Đồng sáng lập tập đoàn Anthropic cảnh báo về ba thách thức đạo đức của Trí tuệ nhân tạo (AI)

Trong buổi giới thiệu Thông điệp Magnifica humanitas của Đức Thánh cha Lêô XIV, sáng ngày 25 tháng Năm vừa qua, ông Christopher Olah, đồng sáng lập công ty Anthropic, đã cảnh báo về ba thách thức đạo đức lớn do sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra, đồng thời kêu gọi một sự phân định sâu sắc về tương lai của công nghệ này. Đồng thời ông cũng tuyên bố sẵn sàng đón nhận những góp ý của Giáo hội Công giáo trong lãnh vực này.

Phúc Nhạc | RVA

Tại bàn chủ tọa cuộc họp báo, cạnh Đức Thánh cha Lêô XIV, có Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ Khanh, hai Hồng y Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin và Phát triển nhân bản toàn diện, cũng có hai nữ giáo sư thần học và đặc biệt ông Christopher Olah, một tỷ phú vô thần, 33 tuổi (1993), người Canada, tuy không tốt nghiệp Đại học, nhưng ông hiện là đồng sáng lập Công ty Anthropic và đồng thời là nghiên cứu gia trong lãnh vực trí tuệ nhân tạo.

Trong bài phát biểu, ông đã khẳng định rằng: những vấn đề do Trí tuệ nhân tạo, gọi tắt là AI đặt ra “lớn hơn cả cộng đồng nghiên cứu” và không thể chỉ được giao phó cho các nhà khoa học hoặc các công ty công nghệ mà thôi. Ông nói: “Chúng tôi cấp thiết cần thế giới - các tôn giáo, xã hội dân sự, giới học thuật và các chính phủ - tham gia vào việc tạo nên một kết quả tích cực”.

Mở đầu bài phát biểu, ông Olah nhìn nhận rằng ngay cả các phòng thí nghiệm AI tiên tiến nhất, trong đó có cả Anthropic, cũng hoạt động dưới những áp lực kinh tế, địa chính trị và cá nhân có thể mâu thuẫn với công ích. “Áp lực phải duy trì tính khả thi về thương mại và giữ vị trí tiên phong trong nghiên cứu, các áp lực địa chính trị, cũng như những áp lực muôn thuở của lòng kiêu hãnh và tham vọng” tất yếu ảnh hưởng đến những người phát triển công nghệ này. Vì thế, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của những tiếng nói bên ngoài có khả năng chất vấn và giám sát sự phát triển của AI. Ông nói: “Nếu chúng ta muốn công nghệ này phát triển đúng hướng, thì điều vô cùng quan trọng là phải có những con người đứng ngoài các áp lực đó, những người đòi hỏi sự an toàn, chú tâm theo dõi và sẵn sàng nói lên những điều khó nói”.

Trong bối cảnh đó, ông Olah cho rằng lời mời gọi phân định của Đức Giáo hoàng Lêô XIV là “hết sức đúng lúc”, đồng thời, ông trình bày ba vấn đề lớn mà theo ông, tiếng nói của Giáo hội là điều cần thiết:

Thứ 1. “Bổn phận đối với người nghèo trên thế giới”

Mối quan tâm lớn đầu tiên mà ông Olah nêu lên là tác động của AI đối với việc làm và tình trạng bất bình đẳng toàn cầu. Ông đặt câu hỏi: “Sự phát triển AI hiện đang tập trung trong tay một số ít quốc gia giàu có. Làm thế nào để chúng ta bảo đảm rằng những lợi ích từ AI được chia sẻ trên toàn cầu?”.

Ông Olah cảnh báo về “khả năng có thật” rằng AI có thể “thay thế lao động con người trên quy mô rất lớn”. Điều này sẽ khiến việc hỗ trợ những người lao động bị ảnh hưởng trở thành “một mệnh lệnh luân lý mang tầm vóc lịch sử”.

Tuy nhiên, ông cho rằng còn có một thách thức phức tạp hơn, đó là sự thiếu vắng các cơ chế có khả năng phân phối công bằng các lợi ích kinh tế. Ông nói: “Chúng ta chưa có một cơ chế nào cho điều đó. Đây là một vấn đề chưa được giải quyết, và đó chính là loại vấn đề mà trong lịch sử Giáo hội luôn từ chối để cho thế giới phớt lờ”.

Thứ 2. Tái khám phá và suy nghĩ lại về ý nghĩa của sự phát triển viên mãn của con người

Điểm thứ hai mà đồng sáng lập Anthropic trình bày là nhu cầu suy nghĩ về sự phát triển công nghệ từ góc độ sự thăng hoa của con người và gia đình. Ông đặt câu hỏi: “Nếu các mô hình AI trở nên phổ biến rộng rãi, thì một đời sống con người viên mãn sẽ như thế nào? Các gia đình và thế giới sẽ phát triển ra sao?”

Ông Olah cho biết hiện nay nhiều bậc cha mẹ đã bày tỏ lo ngại về tác động của công nghệ đối với tâm trí con cái họ, trong khi nhiều người khác cảm thấy bất an về tương lai việc làm của mình. Theo hướng đó, ông nhấn mạnh vai trò của các truyền thống tôn giáo và triết học, vốn đã dành hàng ngàn năm để suy tư về phẩm giá con người và ý nghĩa của cuộc sống. Ông nhấn mạnh: “Chúng ta cần họ tiếp tục đồng hành với thời khắc mới này của lịch sử”.

Thứ 3. Sự cần thiết của việc phân định nơi những người phát triển các mô hình AI

Mối quan tâm thứ ba mà ông Olah trình bày liên quan đến chính bản chất của các hệ thống AI, điều mà ông mô tả là vẫn còn đầy bí ẩn, ngay cả đối với những người đang trực tiếp phát triển chúng. Ông khẳng định rằng: “Tôi là một nhà khoa học. Tôi điều hành một nhóm nghiên cứu tìm hiểu cấu trúc nội tại của các mô hình này, điều thực sự diễn ra bên trong chúng. Và tôi xin thành thật: chúng tôi vẫn liên tục phát hiện những điều bí ẩn, thậm chí đáng lo ngại”.

Trong số các phát hiện đó, ông đề cập đến những cấu trúc nội tại “phản ánh các kết quả của khoa học thần kinh nơi con người”, cũng như những bằng chứng về khả năng tự phản tỉnh và các trạng thái nội tại “về mặt chức năng phản ánh niềm vui, sự hài lòng, nỗi sợ hãi, nỗi buồn và sự khó chịu”. Ông nhận định: “Tôi không biết điều đó có nghĩa là gì, nhưng tôi nghĩ nó đáng được tiếp tục phân định”.

Ông Olah thậm chí còn so sánh hiện tượng này với việc “thổi sự sống vào một nhân vật hư cấu”, đồng thời cảnh báo rằng “chúng ta đang bước vào một thế giới phi thường, nơi những nhân vật hư cấu đó nói chuyện với chúng ta, làm việc và có nghề nghiệp”.

Sau cùng, ông Olah kêu gọi các thành phần khác của xã hội noi theo gương Đức Giáo hoàng Lêô XIV trong việc nghiêm túc tiếp cận hiện tượng trí tuệ nhân tạo. Ông nói: “Chúng ta cần những tiếng nói luân lý mà các áp lực lợi ích không thể bẻ cong. Hôm nay mới chỉ là sự khởi đầu. Khởi đầu của một sự cộng tác lâu dài giữa những người đang xây dựng công nghệ này và những người có thể nhìn thấy những điều mà chúng tôi, từ bên trong, không thể nhìn thấy”.

(Aciprensa 25-5-2026)