Đức Thánh cha tham dự Cuộc gặp gỡ “Nơi nguồn cội của Âu Châu vì hòa bình và hiệp nhất”

Sáng ngày 28 tháng Chín vừa qua, sau cuộc gặp gỡ liên tôn tại Trung tâm Hội nghị Robert Schuman, Đức Thánh cha Lêô XIV đã rời Hội trường khoảng nửa tiếng, trước khi trở lại đây lúc quá 11 giờ, để tham dự cuộc gặp gỡ với chủ đề “Nơi nguồn cội của Âu Châu vì hòa bình và hiệp nhất”.

Phúc Nhạc | RVA

Hiện diện trong cuộc gặp gỡ, đặc biệt có thêm Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và phu nhân Brigitte, Quận công Albert II và phu nhân nước Monaco, thủ tướng nước Luxembourg và phu nhân, cùng nhiều nhân vật khác.

Sau phần phát biểu của Tổng thống Macron và Đức Hồng y Aveline, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Pháp, về tiến trình hòa giải giữa các dân tộc Âu Châu sau Thế chiến thứ II, mọi người cùng xem một video về Âu Châu, những cảnh tượng chiến tranh và tiến trình hòa giải và xây dựng Liên hiệp Âu Châu, nhờ những cố gắng của Đấng đáng kính Thủ tướng Robert Schuman, Thủ tướng Ý De Gasperi II, Thủ tướng Đức Adenauer.

Diễn văn của Đức Thánh cha

Lên tiếng trong dịp này, Đức Thánh cha đã trình bày suy tư về lịch sử, căn tính và tương lai của châu Âu, đặc biệt qua hình ảnh ông Robert Schuman, một trong những “người cha sáng lập” châu Âu. Theo ngài, lịch sử của vùng Moselle, với những biến động và xung đột trong thế kỷ XIX và XX, đã góp phần hình thành tư tưởng của ông Schuman về hòa giải và thống nhất châu Âu. Tuyên ngôn ngày 09 tháng Năm năm 1950 của ông trở thành dấu mốc quan trọng trong tiến trình xây dựng một châu Âu mới, vượt qua những chia rẽ do chiến tranh và đối đầu.

Đức Thánh cha cho rằng châu Âu trước hết là một thực tại văn hóa và lịch sử, chứ không đơn thuần là một không gian địa lý. Qua nhiều thế kỷ, châu Âu được hình thành từ sự gặp gỡ giữa nhiều nền văn hóa: Hy Lạp, La Mã, Kitô giáo, các dân tộc German và Slav, cũng như những ảnh hưởng từ thế giới Ả Rập và các nền văn hóa khác. Châu Âu đã nhiều lần trải qua khủng hoảng, chiến tranh và chia rẽ, nhưng cũng có khả năng hồi sinh khi biết tiếp nhận những giá trị tích cực của quá khứ và làm mới chúng qua cuộc gặp gỡ với người khác. Chính những cuộc gặp gỡ, dù đôi khi khó khăn và đau đớn, đã góp phần tạo nên nền văn minh châu Âu.

Một nhân vật quan trọng khác được nhắc đến là Thánh Biển Đức, vị được Đức Phaolô VI tuyên bố là bổn mạng châu Âu năm 1964. Đức Giáo hoàng nhấn mạnh những đóng góp sâu rộng của truyền thống Biển Đức đối với châu Âu: chăm sóc người nghèo, bệnh nhân và người cao tuổi; giáo dục; bệnh viện và y khoa; khoa học; kiến trúc; kỹ thuật; pháp luật và tổ chức xã hội. Theo ngài, không thể hiểu đầy đủ lịch sử châu Âu mà không nhắc đến Kitô giáo, bởi truyền thống này góp phần khẳng định phẩm giá bình đẳng của mọi con người, giá trị của lao động, các giá trị tinh thần và tình yêu đối với tha nhân.

Tuy nhiên, Đức Thánh cha không trình bày các cội nguồn Kitô giáo như một tiêu chuẩn loại trừ. Trái lại, việc nhận ra di sản Kitô giáo giúp hiểu sâu hơn về chiều kích siêu việt của con người và những giá trị góp phần xây dựng văn minh. Ngài đề cập đến Điều 17 của Hiệp ước về Hoạt động của Liên minh châu Âu, trong đó khuyến khích một cuộc đối thoại cởi mở, minh bạch và thường xuyên giữa Liên minh châu Âu với các Giáo hội, đồng thời tôn trọng quyền tự chủ và tự do tổ chức, biểu đạt, phụng tự của các Giáo hội.

Trong xã hội đa văn hóa hiện nay, Đức Thánh cha nhấn mạnh sự cần thiết của hai chuyển động song song: trở về với cội nguồn và đối thoại với người khác. Nhờ đó, châu Âu có thể củng cố những giá trị nền tảng như phẩm giá con người, tự do, dân chủ, bình đẳng và pháp quyền, đồng thời tìm được sự cân bằng giữa quyền lợi và nghĩa vụ cá nhân đối với cộng đồng. Ngài đặc biệt lưu ý rằng quyền của mỗi người luôn gắn liền với trách nhiệm đối với người khác và với thiện ích chung.

Một vấn đề quan trọng khác là di dân. Trước dòng người đến châu Âu vì chiến tranh, bách hại, nghèo đói hoặc mong muốn tìm một cuộc sống tốt đẹp hơn, Đức Thánh cha nhấn mạnh phẩm giá con người đòi hỏi những con đường di cư hợp pháp và an toàn, cứu trợ, bảo vệ nạn nhân, chống nạn buôn người và những chính sách hội nhập thực chất. Đón nhận một người không chỉ là cho họ nơi trú ngụ, mà còn giúp họ phát triển khả năng và thực sự trở thành thành viên của cộng đồng mới.

Từ kinh nghiệm của ông Schuman sau Thế chiến II, Đức Thánh cha nhấn mạnh rằng hòa bình phải là một công trình chủ động. Châu Âu cần ưu tiên đối thoại thay vì vũ lực, kiên nhẫn trong thương lượng và sẵn sàng từ bỏ một số lợi ích riêng vì thiện ích lớn hơn là hòa bình. Ngài cảnh báo rằng việc chỉ gia tăng vũ trang không tự động tạo ra hòa bình; cần những “nỗ lực sáng tạo” tương xứng với những nguy cơ đang đe dọa thế giới. Luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương cũng giữ vai trò quan trọng, vì chúng dựa trên sự bình đẳng giữa các quốc gia và có thể hạn chế ý chí thống trị vốn là nguồn gốc của nhiều xung đột.

Sau cùng, Đức Thánh cha gửi thông điệp đặc biệt đến giới trẻ. Ngài mời gọi họ không đầu hàng trước bạo lực và áp bức, nhưng can đảm xây dựng hòa bình trong chính mình, gia đình, trường học, đại học và xã hội; bảo vệ phẩm giá của mọi người; xây dựng gia đình và cộng đồng; đồng thời tích cực phục vụ ích chung, kể cả qua hoạt động chính trị. Theo tinh thần ông Schuman, một châu Âu hòa giải, hiệp nhất và mạnh mẽ cần được trao lại cho các thế hệ trẻ như một sứ mạng. Châu Âu chỉ có thể tiếp tục phát triển khi biết kết hợp việc trung thành với cội nguồn, đối thoại với khác biệt, tôn trọng phẩm giá con người và kiên trì xây dựng hòa bình.

Sau cuộc gặp gỡ riêng trên đây, Đức Thánh cha còn gặp riêng với các vị quốc trưởng và thủ tướng chính phủ các nước hiện diện, trước khi về Tòa Giám mục Giáo phận Metz cách đó gần hai cây số để dùng bữa trưa.