Sáng Chúa nhật, ngày 08 tháng Mười Một năm 2026, Đức Thánh cha Lêô XIV đã giã từ Tòa Sứ thần Tòa Thánh ở thủ đô Montevideo của Uruguay và di chuyển đến thành phố Florida cách đó khoảng 100 cây số về hướng bắc. Dọc đường, Đức Thánh cha dừng lại Giáo xứ Thánh Têrêxa Hài Đồng Giêsu ở Juanicó để chào thăm ông Thị trưởng và chúc lành cho một nhóm tín hữu.
G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA
Florida chỉ có khoảng 35.000 dân cư, nhưng sở dĩ Đức Thánh cha đến dâng thánh lễ tại đây vì có Đền thánh Đức Mẹ Ba Mươi Ba, bổn mạng của Uruguay. Thánh đường này cũng là một Vương cung thánh đường và là Nhà thờ chính tòa của giáo phận cùng tên.
Lịch sử tượng ảnh Đức Mẹ Ba Mươi Ba
Đức Mẹ Ba Mươi Ba (Nuestra Senora de los Treinta y Tres) giữ một vị thế quan trọng trong lịch sử đất nước, Giáo hội cũng như nền văn hóa của dân tộc Uruguay.
Tượng Đức Mẹ bằng gỗ nhỏ, cao khoảng 36cm, được tạc từ gỗ tuyết tùng Paraguay vào thế kỷ XVIII. Tượng gắn liền với lịch sử đấu tranh giành độc lập của Uruguay và là hình ảnh Đức Mẹ mà nhóm Ba Mươi Ba người Phương Đông (Treinta y Tres Orientales), một nhóm các nhà cách mạng yêu nước nổi tiếng, đã phó thác niềm tin và sự bảo trợ.
Ngày 19 tháng Tư năm 1825, dưới sự lãnh đạo của Juan Antonio Lavalleja và Manuel Oribe, những người này đã đổ bộ lên bãi biển Agraciada trong cuộc hành quân giải phóng mang tên Cruzada Libertadora (Thập tự chinh Giải phóng), nhằm giải phóng Tỉnh Đông khỏi sự chiếm đóng của Đế quốc Brazil.
Với khẩu hiệu Libertad o Muerte (Tự do hoặc Cái chết), họ đã khởi xướng cuộc khởi nghĩa, mở đường cho sự ra đời của quốc gia Uruguay ngày nay.
Ngày 25 tháng Tám năm 1825, Hội đồng Florida, gồm 33 thành viên và do linh mục Juan Francisco Larrobla, người Uruguay, chủ tọa, đã soạn thảo Văn kiện Tuyên ngôn Độc lập Quốc gia.
Trong bối cảnh lịch sử ấy, các thành viên Hội đồng đã dâng lên trước tượng Đức Maria nhỏ bé được tôn kính trong nhà nguyện của thị trấn những khát vọng tự do của mình. Từ đó, một lòng sùng kính Đức Mẹ được hình thành và gắn bó sâu đậm với lịch sử cũng như căn tính của Uruguay. Kể từ thời điểm ấy, tượng Đức Maria bắt đầu được người dân quen gọi bằng danh hiệu “ĐỨC MẸ BA MƯƠI BA”.
Năm 1857, Tướng quân Manuel Oribe đã dâng tặng Đức Mẹ Florida một chiếc vương miện bằng vàng để tạ ơn vì ông cùng gia đình đã thoát chết trong một vụ đắm tàu. Ông nhìn nhận rằng ơn lành này có được nhờ lời chuyển cầu của Đức Mẹ Ba Mươi Ba, Đấng mà ông hết lòng sùng kính và luôn chạy đến khẩn cầu trong lời cầu nguyện.
Năm 1894, Đức cha Soler, Tổng giám mục tiên khởi của Montevideo, đã quyết định đặt một tấm bia bằng đá cẩm thạch trước hốc tường lưu giữ tượng Đức Mẹ Ba Mươi Ba tại Nhà thờ Chính tòa Florida. Trên tấm bia có khắc dòng chữ ghi nhận mối liên hệ sâu sắc giữa tước hiệu Đức Mẹ này với lịch sử giành độc lập của Uruguay: “Trước nhan Mẹ, Ba Mươi Ba vị đã cúi nghiêng lá cờ của mình; các thành viên Đại hội Độc lập cũng đã khẩn cầu Mẹ”.
Ngày 21 tháng Mười Một năm 1962, Đức Giáo hoàng Gioan XXIII chính thức tuyên nhận Đức Mẹ Ba Mươi Ba là Đấng Quan thầy của Uruguay.
Kể từ đó, lễ kính Đức Mẹ mang tầm vóc quốc gia, trở thành dịp quy tụ người dân Uruguay quanh Đấng là Mẹ và Quan thầy của dân tộc.
Nhân dịp kỷ niệm 150 năm Tuyên ngôn Độc lập Quốc gia, ngày 25 tháng Tám năm 1975, Cơ quan Hành pháp Uruguay đã công nhận Nhà thờ Chính tòa Florida và tượng Đức Mẹ Ba Mươi Ba là Di tích Lịch sử Quốc gia.
Thánh lễ
Đến Florida lúc 10 giờ, Đức Thánh cha đã dùng xe Papamobile tiến qua các lối đi để chào thăm hàng chục ngàn tín hữu tụ tập ở quảng trường phía trước Vương cung thánh đường.
Tiếp đến, cùng với khoảng 30 hồng y và giám mục đồng tế, Đức Thánh cha đi rước tiến ra lễ đài được thiết lập ở cuối thánh đường để cử hành thánh lễ trọng thể kính Đức Mẹ Ba Mươi Ba. Đồng tế với ngài còn có khoảng 100 linh mục.
Bài giảng của Đức Thánh cha
Trong bài giảng thánh lễ, Đức Thánh cha Lêô mời gọi cộng đoàn nhìn lại vai trò của Đức Maria và những người phụ nữ trong việc gìn giữ, nuôi dưỡng và truyền lại đức tin qua các thế hệ.
1. Những người phụ nữ được Thiên Chúa chúc phúc
Mở đầu bài giảng, Đức Thánh cha nhắc đến bài đọc sách bà Giuditha và nhận xét rằng có hai người phụ nữ trong Kinh Thánh là bà Giuđitha và Mẹ Maria. Cả hai đều được ca tụng là những người phụ nữ được chúc phúc.
Bà Giuđitha đã can đảm đứng lên bảo vệ dân mình trong hoàn cảnh nguy hiểm. Nhờ cầu nguyện, ăn chay và tín thác vào Thiên Chúa, bà đã dám liều mạng để cứu dân. Khi chiến thắng, bà không nhận công trạng về mình, nhưng dâng lời ca tụng Thiên Chúa, vì nhận biết chính Người mới là Đấng giải thoát Israel.
Qua hình ảnh bà Giuđitha, Đức Giáo hoàng nhấn mạnh rằng người phụ nữ có thể trở thành khí cụ để Thiên Chúa thực hiện những điều kỳ diệu cho dân Người.
2. Đức Maria đồng hành với lịch sử dân tộc Uruguay
Đức Giáo hoàng liên kết hình ảnh những người phụ nữ được chúc phúc với Đức Maria, Đấng bảo trợ Uruguay. Ngài nhắc lại rằng vào năm 1825, trong cuộc đấu tranh giành tự do cho đất nước, những người lãnh đạo đã phó thác tương lai dân tộc cho sự bảo trợ của Đức Mẹ. Từ đó, hình ảnh Đức Maria gắn bó sâu đậm với lịch sử và căn tính của dân tộc Uruguay. Dù thời gian trôi qua, hoàn cảnh xã hội thay đổi và đời sống đức tin của nhiều người không còn như trước, Đức Maria vẫn luôn hiện diện như một người Mẹ đồng hành với dân mình.
Từ những điều trên đây, Đức Thánh cha đề cao vai trò âm thầm nhưng quan trọng của những người mẹ và người bà là những phụ nữ đã âm thầm truyền đạt đức tin trong gia đình. Ngài nhắc đến:
- Những người mẹ dạy con những lời kinh đầu tiên, đưa con đến lãnh nhận Bí tích Rửa tội và các Bí tích khác, đồng thời giáo dục con sống đức bác ái Kitô giáo.
- Những bà nội ngoại gìn giữ bàn thờ gia đình, cầu nguyện cho người còn sống cũng như người đã qua đời, và giúp con cháu nhận ra sự hiện diện của Thiên Chúa trong những việc bình thường hằng ngày.
Ngài lấy gương bà Lôít và mẹ Eunikhê, hai người phụ nữ đã truyền lại đức tin chân thành cho Timôthê. Chính nền tảng đức tin được nuôi dưỡng trong gia đình đã giúp Timôthê trở thành cộng sự viên thân tín của thánh Phaolô.
3. Những chứng nhân nữ của đức tin Uruguay
Đức Giáo hoàng cũng nhắc đến những phụ nữ tiêu biểu trong lịch sử Giáo hội tại Uruguay, như thánh Maria Francesca Rubatto, người đã chọn ở lại phục vụ những người nghèo khổ, và hai nữ chân phước tử đạo Dolores và Consuelo Aguiar-Mella, sinh tại Montevideo. Dù cuộc đời mỗi người khác nhau, tất cả đều có điểm chung là lòng trung thành với Thiên Chúa được thể hiện đến mức cao nhất.
4. Đức tin được truyền lại bằng chính đời sống
Kết thúc phần bài giảng, Đức Giáo hoàng nhấn mạnh rằng phần lớn lịch sử đức tin không được ghi chép trong sách vở, nhưng được lưu truyền âm thầm qua các thế hệ trong gia đình. Khi tìm hiểu nguồn gốc đức tin của mình, mỗi người thường nhớ đến một người phụ nữ đặc biệt: mẹ, bà, mẹ đỡ đầu, nữ tu hoặc giáo lý viên. Có thể chúng ta không nhớ hết những lời họ từng dạy, nhưng luôn ghi nhớ cách họ cầu nguyện, nói về Chúa và sống điều họ tin. Thông điệp chính: Đức tin không chỉ được truyền đạt bằng lời nói hay giáo huấn, mà trước hết bằng chứng tá của một đời sống yêu thương, cầu nguyện và trung thành với Thiên Chúa. Những người phụ nữ, đặc biệt là các bà mẹ và người bà, có vai trò vô cùng quan trọng trong việc gìn giữ đức tin cho gia đình và Giáo hội. noi gương Đức Maria, mỗi Kitô hữu được mời gọi trở thành chứng nhân của đức tin, biết can đảm, tín thác và phục vụ, để tình yêu Thiên Chúa tiếp tục được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Trong phần tiếp theo của bài giảng, Đức Thánh cha nhấn mạnh trách nhiệm của mọi Kitô hữu trong việc gìn giữ, truyền đạt và khơi dậy đức tin, đặc biệt trong gia đình. Qua gương Đức Maria, ngài mời gọi Giáo hội không ngừng lên đường, đem Chúa Kitô đến với những người đang xa cách Thiên Chúa.
Đừng bao giờ thất vọng khi con cháu xa rời đức tin
Đức Thánh cha gửi lời tri ân đến những người mẹ, các bà nội ngoại đã kiên trì gìn giữ và truyền lại đức tin cho các thế hệ. Ngài thấu hiểu nỗi đau của những người đã dạy con cầu nguyện, đưa con đi lễ, nói với cháu về Thiên Chúa, nhưng ngày nay con cháu không còn cầu nguyện hoặc đến nhà thờ nữa.
Để nâng đỡ họ, ngài nhắc đến thánh Monica, người đã kiên trì cầu nguyện suốt nhiều năm cho người con là Augustinô, dù ông từng sống xa Thiên Chúa. Thánh nữ không bao giờ đánh mất niềm hy vọng vào ân sủng Chúa. Từ đó, Đức Giáo hoàng khẳng định: đừng bao giờ nghĩ rằng những hạt giống đức tin đã gieo nay hoàn toàn mất đi. Theo Tin mừng, hạt giống vẫn có thể âm thầm lớn lên mà người gieo không biết bằng cách nào. Vì thế, các bà mẹ và người bà hãy tiếp tục cầu nguyện, yêu thương, chúc lành, đồng hành và kiên nhẫn làm chứng cho đức tin, không cay nghiệt hay nản lòng. - Người cha và ông nội ngoại cũng phải làm chứng cho đức tin
Đức Giáo hoàng đặc biệt nhắn nhủ những người cha và người ông hãy noi gương thánh Giuse trong việc giáo dục con cháu. Người trẻ cần nhìn thấy đức tin được thể hiện cụ thể nơi những người đàn ông trong gia đình: biết cầu nguyện, lãnh nhận các Bí tích, tôn trọng vợ, xin lỗi khi sai phạm và sống trung thực dù phải hy sinh.
Một người cha biết quỳ gối trước Thiên Chúa không vì thế mà mất đi phẩm giá nam giới; trái lại, đó là chứng tá sống động giúp con cái hiểu rằng Thiên Chúa phải giữ vị trí ưu tiên trong cuộc đời.
Gia đình là nơi đức tin được sống và truyền đạt mỗi ngày
Dựa vào sách Đệ Nhị Luật (6,6-7), Đức Thánh cha nhắc rằng Lời Chúa phải được khắc ghi trong lòng và truyền dạy cho con cái trong mọi hoàn cảnh: khi ở nhà, lúc đi ngủ và khi thức dậy. Đức tin không chỉ là những lời giáo huấn, nhưng phải hiện diện trong các cuộc trò chuyện, quyết định và sinh hoạt thường ngày. Các giám mục, linh mục và tu sĩ cũng có trách nhiệm nâng đỡ các gia đình bằng tình phụ tử, mẫu tử thiêng liêng, đồng hành với những người yếu đuối và giúp họ tìm lại con đường đến với Chúa.
Noi gương Đức Maria: đón nhận Chúa Kitô và dẫn người khác đến với Người
Đức Maria là mẫu gương tuyệt vời của việc truyền giáo. Khi được bà Êlisabét ca tụng, Mẹ hướng lời ngợi khen về Thiên Chúa qua bài Magnificat. Tại tiệc cưới Cana, Mẹ chỉ dẫn mọi người đến với Chúa Giêsu: “Người bảo gì, các anh cứ việc làm theo”.
Mọi sự cao cả của Đức Maria đều bắt nguồn từ mối tương quan với Chúa Kitô: Mẹ đón nhận Người, sống nhờ Người và dẫn đưa mọi người đến với Người. Chúa Giêsu là Đấng Trung Gian duy nhất giữa Thiên Chúa và nhân loại, và ơn cứu độ của Người dành cho tất cả mọi người.
Giáo hội phải lên đường đến với những người xa Chúa
Noi gương Đức Maria vội vã lên đường thăm bà Êlisabét sau khi đón nhận Chúa Giêsu, Đức Giáo hoàng kêu gọi Giáo hội không thể chỉ ngồi chờ những người xa Chúa tự tìm về. Mỗi Kitô hữu phải chủ động đến với người khác, lắng nghe, thấu hiểu và đem Chúa Kitô đến cho họ, dù đó là người thân, bạn bè hay hàng xóm.
Kết thúc bài giảng, Đức Thánh cha phó dâng đất nước Uruguay cho Đức Maria, cầu xin Mẹ bảo vệ dân tộc, các gia đình, người trẻ và những người đau khổ. Việc dâng tặng Hoa Hồng Vàng cho Đức Mẹ diễn tả lòng tôn kính và yêu mến, đồng thời nhắc nhở mọi người noi gương Mẹ: yêu mến Chúa Kitô và đem Người đến cho tha nhân.
Tóm lại, trong bài giảng, Đức Thánh cha nêu bật rằng truyền giáo bắt đầu từ gia đình, bằng đời sống cầu nguyện, yêu thương và làm chứng cụ thể. Đừng bao giờ tuyệt vọng trước những người thân đã xa rời đức tin, nhưng hãy kiên trì gieo hạt giống bằng tình yêu và hy vọng. Noi gương Đức Maria, mỗi Kitô hữu được mời gọi chủ động lên đường, mang Chúa Kitô đến với mọi người, đặc biệt là người nghèo, người bệnh và những người cô đơn.
Sau thánh lễ, Đức Thánh cha và các giám mục đã đến Nhà Tĩnh Tâm Chúa Giêsu Mục Tử Nhân Lành cách đó không xa để dùng bữa trưa, rồi trở ra phi trường căn cứ quân sự General Cesáreo Berissa, cách đó hơn 100 cây số để đáp máy bay đến thủ đô Buenos Aires của Argentina.
Tổng thống Yamandù Orsi và các quan chức chính quyền đã tiễn biệt Đức Thánh cha trong nghi thức đơn sơ. Liền đó, Đức Thánh cha và đoàn tùy tùng đã đáp máy bay Aerolinas Argentinas của Argentina để bay sang thủ đô Buenos Aires chỉ cách đó 365 cây số về hướng tây nam, kết thúc chuyến viếng thăm mục vụ tại Uruguay và bắt đầu thăm mục vụ tại quốc gia Argentina.
Trực tiếp
