Công bố Báo cáo cuối cùng của Nhóm nghiên cứu thứ năm thuộc Thượng Hội đồng Giám mục Thế giới năm 2024, về sự tham gia của phụ nữ và việc lãnh đạo trong Giáo hội

Hôm mùng 10 tháng Ba vừa qua, Báo cáo cuối cùng của Nhóm nghiên cứu số 5 thuộc Thượng Hội đồng Giám mục về hiệp hành đã được công bố. Nhóm này tập trung nghiên cứu sự tham gia của phụ nữ vào đời sống và việc lãnh đạo trong Giáo hội.

G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA

Văn bản đó nằm trong tiến trình làm việc giữa phiên họp thứ nhất và thứ hai của Thượng Hội đồng, và tổng hợp các nghiên cứu về một trong những chủ đề được thảo luận nhiều nhất trong những năm gần đây: mối tương quan giữa các thừa tác vụ, tiến trình ra quyết định, quyền bính trong Giáo hội và sự hiện diện của phụ nữ trong các cộng đoàn Kitô hữu.

Phần thứ nhất của tài liệu trình bày lịch sử hoạt động của nhóm nghiên cứu và phương pháp làm việc; Phần thứ hai tóm tắt các chủ đề nổi bật được nêu lên; Phần thứ ba gồm nhiều phụ lục, bao gồm:

• các nữ nhân vật trong Kinh Thánh và lịch sử,
• các chứng từ đương đại,
• suy tư về nguyên lý Maria và nguyên lý Phêrô,
• một phần bàn về quyền bính trong Giáo hội,
• tổng hợp các đóng góp của Đức Giáo hoàng Phanxicô và Đức Giáo hoàng Lêô XIV về vấn đề này.

Vì thế, văn bản này không phải là một quyết định mang tính quy phạm, nhưng là một báo cáo làm việc, nhằm xác định những điểm đồng thuận, những vấn đề còn tồn tại và các hướng phát triển có thể trong tương lai.

Cách tiếp cận vấn đề

Một trong những điểm trung tâm của báo cáo liên quan đến cách đặt vấn đề. Tài liệu nhấn mạnh rằng không nên giới hạn sự tham gia của phụ nữ dưới góc độ chức năng hay tổ chức, nhưng phải đặt trong một suy tư rộng hơn về: bản chất của Giáo hội, sự hỗ tương giữa nam và nữ, Bí tích Rửa tội như nền tảng của phẩm giá trong Giáo hội, sự cần thiết phải phân biệt rõ hơn những gì thuộc về Bí tích Truyền chức và những gì có thể được công nhận, trao phó hoặc thiết lập dưới các hình thức khác.

Trong bối cảnh đó, báo cáo nhấn mạnh rằng sự hiện diện của phụ nữ trong việc lãnh đạo Giáo hội không nên được coi như một sự nhượng bộ, nhưng là một vấn đề liên quan đến cấu trúc tương quan của cộng đoàn Kitô giáo.

Những khó khăn được ghi nhận

Báo cáo cũng ghi nhận một sự bất mãn khá phổ biến. Tài liệu đề cập đến: nhiều phụ nữ xa rời đời sống Giáo hội, sự giảm sút dấn thân tại nhiều cộng đoàn địa phương, sự suy giảm ơn gọi nữ tu trong nhiều bối cảnh.

Nhiều phụ nữ hoạt động trong mục vụ, thần học và giáo luật cũng yêu cầu xem xét lại các hình thức lãnh đạo hiện nay trong Giáo hội.

Trong số các nguyên nhân được nêu ra có: chủ nghĩa giáo sĩ trị (clericalism), tư tưởng gia trưởng. Những yếu tố này được mô tả là ảnh hưởng đến cách sử dụng quyền lực, lời nói và cả ngôn ngữ trong Giáo hội.

Tài liệu cho rằng một sự thay đổi trong cách suy nghĩ là điều cần thiết, thậm chí trước cả khi thảo luận về các vai trò cụ thể.

Vấn đề quyền bính trong Giáo hội

Một phần quan trọng của báo cáo đề cập đến khái niệm potestas, tức quyền bính cai quản trong Giáo hội.

Tài liệu nhắc lại giáo huấn của Đức Giáo hoàng Phanxicô và khung pháp lý của Tông hiến Praedicate Evangelium, Các con hãy loan báo Tin mừng, về việc cải tổ Giáo triều Roma, nhấn mạnh rằng một số chức vụ trách nhiệm có thể được giao cho những tín hữu không lãnh nhận chức thánh. Tuy nhiên, những khẳng định này không được giải thích chi tiết và được xem là mâu thuẫn với giáo huấn truyền thống của Giáo hội, vốn khẳng định rằng: giáo dân chỉ có thể “cộng tác”, còn quyền cai quản trong Giáo hội (còn gọi là quyền tài phán) theo định chế của Thiên Chúa thuộc về những người đã lãnh nhận chức thánh.

Vai trò của phụ nữ trong việc lãnh đạo

Báo cáo cũng nhắc đến mô hình các phụ nữ đã được bổ nhiệm vào các vị trí lãnh đạo trong Giáo triều Rôma, và khẳng định rằng chỉ riêng việc là phụ nữ không phải là lý do để ngăn cản việc đảm nhận vai trò lãnh đạo trong Giáo hội. Tuy nhiên, theo phân tích của văn bản, trở ngại thực sự không nằm ở việc là phụ nữ, mà ở chỗ họ là giáo dân hoặc nữ tu - tức là không được truyền chức thánh.

Báo cáo cũng kêu gọi các giám mục tận dụng tất cả những khả năng đã được luật hiện hành cho phép, đặc biệt ở những nơi mà các cơ hội này vẫn chưa được sử dụng đầy đủ.

Các thừa tác vụ trong Giáo hội

Một điểm quan trọng khác là các thừa tác vụ. Báo cáo nhắc đến những thừa tác vụ đã mở cho phụ nữ, như: thừa tác viên Lời Chúa (lector), thừa tác viên giúp lễ (acolyte), thừa tác viên giáo lý (catechist). Tài liệu cũng cho rằng có thể thiết lập thêm những thừa tác vụ mới, tùy theo nhu cầu cụ thể của các Giáo hội địa phương.

Song song đó, văn bản nhấn mạnh chiều kích đặc sủng, tức những hình thức phục vụ ổn định không nhất thiết phải là thừa tác vụ chính thức, nhưng phát sinh từ các đặc sủng được cộng đoàn nhận ra.

Nhóm nghiên cứu đề xuất đánh giá cao hơn các nhiệm vụ như: lắng nghe, đồng hành, an ủi, phân định, điều phối, hướng dẫn mục vụ… Tất cả đều phải được phân định và đánh giá bởi các mục tử và cộng đoàn.

Vấn đề phó tế nữ được tách riêng

Báo cáo nhắc lại rằng ngay từ giai đoạn đầu, chủ đề này chưa chín muồi để đưa ra kết luận. Tuy nhiên, tài liệu cũng ghi nhận rằng Ủy ban nghiên cứu thứ hai về phó tế nữ, được Đức Giáo hoàng Phanxicô tái lập, đã đa số ủng hộ việc mở rộng khả năng tiếp cận của phụ nữ đối với các thừa tác vụ được thiết lập, cũng như khả năng thiết lập các thừa tác vụ mới, để các mục tử quyết định hình thức cụ thể.

Do đó, trọng tâm của tài liệu chuyển sang việc mở rộng các hình thức tham gia của phụ nữ trong việc lãnh đạo cộng đoàn và trong các tiến trình của Giáo hội.

Tài liệu kết luận rằng vấn đề này không chỉ liên quan đến việc phụ nữ đảm nhận một chức vụ, mà còn liên quan đến cách Giáo hội hiểu về quyền bính, thừa tác vụ, đặc sủng và sự đồng trách nhiệm.

(Silere non possum 10-3-2026)