“Nhìn thấy dung nhan Thiên Chúa giữa thời chiến”: Sứ mạng của một linh mục Dòng Tên tại Siberia bên Nga

Mỗi ngày, trong hơn bốn năm qua, tại một giáo xứ Công giáo nằm sâu trong vùng Siberia của Nga, một cộng đoàn nhỏ vẫn quy tụ trước Thánh Thể để lần chuỗi Mân Côi cầu nguyện cho hòa bình giữa Nga và Ukraina.

Phúc Nhạc | RVA

Việc cầu nguyện được duy trì kể từ ngày 24 tháng Hai năm 2022, ngày Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraina. Cộng đoàn còn dâng lên một ý nguyện khác, điều mà linh mục Dòng Tên Wojciech Ziólek cho biết đã trở thành yếu tố thiết yếu trong sứ vụ của cha, đó là: xin Thiên Chúa “cứu con tim chúng ta khỏi oán hận và khát vọng trả thù”.

Khi chiến tranh bùng nổ, thế giới của cha Ziólek, vị linh mục người Ba Lan đang coi sóc giáo xứ Đức Mẹ Mân Côi tại thành phố Tomsk, dường như sụp đổ. Cha Ziólek chia sẻ với OSV News trong chuyến thăm Ba Lan ngắn ngày vào tháng Mười này rằng: “Lúc đầu, tôi đã khóc rất nhiều. Thật kinh khủng! Có một cảm giác bất lực vô cùng lớn. Là một cộng đoàn Dòng Tên, chúng tôi không biết phải làm gì”.

Cha Ziólek đã trả lời phỏng vấn OSV News tại Varsava trước Chúa nhật Truyền giáo Thế giới lần thứ 100, được cử hành vào ngày 18 tháng Mười sắp tới. Cũng trong ngày hôm đó, Nga tiến hành một cuộc tấn công quy mô lớn khác bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào Ukraina. Theo các quan chức Ukraina, đợt tấn công diễn ra suốt đêm khiến hơn 20 người bị thương tại Kyiv và các thành phố khác, đồng thời gây hư hại nhà cửa và cơ sở hạ tầng ở nhiều khu vực.

Cuộc chiến hiện đã bước sang năm thứ 5. Các nỗ lực ngoại giao vẫn tiếp diễn, nhưng cho đến nay vẫn chưa mang lại một giải pháp hòa bình. Ngày 11 tháng Mười, ngay trước khi thông báo sẽ trải qua phẫu thuật để cắt bỏ một nốt ở phổi, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã nhắc lại lời kêu gọi hòa bình. Ngài nói: “Cuộc chiến tại Ukraina đau thương vẫn tiếp tục gây ra những đau khổ vượt xa khỏi biên giới nước này, đặc biệt tại các quốc gia nghèo nhất, nơi có rất nhiều người phụ thuộc vào nguồn ngũ cốc nhập khẩu. Tôi tha thiết kêu gọi các bên tham chiến bảo đảm việc vận chuyển ngũ cốc an toàn qua Biển Đen. Lương thực hằng ngày của hàng triệu người không thể bị biến thành con tin của chiến tranh”.

Chỉ vài tuần trước đó, Đức Tổng giám mục Paul R. Gallagher, Ngoại trưởng Tòa Thánh, đã kết thúc chuyến thăm Moskva. Tại đây, ngài gặp gỡ các quan chức chính phủ Nga, đại diện Giáo hội Chính thống Nga và cộng đồng Công giáo nhỏ bé tại nước này.

Trong thánh lễ với hàng giáo sĩ và tu sĩ Công giáo, ngài kêu gọi Giáo hội tại Nga trở thành “những người thực sự kiến tạo hòa bình trong đời sống hằng ngày”.

Một thiểu số vô cùng nhỏ bé

Đối với cha Ziólek, đời sống hằng ngày ấy diễn ra cách xa Moskva. Giáo xứ của ngài phụ trách toàn tỉnh Tomsk, một vùng thuộc Siberia có diện tích hơn 122.000 dặm vuông, lớn hơn đôi chút so với quê hương Ba Lan của ngài.

Cha Ziólek nói với OSV News: “Điều đầu tiên gây ấn tượng với bất kỳ ai chưa từng đến đây chính là những khoảng cách”. Trên toàn bộ vùng lãnh thổ rộng lớn ấy, cha cho biết chỉ có hai nhà thờ Công giáo: nhà thờ giáo xứ tại Tomsk và một nhà thờ gỗ nhỏ bé trong ngôi làng Bialystok. Cha nói: “Chúng tôi không chỉ đơn thuần là một thiểu số. Chúng tôi là một thiểu số vô cùng nhỏ bé... Đối với những người đến từ một quốc gia Công giáo, hoặc thậm chí từ một nơi có nhiều nhà thờ trong cùng một thành phố, thật khó hình dung rằng trên một vùng đất rộng bằng cả Ba Lan lại chỉ có hai nhà thờ”.

Tuy nhiên, xét theo tiêu chuẩn của Siberia, giáo xứ Tomsk lại là một cộng đoàn Công giáo khá đông đảo. Cha Ziólek cho biết 3 Thánh lễ Chúa nhật thu hút tổng cộng từ 200 đến 250 người. Tại một số cộng đoàn Công giáo khác ở Siberia, mỗi thánh lễ Chúa nhật có thể chỉ quy tụ 20 hoặc 30 người.

Theo những số liệu gần đây của Giáo hội, người Công giáo chỉ chiếm khoảng 0,5% dân số Nga; cộng đồng Công giáo nghi lễ Latinh trên toàn quốc có khoảng 800.000 người. Chính cộng đoàn này phản ánh lịch sử tôn giáo phức tạp của Siberia. Đa số các tín hữu là hậu duệ của người Ba Lan, Đức và Litva (Lituani), nhưng cũng có những người Nga thuộc các sắc tộc địa phương. Một số người từng được rửa tội trong Giáo hội Chính thống khi còn là trẻ sơ sinh, nhưng chưa bao giờ thực hành đức tin, rồi khi trưởng thành lại bắt đầu hành trình tìm kiếm Thiên Chúa.

“Bạn đã đến với Thiên Chúa như thế nào?”

Theo cha Ziólek, hành trình tìm kiếm ấy là điều khiến ngài xúc động mỗi khi nghe người Nga kể lại. “Ở đây, người ta thường đặt một câu hỏi rất đẹp mà tôi chưa từng nghe thấy ở Ba Lan: ‘Bạn đã đến với Thiên Chúa như thế nào?’, cha Ziólek kể. “Rồi câu chuyện bắt đầu”.

Đối với những tín hữu Công giáo lớn tuổi, câu chuyện ấy thường dẫn ngược về những gia đình đã gìn giữ đức tin qua nhiều thập niên vô thần dưới thời Liên Xô. Trong những gia đình đó, người bà hoặc cụ bà vẫn âm thầm cầu nguyện, trong khi các thế hệ trẻ được dạy rằng tôn giáo chẳng có ý nghĩa gì.

Ngày nay, một điều mới mẻ đang diễn ra

Cha Ziólek nói: “Thế hệ Công giáo đầu tiên đã đến nhà thờ từ thuở nhỏ nay đang bước vào tuổi trưởng thành. Đó là những người đã tiếp xúc với đức tin ngay từ khi chào đời, được rửa tội lúc còn nhỏ”.

Cha Ziólek cho biết: Không phải tất cả đều tiếp tục gắn bó với Giáo hội. Một số người trẻ nổi loạn và rời bỏ đức tin, giống như ở những nơi khác, Một số sau đó quay trở lại. Những người khác tìm đến Giáo hội qua những con đường không ai ngờ tới.

Cha kể lại câu chuyện về hai cô gái ở độ tuổi ngoài 20, đang đi bộ về nhà sau một buổi tiệc tối thứ Bảy. Khi ấy là sáng sớm Chúa nhật, trời lạnh và các phương tiện giao thông công cộng vẫn chưa hoạt động. Nhìn thấy nhà thờ Công giáo đang mở cửa, họ bước vào bên trong để tránh rét. “Họ ăn mặc giống như khi đi đến một hộp đêm... Họ sợ rằng sẽ có một bà cụ nào đó nhìn thấy mình rồi trách mắng rằng ăn mặc như thế mà bước vào nhà thờ là xúc phạm đến Thiên Chúa”.

Nhưng không ai trách mắng họ. Thánh lễ bắt đầu khi hai cô gái vẫn đang ngồi bên trong. Trước đó, họ chưa từng tham dự một thánh lễ Công giáo nào. “Rồi đến nghi thức chúc bình an”, cha Ziólek kể. “Những bà cụ ấy không những không trách mắng họ, mà còn chủ động đưa tay ra chúc bình an. Hai cô gái vô cùng sửng sốt”.

Ngày nay, theo lời cha, cả hai đều là những thành viên tích cực nhất của giáo xứ. Những câu chuyện như thế giúp giải thích vì sao cộng đoàn này có ý nghĩa quan trọng tại một nơi mà người Công giáo vừa ít ỏi, vừa sống cách xa nhau bởi những khoảng cách địa lý mênh mông.

Cha Ziólek cho biết giáo dân giữ vai trò đặc biệt lớn trong đời sống giáo xứ, từ công việc quản lý, gây quỹ cho đến các hoạt động phục vụ khác. “Họ ở lại vì tại đây, họ đã cảm nghiệm được Thiên Chúa”, cha Ziólek nói. “Và họ ở lại vì đây là nơi con người gặp gỡ nhau”.

Những hoa trái của chiến tranh

Cuộc chiến đã đặt cộng đoàn trước một thử thách khác. Ngay từ ngày đầu tiên của cuộc chiến, cha Ziólek và các tu sĩ Dòng Tên cùng cha đã quyết định dành nửa giờ mỗi ngày để chầu Thánh Thể và lần chuỗi Mân Côi cầu nguyện cho hòa bình giữa Nga và Ukraina. Cha kể: “Ngay từ đầu, điều chúng tôi cố gắng thực hiện trước hết là cầu nguyện cho hòa bình; thứ hai là bảo vệ mọi người khỏi lòng thù hận và nỗi sợ hãi. Bởi vì hai hoa trái chính của chiến tranh, những điều xuất hiện ngay lập tức, chính là lòng thù hận và nỗi sợ hãi”.

Cha thận trọng phân biệt hoàn cảnh này với tình trạng bách hại tôn giáo. Cha nói: “Không ai bách hại chúng tôi vì chúng tôi là người Công giáo”.

Cha cho biết thêm rằng giáo xứ có mối quan hệ thân tình với nhiều tín hữu Chính thống. Theo cha, thành phố Tomsk có truyền thống chung sống giữa các tôn giáo và nền văn hóa khác nhau. Truyền thống này phần nào được hình thành qua nhiều thế hệ người dân bị đưa đến đây từ các vùng khác nhau của Đế quốc Nga, rồi sau đó là Liên Xô.

Giáo hội Công giáo cũng mang dấu ấn của lịch sử ấy. Sau khi cuộc Khởi nghĩa tháng Mười Một của người Ba Lan chống lại sự cai trị của Nga bị đàn áp, nhiều người Ba Lan tham gia khởi nghĩa đã bị lưu đày đến Tomsk và các vùng lân cận. Sự hiện diện ngày càng đông của họ góp phần tạo nên nhu cầu xây dựng một nhà thờ Công giáo cố định. Ngôi nhà thờ này đã được cung hiến vào năm 1833.

Gần hai thế kỷ sau, một tu sĩ Dòng Tên người Ba Lan đang phục vụ cộng đồng Công giáo tại chính nơi ấy.

Cha Ziólek cho biết cha hoan nghênh nỗ lực gần đây của Đức Tổng Giám mục Gallagher trong việc gặp gỡ cộng đồng Công giáo địa phương tại Nga, như một phần trong các hoạt động tiếp xúc của Vatican ở Moskva. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm của cha, ngoại giao chỉ là một phần trong công cuộc xây dựng hòa bình. Cha nói: “Tôi đặt nhiều hy vọng hơn vào những cử chỉ nhân bản giúp người Công giáo, Chính thống giáo và Tin Lành đến gần nhau hơn”. Đồng thời cha lấy Tomsk làm ví dụ về một nơi mà những mối tương quan như thế đã trở thành một phần trong đời sống Kitô hữu thường ngày.

Đối với cha và các tu sĩ Dòng Tên khác, việc tiếp tục hiện diện bên cạnh cộng đoàn càng trở nên quan trọng kể từ khi chiến tranh bùng nổ. Cha nói: “Bổn phận của chúng tôi - một bổn phận cao quý - là ở bên mọi người, giúp đỡ và đồng hành với họ, trong khả năng của mình, trên hành trình đến với Thiên Chúa”.

“Điều người Công giáo Nga đang thiếu là tình yêu thương”

Cha Ziólek kể với OSV News: “Người ta thường hỏi tôi nhớ điều gì khi sống ở Nga, tôi luôn trả lời: tự do và rau mùi tây”. Cha nhanh chóng giải thích rằng chuyện rau mùi tây hoàn toàn theo nghĩa đen: “Trong các cửa hàng rau củ, người ta có bán lá mùi tây, nhưng lại không có rễ mùi tây. Mà bạn cần loại rễ này để nấu món súp Ba Lan”. Tuy nhiên, khi OSV News hỏi người Công giáo Nga đang thiếu điều gì, câu trả lời của cha Ziólek không còn mang tính đùa vui nữa. Cha đáp: “Họ thiếu tình yêu thương. Đó là kinh nghiệm được một người khác đón nhận đúng như con người mình, một người thấu hiểu hoàn cảnh rối ren và đầy đau đớn mà họ đang phải trải qua. Tôi nghĩ cốt lõi của Kitô giáo là nhìn thấy một con người nơi người khác. Và cốt lõi của sứ vụ tại Nga, tại Siberia, là nhìn thấy con người nơi người Nga. Không chỉ có thế, điều đó còn có nghĩa là nhìn thấy dung nhan Thiên Chúa nơi người khác. Và cốt lõi của sứ vụ tại Nga trong thời chiến là nhìn thấy dung nhan Thiên Chúa nơi người Nga, đồng thời giúp họ nhận ra dung nhan ấy nơi người Ukraina”.

(osvnews.com 15-10-2026)