Hội thảo tại Castel Gandolfo về Chiến tranh và Trí tuệ nhân tạo: suy tư về tương lai của hòa bình

Trong ba ngày, từ 14 đến 16 tháng Bảy năm 2026, khu vực Borgo Laudato si’ tại Castel Gandolfo là nơi diễn ra cuộc gặp gỡ giữa các chủ nhân Giải Nobel, các chuyên gia và đại diện của các tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech) nhằm thảo luận về sự phát triển của Trí tuệ nhân tạo (AI) và những tác động của nó đối với thân phận con người.

G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA

Tiếp đó, thứ Năm 18 tháng Bảy, tại Tòa thị trưởng Roma (Campidoglio), các đại biểu sẽ ký Tuyên ngôn Roma, văn kiện nhằm thúc đẩy một quan điểm về an ninh quốc tế dựa trên sự hợp tác, phẩm giá con người, sự phát triển toàn diện và hòa bình.

Đức Hồng y Tomasi, nguyên Sứ thần Tòa Thánh, nhận định rằng: “Ngôn ngữ của sự răn đe đã một lần nữa thống trị các quan hệ quốc tế.”

Một cuộc đối thoại mang tính xây dựng

Mục tiêu của hội nghị là tạo nên một cuộc đối thoại mang tính xây dựng về tương lai của an ninh quốc tế, việc quản trị các công nghệ mới nổi, giải trừ quân bị và xây dựng một nền kinh tế vì hòa bình.

Trong lời chào mừng khai mạc, Đức Hồng y Fabio Baggio, Dòng Scalabrini, Quyền Tổng trưởng Bộ Phát triển Con người Toàn diện, kiêm Tổng Giám đốc Trung tâm Đào tạo cấp cao Borgo Laudato si’ ở Castel Gandolfo, nhấn mạnh rằng: “Hòa bình không chỉ đơn thuần là sự vắng bóng chiến tranh. Hòa bình là một trật tự được xây dựng trên công lý, sự tin tưởng lẫn nhau, sự tôn trọng pháp luật và phẩm giá bất khả xâm phạm của mỗi con người.”

Phục vụ công ích

Trí tuệ nhân tạo phải trở thành một công cụ thực sự được định hướng để phục vụ con người và hòa bình. Đức Hồng y Baggio nói: “Trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra những cơ hội to lớn cho sự tiến bộ trong y học, nghiên cứu khoa học, giáo dục, kinh tế và sự hợp tác giữa các dân tộc. Chính vì vậy, nó đòi hỏi một sự suy tư đạo đức tương xứng với tầm mức của những hệ quả mà nó có thể mang lại.”

Một tầm nhìn rộng lớn

Cuộc Hội thảo này được khởi xướng do nhiều tổ chức quốc tế hoạt động trong các lĩnh vực giải trừ quân bị, quản lý khủng hoảng nhân đạo và nghiên cứu khoa học tiên tiến. Nó lấy cảm hứng và nền tảng từ thông điệp Magnifica humanitas của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, nói về việc bảo vệ phẩm giá con người trong thời đại Trí tuệ nhân tạo.

Theo ban tổ chức, sự kiện này “nằm trong tầm nhìn của Đức Thánh cha Lêô XIV về một nền hòa bình không vũ trang và có sức giải trừ vũ trang. Trọng tâm của các cuộc thảo luận trong những ngày này là tìm kiếm một mô hình toàn cầu mới, có khả năng kết hợp giữa đổi mới, trách nhiệm và đạo đức.” Không phải ngẫu nhiên mà một sự kiện quy mô như vậy được tổ chức tại Borgo Laudato si’, thuộc khu vườn Castel Gandolfo, rộng 55 hécta. Tại đây, cũng có dinh nơi Đức Giáo hoàng đang nghỉ hè. Nơi đây không chỉ có những khu vườn lịch sử, nhà kính, vườn rau, vườn ôliu, vườn nho, những cây cổ thụ và nhiều loài thực vật quý hiếm, mà trên hết còn là một trung tâm nghiên cứu, đào tạo, đón tiếp và suy tư về mối tương quan giữa con người, thiên nhiên, công nghệ và phát triển.

Những thay đổi trong bối cảnh địa chính trị

Đức Hồng y Silvano Maria Tomasi hiện là Chủ tịch Quỹ Communis, một tổ chức chuyên hỗ trợ các hội nghị quốc tế, diễn đàn và các sáng kiến về đạo đức cũng như cổ võ công ích, cho biết cuộc chạy đua phát triển các thuật toán trong những năm gần đây đang thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển công nghệ. Ngài nhận định: “Trí tuệ nhân tạo, các hệ thống tự hành, công nghệ lượng tử, năng lực tin học và các hạ tầng tính toán tiên tiến đang làm thay đổi chính khái niệm về an ninh.”

Theo Đức Hồng y, những tiến bộ kỹ thuật này đang tác động đến một bối cảnh địa chính trị toàn cầu mà ở đó: “Ngôn ngữ của sự răn đe đã trở lại thống trị các quan hệ quốc tế; những lời đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân một lần nữa được công khai nhắc đến; trong khi các cơ chế kiểm soát vũ khí hiện nay ngày càng suy yếu.”

Nguy cơ của một “Tháp Babel” mới

Đức Hồng y Tomasi bày tỏ sự lo ngại rằng các cuộc xung đột địa phương ngày càng lôi kéo các cường quốc toàn cầu tham gia, trong khi nguy cơ leo thang thành chiến tranh hạt nhân không còn bị xem là một kịch bản xa vời mà đã trở thành một hiểm họa cụ thể và cận kề. Trích dẫn thông điệp Magnifica humanitas, Đức Hồng y nhấn mạnh rằng nhân loại hôm nay đang đứng trước một sự lựa chọn - cũng giống như mọi thế hệ trước đây: “Hoặc xây dựng một Babel mới, nơi quyền lực công nghệ trở thành một thần tượng hứa hẹn mang lại ơn cứu độ nhưng đồng thời biến con người chỉ còn là dữ liệu, hiệu suất và đối tượng kiểm soát. Hoặc tái thiết một Giêrusalem mới, nơi sự khác biệt trở thành sự hiệp thông, công nghệ phục vụ tình huynh đệ, và mọi đổi mới đều được đánh giá dựa trên phẩm giá con người chứ không phải trên sự mở rộng quyền lực.” Ngài nhắc lại lời Đức Thánh cha: “Công nghệ không bao giờ là điều trung lập về mặt luân lý.”

Các quyền căn bản của con người

Đức Hồng y Ángel Fernández Artime, Dòng Don Bosco, Quyền Tổng trưởng Bộ Các Dòng tu và Tu đoàn Tông đồ, thuộc số các tham dự viên, cũng chia sẻ xác tín rằng một thuật toán, dù có khả năng làm thay đổi sâu sắc cách con người sống và làm việc, không thể thay thế khả năng phân định của con người. Ngài nhấn mạnh: “Vấn đề không nằm ở công nghệ, nhưng ở định hướng mà chúng ta muốn trao cho nó. Nếu không quan tâm đến các quyền căn bản của con người, chúng ta có nguy cơ tạo ra những hệ thống thúc đẩy sự kiểm soát, thao túng và thậm chí là những hình thức bất bình đẳng mới.”

Hướng tới Tuyên ngôn Roma

Trong suốt buổi sáng ngày 14 tháng Bảy, nhiều nhân vật được Giải Nobel, các chuyên gia, cựu nguyên thủ quốc gia và lãnh đạo chính phủ, cùng đại diện các tổ chức xã hội dân sự đã lần lượt phát biểu.

Buổi chiều tiếp tục với các phiên họp riêng, trong bầu khí lắng nghe và chia sẻ.

Sau ba ngày làm việc, các đại biểu sẽ soạn thảo bản “Tuyên ngôn Roma” vì một nền hòa bình không vũ trang và có sức giải trừ vũ trang trong thời đại Trí tuệ nhân tạo, vũ khí hạt nhân và vũ khí tự động, các giao thức số mới và các mô hình phát triển kỹ thuật số đang hình thành.” Văn kiện này được chính thức giới thiệu vào ngày 16 tháng Bảy trong một buổi lễ trọng thể tại Tòa Thị trưởng Roma.

Theo ban tổ chức, Tuyên ngôn này nhắm “đề ra những nguyên tắc và định hướng cho việc quản trị Trí tuệ nhân tạo, đồng thời thúc đẩy một quan điểm về an ninh quốc tế được xây dựng trên sự hợp tác, phẩm giá con người, sự phát triển toàn diện và hòa bình giữa các dân tộc.”

(Vatican News 14-7-2026)