Tòa án Nhân quyền Châu Âu lên án Thổ Nhĩ Kỳ vì phân biệt đối xử với các cộng đồng Kitô giáo

Trong phán quyết ngày 27 tháng Năm vừa qua, về vụ Mavrakis và những người khác kiện Thổ Nhĩ Kỳ, Tòa án Nhân quyền Châu Âu (ECHR) tại Strasbourg đã kết luận rằng chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ đã vi phạm quyền của hai giáo sĩ Chính thống giáo Hy Lạp, khi ngăn cản họ tham gia hội đồng quản trị các quỹ thuộc chính cộng đồng tôn giáo của mình.

Phúc Nhạc | RVA

Trang tin Công giáo Pháp Tribune Chrétienne cho biết phán quyết này cũng là một thắng lợi của Trung tâm Luật pháp và Công lý Châu Âu, gọi tắt là ECLJ, một tổ chức đã được phép tham gia vụ kiện với tư cách bên can thiệp. Trong nhiều năm qua, ECLJ liên tục ghi nhận những khó khăn mà các Kitô hữu tại Thổ Nhĩ Kỳ phải đối mặt và lên án hệ thống các hạn chế làm suy giảm quyền tự quyết về thể chế của họ.

Ý nghĩa biểu tượng của quyết định này rất lớn. Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay bao gồm phần lớn vùng Tiểu Á cổ đại, nơi hình thành một số cộng đồng Kitô giáo đầu tiên. Chính tại những vùng đất này, thánh Phaolô đã thực hiện nhiều hành trình truyền giáo và nhiều công đồng quan trọng nhất trong lịch sử Giáo hội đã được tổ chức. Tuy nhiên, sự hiện diện của Kitô giáo tại quốc gia này đã suy giảm nghiêm trọng.

Theo báo cáo của Trung tâm ECLJ, công bố vào tháng Mười Một năm 2025: Hồi đầu thế kỷ Giáo hội, Kitô hữu chiếm khoảng 20% dân số của Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng ngày nay, họ chỉ còn khoảng 0,3% dân số, tương đương khoảng 257.000 người. Báo cáo cho rằng sự suy giảm này là kết quả của một chuỗi dài các cuộc bách hại, thảm sát, trục xuất và các chính sách dẫn đến sự biến mất dần dần của nhiều cộng đồng Kitô giáo lịch sử.

Những khó khăn hiện nay

Cho đến nay, các cộng đồng Kitô giáo vẫn phải đối mặt với nhiều trở ngại. Một trong những vấn đề chính là việc thiếu sự công nhận pháp lý đầy đủ đối với một số Giáo hội có từ lâu trong lịch sử, như Tòa Thượng phụ Chính thống Constantinople, là tòa đứng đầu các Giáo hội Chính thống. Tiếp đến là các Giáo hội Armenia, và Giáo hội Công giáo.

Tình trạng này buộc các cộng đồng Kitô giáo phải dựa vào hệ thống các tổ chức cộng đồng chịu sự kiểm soát chặt chẽ của nhà nước. Chính cơ chế này là trọng tâm của vụ kiện trước Tòa án Nhân quyền Châu Âu.

Trung tâm ECLJ cũng nêu lên nhiều vụ tịch thu tài sản trong nhiều thập niên qua. Hàng nghìn bất động sản thuộc các tổ chức Kitô giáo đã bị Nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ trưng thu, quốc hữu hóa hoặc đặt dưới quyền quản lý hành chính. Các nhà thờ, trường học, bệnh viện và cơ sở từ thiện nhiều lần bị ảnh hưởng của các biện pháp này.

Các vụ tấn công và bầu khí thù địch

Khó khăn không chỉ giới hạn ở lĩnh vực hành chính. Báo cáo cũng đề cập đến một bầu khí thiếu tin tưởng đối với Kitô hữu và ghi nhận nhiều vụ tấn công nhằm vào cá nhân hoặc các nơi thờ phượng.

Trong số các vụ việc nghiêm trọng nhất có:

• Vụ tấn công vào một nhà thờ Công giáo tại Istanbul trong thánh lễ Chúa nhật tháng Giêng năm 2024, do tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự nhận trách nhiệm.
• Các lời đe dọa nhắm vào các mục sư Tin lành, các vụ xúc phạm nhà thờ, những hành vi phá hoại tài sản tôn giáo.

Theo các tác giả của báo cáo, những sự việc này diễn ra trong bối cảnh bản sắc dân tộc thường được gắn liền với đa số Hồi giáo Sunni. Quan điểm đó góp phần đẩy các nhóm tôn giáo thiểu số ra bên lề và duy trì quan niệm cho rằng các Kitô hữu là những cộng đồng “ngoại lai” đối với quốc gia.

Những người cải đạo sang Kitô giáo đặc biệt dễ bị tổn thương, trước áp lực xã hội này và đôi khi gặp khó khăn trong đời sống gia đình hoặc nghề nghiệp. Tình trạng này thường xuyên bị các tổ chức quốc tế bảo vệ tự do tôn giáo lên án. Tổ chức phi chính phủ Open Doors cũng xếp Thổ Nhĩ Kỳ vào danh sách các quốc gia nơi Kitô hữu phải chịu áp lực đáng kể trong đời sống cá nhân, gia đình và xã hội.

Một bước tiến quan trọng

Phán quyết của Tòa án Nhân quyền Châu Âu không thể ngay lập tức giải quyết tất cả những khó khăn nói trên. Tuy nhiên, đây là một bước tiến quan trọng vì tòa án khẳng định rằng các cộng đồng tôn giáo phải được quyền tự do quản trị và tham gia điều hành các định chế của mình mà không bị nhà nước can thiệp một cách tùy tiện.

Quyết định này được đưa ra chỉ vài tháng sau chuyến thăm Thổ Nhĩ Kỳ của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, nhân dịp kỷ niệm 1.700 năm Công đồng chung đầu tiên của Giáo hội, tiến hành tại Nicea năm 325. Trong chuyến đi đó, Đức Giáo hoàng đã nhấn mạnh tầm quan trọng của tự do tôn giáo và việc bảo vệ các cộng đồng Kitô hữu thiểu số tại quốc gia có vị trí đặc biệt trong lịch sử Kitô giáo này.

(Ekai.pl 30-5-2026)