Ngoại trưởng Tòa Thánh kêu gọi bảo vệ quyền tị nạn và bảo đảm việc hồi hương tự nguyện

Hôm 12 tháng Mười vừa qua, Ngoại trưởng Tòa Thánh, Đức Tổng giám mục Paul Gallagher, đã kêu gọi bảo vệ quyền tị nạn và bảo đảm việc hồi hương tự nguyện.

Phúc Nhạc | RVA

Trong bài phát biểu tại khóa họp toàn thể lần thứ 77 của Cao ủy tị nạn Liên Hợp Quốc (UNHCR), Đức Tổng giám mục kêu gọi đưa ra các quyết định dựa trên “tình huynh đệ, tình liên đới và trách nhiệm chung”, trong bối cảnh “những khó khăn tài chính đang đe dọa các khoản viện trợ thiết yếu”.

Thúc đẩy việc “hồi hương tự nguyện” cho người tị nạn, đồng thời bảo đảm để họ có thể “trở về quê nhà” với “sự hỗ trợ thích đáng”. Bảo vệ chế định pháp lý về quyền tị nạn chính trị trước những “chính sách và thực tiễn” đang “đặt vấn đề” đối với quyền này và “làm tổn hại đến những mục đích ban đầu” của nó. Sau cùng, giải quyết tận gốc những “nguyên nhân sâu xa” dẫn đến tình trạng “di dời cưỡng bức”, đồng thời thúc đẩy đối thoại “để ngăn ngừa và giải quyết những chia rẽ và khủng hoảng” ở cấp độ quốc tế. Đó là những giải pháp do Đức Tổng giám mục Gallagher đề xuất.

Cứ 70 người thì có 1 người buộc phải rời bỏ nhà cửa

Ngoại trưởng Tòa Thánh nhấn mạnh những “hoàn cảnh hết sức nghiêm trọng” mà kỳ họp của Ủy ban Điều hành đang diễn ra. Hiện nay, trên toàn thế giới có tới 117 triệu người “buộc phải rời bỏ nhà cửa”, tương đương “một người trong số 70 người”. Trẻ em bị chia cắt khỏi gia đình. Phụ nữ và trẻ nữ “phải đối mặt với bạo lực và tình trạng bóc lột”. Các nhóm thiểu số về tôn giáo và sắc tộc bị “bách hại vì đức tin hoặc căn tính của mình”.

Xét trên tổng thể, Đức Tổng giám mục Gallagher nhận định rằng “người tị nạn đang ở ngay tâm điểm của những thảm kịch thời đại chúng ta”. Thảm kịch này diễn ra trên một phạm vi địa lý vô cùng rộng lớn, từ Ukraina, vùng Sahel, Sudan và Nam Sudan, Cabo Delgado thuộc Mozambique, Cộng hòa Dân chủ Congo cho đến Myanmar. Tính chất lan rộng của vấn đề và “mức độ đau thương” mà người tị nạn phải gánh chịu “cho thấy nhu cầu cấp bách phải có một phản ứng chung, được dẫn dắt bởi tình nhân loại mà chúng ta cùng chia sẻ, tinh thần liên đới và ý thức trách nhiệm”.

Thúc đẩy sự phát triển toàn diện của người tị nạn

Trong khi đó, tình trạng phải rời bỏ nơi cư trú “không bao giờ được trở thành vĩnh viễn”, bởi vì “thời gian trôi qua không làm cho một cuộc khủng hoảng trở nên dễ chịu đựng hơn”. Trong thời gian lưu trú tại một quốc gia, điều cấp thiết là phải phát huy “các kỹ năng và khát vọng” của người tị nạn, đồng thời tạo cơ hội để họ “đóng góp vào đời sống của những cộng đồng tiếp nhận mình”. Cần bảo đảm cho họ được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, được giáo dục, có “việc làm xứng đáng” và được hưởng quy chế pháp lý rõ ràng. Đây là những yếu tố thiết yếu giúp họ trở thành những người làm chủ vận mệnh của chính mình, qua đó thúc đẩy sự phát triển toàn diện của con người.

Trong số những giải pháp lâu dài, Đức Tổng giám mục Gallagher nhấn mạnh rằng đối với nhiều người, lựa chọn được ưu tiên hơn cả là hồi hương tự nguyện. Việc trở về quê nhà một cách an toàn, với sự hỗ trợ thích đáng sau khi hồi hương, chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt giữa một cuộc hồi hương thất bại và một cuộc hồi hương thành công.

Bảo vệ quyền tị nạn chính trị

Tuy nhiên, lịch sử không chỉ là sân khấu của bạo lực do con người gây ra, dẫn đến tình trạng phải rời bỏ nơi cư trú, nhưng còn là minh chứng cho sự tiến bộ về đạo đức và khả năng của nhân loại trong việc thiết lập những tổ chức có thể bảo vệ sự sống. Một ví dụ tiêu biểu là Hiệp ước năm 1951 liên quan đến quy chế của người tị nạn, được hình thành dưới tác động và từ những đau khổ mênh mông cũng như sự tàn phá trên diện rộng do Chiến tranh thế giới thứ hai gây ra.

Ngoại trưởng Tòa Thánh nhắc lại: Hiệp ước đã thiết lập những tiêu chuẩn tối thiểu căn bản trong việc đối xử với người tị nạn và khẳng định những nguyên tắc cao quý, chẳng hạn như quyền xin tị nạn, nguyên tắc không trục xuất hoặc trao trả người tị nạn về nơi họ có thể bị nguy hiểm, và sự nhìn nhận rằng mỗi người tị nạn đều là một con người có phẩm giá vốn có. Quyền tị nạn vẫn là một trong những hành động cao quý nhất mà nhân loại có thể dành cho những người bị bách hại. Do đó, bảo đảm thực thi một trong những hành động thể hiện lòng trắc ẩn lâu đời nhất và được nhân loại chia sẻ rộng rãi nhất không chỉ là một nghĩa vụ pháp lý, nhưng còn là một mệnh lệnh luân lý.

Đức Tổng giám mục Gallagher nói thêm rằng: “Vì vậy, điều đặc biệt đáng lo ngại là tất cả những mục tiêu cao quý nêu trên ngày càng thường xuyên bị đặt thành vấn đề, kể cả thông qua những chính sách và thực tiễn làm tổn hại đến những mục đích ban đầu của chúng”.

Thúc đẩy đối thoại để giải quyết các cuộc khủng hoảng

Ngoài những giải pháp pháp lý mang tính tạm thời, tình trạng di dời cưỡng bức cần được giải quyết tận gốc bằng cách loại bỏ những nguyên nhân gây ra nó. Đức Tổng giám mục Ngoại trưởng nhấn mạnh: “Thúc đẩy đối thoại ở mọi cấp độ nhằm ngăn chặn tình trạng di dời cưỡng bức và giải quyết những nguyên nhân sâu xa của nó là điều thiết yếu để phòng ngừa và giải quyết các chia rẽ cũng như khủng hoảng. Sau cùng, phương thức toàn diện và hiệu quả nhất để hiện thực hóa những nguyện vọng của mỗi người tị nạn và đạt được các giải pháp lâu dài là bảo đảm cho tất cả mọi người quyền được sống tại quốc gia xuất xứ của mình với phẩm giá, trong hòa bình và an toàn”.

Kết thúc bài phát biểu, Đức Tổng giám mục Gallagher khuyến khích các bên đưa ra những quyết định dựa trên tình huynh đệ, tình liên đới và trách nhiệm chung, trong bối cảnh những “khó khăn tài chính” trên toàn cầu có thể đe dọa các khoản viện trợ thiết yếu dành cho người tị nạn.

(Vatican News 12-10-2026)