạng này khiến các vùng lãnh thổ phải đối diện với những cuộc xâm lấn đất, những tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu đất đai và các hoạt động đe dọa sự sống cũng như an toàn của các cộng đồng. Bà nói tiếp: “Đối với chúng con, thiên nhiên và lãnh thổ không chỉ đơn thuần là đất đai: đó là ngôi nhà chung, là lịch sử, căn tính, văn hóa và đời sống tâm linh của chúng con”. Thế nhưng, ngày nay, việc bảo vệ chính ngôi nhà của mình có thể phải trả giá bằng mạng sống. Kể từ chuyến viếng thăm của Đức Giáo hoàng Phanxicô, đã có 37 thủ lĩnh bản địa bị sát hại và nhiều người khác vẫn tiếp tục bị đe dọa. “Việc bảo vệ vùng Amazonia không thể trở thành lý do khiến những người bảo vệ nơi này phải chết hoặc bị hình sự hóa. Chúng con cần có sự bảo đảm an toàn cho những người bảo vệ chúng con, và cần có công lý cho những người đã hy sinh mạng sống vì sự nghiệp này”.
Đây là một sự nghiệp mà rất thường xuyên, những quyết định liên quan đến luật pháp và các chính sách công lại nằm trong tay những tổ chức bên ngoài các cộng đồng bản địa. “Chúng con yêu cầu quyền được tham vấn trước và quyền quyết định về tương lai của chính mình phải được tôn trọng”, để không bị “nuốt chửng bởi chủ nghĩa tiêu thụ và chủ nghĩa tư bản”.
Phần cuối của lời chứng từ về những phụ nữ, trong một số trường hợp là những người lãnh đạo cộng đồng, cũng như các thiếu nữ đang là nạn nhân của bạo lực. Bà nói:
“Chúng con mong muốn có những cộng đồng trong đó mỗi bé gái có thể lớn lên trong an toàn, không sợ hãi, và nơi không một kẻ gây bạo lực nào có thể thoát khỏi sự trừng phạt”.
Lắng nghe Amazonia
Chứng từ thứ hai của ông Cecilio Soria Gonzáles, đại diện một tổ chức khác của vùng Amazonia. Bên cạnh những đau thương, ông chia sẻ những niềm hy vọng của các dân tộc bản địa Peru, đặc biệt là ước mong có được một Nhà nước vững mạnh hơn, có khả năng bảo vệ và bảo đảm các quyền của dân bản địa nhờ thực thi Chính sách quốc gia dành cho các dân tộc bản địa hoặc các dân tộc nguyên cư.
Ông Gonzalez nói” “Chúng con mơ ước đến ngày con em chúng con không còn phải rời bỏ cộng đồng của mình để tìm kiếm một cuộc sống xứng đáng; ngày mà chúng con có thể được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe và một nền giáo dục liên văn hóa có chất lượng; ngày mà tất cả chúng tôi được sống trong an toàn, không bị phân biệt đối xử và có cơ hội bình đẳng”. Tuy nhiên, để những ước mong ấy trở thành hiện thực, cần phải có những nỗ lực không ngừng nghỉ. “Vì thế, thưa Đức Thánh cha, hôm nay chúng con không chỉ xin ngài hướng nhìn về vùng Amazonia, nhưng còn xin ngài lắng nghe các dân tộc nơi đây; xin ngài trở thành người phát ngôn cho chúng con và chuyển tiếng kêu của chúng con đến với những người có trách nhiệm lắng nghe và hành động, để chúng con không còn phải tiếp tục đơn độc trên hành trình tìm kiếm công lý, sự tôn trọng và phẩm giá. “Xin ngài đồng hành với chúng con. Xin giúp chúng con để tiếng nói của mình được lắng nghe, và một ngày nào đó, chúng con có thể sống trong hòa bình trên chính quê hương mình”.
Sau cùng, ông đại diện bày tỏ lòng tri ân sâu sắc của các dân tộc Amazonia đối với các nhà truyền giáo thuộc Giáo hội Công giáo, những người được thúc đẩy nhờ đức tin và tinh thần dấn thân, đã đồng hành và vẫn đang tiếp tục đồng hành với họ trong cuộc sống cũng như trong cuộc đấu tranh của họ.
Huấn từ của Đức Thánh cha
Lên tiếng sau khi lắng nghe tiếng kêu của các thổ dân, Đức Thánh cha lên án các tệ nạn và bạo hành đối với các thổ dân và môi trường: nạn phá rừng bừa bãi, ô nhiễm nguồn nước, khai thác khoáng sản trái phép, bạo lực đối với phụ nữ và trẻ vị thành niên, cũng như nạn buôn bán ma túy đang dùng những lời hứa hão huyền về lợi nhuận dễ dàng để lôi kéo giới trẻ. Ngài cũng nhắc đến những thủ lĩnh bản địa bị sát hại vì đã bảo vệ lãnh thổ của mình. Đức Thánh cha khẳng định: “Máu của những người anh em này kêu thấu tới Thiên Chúa và đòi hỏi công lý trước mặt con người. Anh chị em không đơn độc”.
Đức Thánh cha Lêô nói: “Nối bước Đức Giáo hoàng Phanxicô trong chuyến viếng thăm khó quên của ngài tại Puerto Maldonado, tôi đến đây với tư cách là một Mục tử, để lắng nghe những câu chuyện về tình cảnh của anh chị em và đồng hành với anh chị em. Tôi mong muốn củng cố anh chị em trong đức tin và niềm hy vọng, đồng thời nâng đỡ anh chị em trong hành trình tìm kiếm công lý và hòa bình, những điều mà vùng đất này đang hết sức cần đến.”
Những bóng tối và vết thương
Đức Thánh cha không chỉ thể hiện sự gần gũi, nhưng còn đưa ra lời cảnh báo mạnh mẽ chống lại một nền kinh tế biến thiên nhiên thành kho dự trữ tài nguyên và chà đạp lên phẩm giá của các dân tộc bản địa. Ngài cũng bày tỏ sự nâng đỡ đối với các cộng đồng và những nhà truyền giáo, những người thường xuyên chứng kiến tình trạng khai thác khoáng sản trái phép ngày càng lan rộng, đặc biệt là khai thác vàng, gây tàn phá trên những vùng đất rộng lớn, cùng với việc sử dụng thủy ngân tràn lan, làm nhiễm độc các dòng sông.
Trong nhiều năm qua, Giáo hội địa phương và Liên Hiệp Quốc đã liên tục lên án tình trạng nguồn nước bị ô nhiễm, hệ sinh thái thủy sinh bị tàn phá và nạn phá rừng làm mất đi những diện tích rừng quý giá do hoạt động độc canh và chăn nuôi thâm canh. Vì thế, Đức Thánh cha đã mang những tia sáng đến những vùng đất đang chìm trong bóng tối, nơi các mạng lưới kinh tế tội phạm xuyên quốc gia đang hoạt động. Ngài nói:
“Anh chị em hiểu rõ những vết thương do nạn phá rừng bừa bãi, tình trạng ô nhiễm nguồn nước gây ra bởi hoạt động khai thác khoáng sản trái phép và những vụ tràn dầu. Đây không phải là những sự cố bất ngờ trong quá trình hoạt động, nhưng là những hậu quả cay đắng của việc khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách tùy tiện, làm tổn hại đến sự tồn tại của người dân. Bên cạnh đó còn có bóng tối đầy nguy hiểm của nạn buôn bán ma túy, lợi dụng cảnh nghèo khó của giới trẻ, lôi kéo họ bằng những ảo tưởng giả tạo về lợi nhuận dễ dàng và khiến họ bị tách rời khỏi nền văn hóa của chính mình.”
Tiếng kêu của trái đất và của người nghèo
Đức Thánh cha Lêô cho biết ngài ý thức sâu sắc về những tác động bi thảm mà các cộng đồng đang phải gánh chịu do “những xung đột chia cắt nhân loại và làm biến dạng công trình tạo dựng”. Ngài nói: “Những năm tháng sống trên mảnh đất Peru thân yêu này, với tư cách là một nhà truyền giáo và một giám mục, đã dạy tôi hiểu rằng Giáo hội phải cùng bước đi với nhân loại để trung thành phục vụ Thiên Chúa như thế nào”.
Ngài nói tiếp: “Không thể tách biệt việc bảo vệ rừng Amazonia khỏi mối quan tâm dành cho những cộng đồng đang sinh sống tại đó; sinh thái toàn diện, công bằng xã hội và đời sống thiêng liêng luôn đồng hành với nhau”.
Quyền được chăm sóc sức khỏe và giáo dục, lên án nạn bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em”.
Đối với Đức Lêô XIV, thật “không thể chấp nhận được” khi tại nhiều cộng đồng, người dân bị từ chối “quyền được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe và giáo dục” do khoảng cách địa lý và tình trạng bị các cơ quan hữu trách bỏ rơi. Chưa kể đến những đau khổ mà phụ nữ và trẻ em đang phải gánh chịu: Chúng ta đau đớn tận tâm hồn và trái tim trước tình trạng dễ bị tổn thương của biết bao phụ nữ, các bé gái và thiếu nữ, cũng như trước nỗi đau xé lòng của những người phải chịu đựng bạo lực và lạm dụng tình dục, những điều gây ra các vết thương sâu sắc, thường bị che giấu trong sự im lặng của thái độ đồng lõa và tình trạng không bị trừng phạt.
Một mô hình phát triển khác
Sau đó, nhắc đến Pucallpa, “một thành phố trẻ trung, giàu sức sống và nhiều kỳ vọng, nhưng đang phải đối diện với nhu cầu cấp bách về một sự phục hưng luân lý và giáo dục”, Đức Thánh cha mời gọi mọi người đừng ngưng nỗ lực xây dựng “một nền giáo dục có chất lượng, sử dụng chính ngôn ngữ của anh chị em và trân trọng những tri thức tổ tiên truyền lại, đồng thời vẫn chuẩn bị cho các thế hệ trẻ trước những thách đố lớn lao của thế giới”. Trước xu hướng coi vùng đất rộng lớn mênh mông này như một kho tài nguyên để khai thác, chúng ta được mời gọi phát triển và củng cố một mô hình khác, một mô hình bắt nguồn từ việc lắng nghe Đức Giêsu Kitô và Tin mừng của Người.
Một Giáo hội mang khuôn mặt Amazonia
Như Đức Giáo hoàng Phanxicô đã từng khẳng định trong Thông điệp Laudato sì, cần phải đối lại “mô hình kỹ trị thống trị”, vốn “có xu hướng nuốt chửng thiên nhiên và các nền văn hóa nhằm phục vụ lợi nhuận tức thời cho một số ít người”, bằng “sinh thái toàn diện”. Đáng trân trọng trong chiều hướng này là những nỗ lực của Hội đồng Giáo hội Amazonia và Mạng lưới Giáo hội Toàn vùng Amazonia nhằm ngày càng định hình “một Giáo hội mang khuôn mặt Amazonia, có khả năng kết hợp việc loan báo Tin mừng với công cuộc cổ võ sinh thái toàn diện”.
Đức Giáo hoàng cũng bày tỏ lòng biết ơn đối với các tu sĩ nam nữ, những người phụ trách mục vụ tại các cộng đoàn, cũng như các tín hữu giáo dân, những người “với lòng trung thành anh hùng, gìn giữ đức tin tại những ngôi làng xa xôi nhất”. Ngài nhấn mạnh: “Chúng ta phải nâng đỡ việc đào tạo của họ và nhìn nhận sứ vụ phục vụ của họ”. “Hãy tiếp tục tiến bước với lòng can đảm và niềm hy vọng! Xin Thiên Chúa chúc lành cho vùng Amazonia!”
Những món quà dành tặng Đức Giáo hoàng
Kết thúc buổi gặp gỡ, Đức Thánh cha được trao tặng một số món quà, trong đó có một dây choàng phụng vụ (stola) - được ngài lập tức khoác lên - với những họa tiết hình học đặc trưng của nghệ thuật thủ công địa phương, chẳng hạn như phong cách kené của các dân tộc Shipibo-Conibo thuộc vùng Amazonia của Peru.
