Lần đầu tiên, Tòa Thánh cứu xét một cách toàn diện vấn đề: liệu trong cách con người đối xử với thiên nhiên có một loại “tội lỗi chống lại công trình tạo dựng và chống lại Đấng Tạo Hóa” hay không, và điều đó có ý nghĩa gì.
G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA
Hôm mùng 02 tháng Chín vừa qua, Ủy ban Thần học Quốc tế đã công bố Văn kiện mang tựa đề “Chăm sóc Ngôi nhà chung”, trong đó có đề cập đến vấn đề này cũng như những chủ đề khác trong lãnh vực sinh thái.
Ủy ban không phải là Huấn quyền của Giáo Hội nhưng chỉ là cơ quan có nhiệm vụ tư vấn cho Bộ Giáo lý Đức tin; Tài liêu này được Đức Hồng y Víctor Fernández, Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin, chấp thuận cho công bố.
Bên cạnh những nền tảng Kinh Thánh và thần học của giáo huấn Kitô giáo về môi trường, tài liệu còn trình bày những suy tư chi tiết về khái niệm “tội lỗi chống lại công trình tạo dựng, chống lại Đấng Tạo Hóa và chống lại những thụ tạo khác.”
Các Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Bênêđictô XVI và Phanxicô từng có lúc nói đến những “tội lỗi chống lại thiên nhiên”, nhưng cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thần học rõ ràng và cách phân loại cụ thể về khái niệm này.
Giờ đây, Ủy ban Thần học giải thích: “Việc vi phạm kế hoạch nguyên thủy của Thiên Chúa dẫn đến sự đổ vỡ của ba mối tương quan thiết yếu, trong đó con người sống và thể hiện sự hiện hữu của mình: với Thiên Chúa, với những người khác và với công trình tạo dựng. Điều này tất yếu dẫn đến sự suy thoái trên bình diện cá nhân, xã hội và toàn thể.”
Hoán cải lối sống
Theo tài liệu của các nhà thần học, những tội lỗi chống lại công trình tạo dựng cũng đòi hỏi một “cuộc hoán cải triệt để.” Bên cạnh những điều chỉnh về kỹ thuật và những thay đổi về luật pháp, điều cần thiết là “một sự thay đổi tận gốc các giá trị văn hóa.” Các cá nhân và xã hội được kêu gọi “thực sự và căn bản thay đổi lối sống của mình xét từ góc độ sinh thái.”
Điều này liên quan đến tất cả các nhóm xã hội và tất cả các quốc gia. Bên cạnh trách nhiệm của từng cá nhân, cũng cần phải giải quyết trách nhiệm tập thể và những hậu quả do các quyết định của những chủ thể kinh tế lớn gây ra. Lý do là những quyết định ấy “đe dọa sự sống còn của con người và của các loài khác trên hành tinh.”
Văn kiện cũng trích dẫn khá dài từ Thượng Hội đồng Giám mục thế giới về miền Amazonia năm 2019. Hồi đó, Thượng Hội đồng đã nói: “Chúng tôi đề nghị định nghĩa tội sinh thái là một hành động hoặc sự thiếu hành động chống lại Thiên Chúa, chống lại tha nhân, chống lại cộng đồng và chống lại môi trường. Đó là một tội chống lại các thế hệ tương lai. Tội này được nhận thấy qua những hành động và cách ứng xử làm đầu độc và phá hủy sự tương tác hài hòa của môi trường, vi phạm nguyên tắc mọi thụ tạo tùy thuộc lẫn nhau, phá vỡ những mạng lưới liên đới giữa chúng, và coi thường nhân đức nền tảng là công lý.”
Tội chống lại Đấng Tạo Hóa
Ủy ban Thần học cũng đề nghị hiểu tội sinh thái theo cách tương tự như khái niệm “tội xã hội” và “những cơ cấu của tội lỗi”, những điều đã từng được Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II mạnh mẽ lên án.
Những khái niệm này vượt ra ngoài cách hiểu về tội chỉ ở cấp độ cá nhân, như thần học Công giáo cổ điển đã trình bày trong nhiều thế kỷ. Ngoài ra, Ủy ban nhấn mạnh rằng đây là những vấn đề thuần túy thần học, vì thế cần tránh những thuật ngữ không thuộc chuyên môn thần học như “ecocide” (tội diệt sinh thái/hủy diệt sinh thái).
Tài liệu viết rằng tội chống lại môi trường phải được hiểu là: “tội chống lại công trình tạo dựng và chống lại Đấng Tạo Hóa, trong mức độ nó vi phạm điều mà Thiên Chúa, Đấng Tạo Hóa, đã muốn.”
Các nhà thần học viết thêm: “Khi đó, chúng ta không chỉ coi thường kế hoạch của Thiên Chúa và ngược đãi công trình tạo dựng, mà còn gây tổn hại cho tha nhân, đặc biệt là những người nghèo nhất và các thế hệ tương lai.” Đồng thời, Ủy ban cũng tách mình khỏi học thuyết gọi là “thuyết lấy sinh thái làm trung tâm” (ecocentrism), theo đó loài người chỉ được xem như một yếu tố gây xáo trộn trong tự nhiên và việc làm giảm số lượng con người được coi là điều đáng hoan nghênh vì mục tiêu bảo vệ thiên nhiên. Theo Ủy ban, quan điểm cực đoan này trái với giáo huấn của Giáo hội.
(Kathpress 2-9-2026)
Trực tiếp
