Đức Thánh cha kêu gọi hội nhập Tin mừng vào văn hóa cách đích thực từ biến cố Guadalupe

Trong những ngày này, từ 24 đến 26 tháng Hai này, Hội nghị Thần học Mục vụ về sự kiện Đức Mẹ hiện ra ở Guadalupe năm 1531, đang tiến hành tại thủ đô Mexico. Trong sứ điệp gửi các tham dự viên Hội nghị, Đức Thánh cha Lêô XIV kêu gọi tiến hành việc hội nhập Tin mừng vào các nền văn hóa địa phương một cách đích thực.

G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA

Hội nghị do Ủy ban Tòa Thánh về Châu Mỹ Latinh, Hội đồng Giám mục Mexico, Hội Hiệp sĩ Colombo và Hàn Lâm viện Tòa Thánh về Thánh Mẫu triệu tập, nhằm tới một số mục tiêu, trong đó có sự suy tư về sự kiện Đức Mẹ Guadalupe để củng cố các tiến trình mục vụ trên toàn châu Mỹ và các quốc gia liên hệ, đồng thời khích lệ tất cả các giáo phận tại châu Mỹ và các nước tham gia giai đoạn chín năm hướng tới Năm Thánh 2031, kỷ niệm 500 năm Đức Mẹ Guadalupe hiện ra với thánh thổ dân Juan Diego trên đồi Tepeyac, ngoại ô thủ đô Mexico.

Sứ điệp của Đức Thánh cha

Trong sứ điệp gửi các tham dự viên Hội nghị, Đức Thánh cha nhấn mạnh rằng loan báo Tin mừng có nghĩa là bước vào lịch sử và văn hóa của các dân tộc với lòng tôn trọng và yêu thương. Ngài viết: “Đức Mẹ Guadalupe là một bài học về sư phạm thần linh trong việc hội nhập chân lý cứu độ vào các nền văn hóa địa phương”.

Guadalupe: mẫu gương gặp gỡ Chúa Kitô

Sứ điệp mang chữ ký của Đức Thánh cha, ngày 05 tháng Hai vừa qua, lễ kính thánh Philipphê Giêsu, vị tử đạo tiên khởi của Mexico, trong đó Đức Thánh cha mở đầu suy tư bằng việc nhìn nhận cách thức chính Thiên Chúa đã tỏ mình và ban ơn cứu độ cho chúng ta. Theo đó, Chúa không muốn mặc khải như một hữu thể trừu tượng hay như một chân lý áp đặt từ bên ngoài, nhưng bằng cách từng bước đi vào lịch sử và đối thoại với tự do của con người.

Đức Thánh cha Lêô XIV khẳng định rằng loan báo Tin mừng trước hết là làm cho Chúa Giêsu Kitô hiện diện và trở nên có thể tiếp cận; mọi hoạt động của Giáo hội phải nhằm đưa con người vào một tương quan sống động với Chúa, “Đấng soi sáng cuộc sống, chất vấn tự do và mở ra con đường hoán cải, chuẩn bị tâm hồn đón nhận hồng ân đức tin như lời đáp trả Tình Yêu mang lại ý nghĩa và nâng đỡ cuộc đời trong mọi chiều kích”.

Đức Thánh cha nói thêm rằng nơi Đức Mẹ Guadalupe, “không phải một nền văn hóa được phong thánh hay các phạm trù của nó bị tuyệt đối hóa, nhưng cũng không bị phớt lờ hay khinh thường: chúng được đón nhận, thanh luyện và biến đổi để trở thành nơi gặp gỡ Chúa Kitô”.

Cũng trong sứ điệp, Đức Thánh cha khẳng định: “Đức Mẹ Guadalupe cho thấy cách thức Thiên Chúa đến gần dân Người: tôn trọng gốc gác của họ, dễ hiểu trong ngôn ngữ của họ, và vững vàng nhưng dịu dàng dẫn họ đến gặp gỡ Chân Lý viên mãn, là Hoa Quả phúc lành trong lòng Mẹ. Trên tấm áo choàng, giữa những đóa hoa hồng được vẽ, Tin mừng bước vào thế giới biểu tượng của một dân tộc và làm cho sự gần gũi của Thiên Chúa trở nên hữu hình, trao ban sự mới mẻ của mình mà không bạo lực hay cưỡng ép. Vì thế, điều đã xảy ra tại đồi Tepeyac không được trình bày như một lý thuyết hay một chiến thuật, nhưng như một tiêu chí thường hằng để phân định sứ mạng loan báo Tin mừng của Giáo hội, được mời gọi công bố Thiên Chúa Chân Thật, Đấng ban sự sống, mà không áp đặt, nhưng cũng không làm loãng sự mới mẻ triệt để của sự hiện diện cứu độ của Người.”

Hội nhập văn hóa: một tiến trình đòi hỏi cao

Đức Thánh cha Lêô XIV giải thích rằng hội nhập văn hóa Tin mừng đi theo con đường của Thiên Chúa, nghĩa là “bước vào lịch sử cụ thể của các dân tộc với lòng tôn trọng và yêu thương, để Đức Kitô có thể thực sự được nhận biết, yêu mến và đón nhận từ bên trong kinh nghiệm nhân bản và văn hóa của chính họ”. Ngài nhấn mạnh rằng: “Điều này đòi hỏi phải đón nhận các ngôn ngữ, biểu tượng, cách suy nghĩ, cảm nhận và diễn đạt của mỗi dân tộc, không chỉ như những phương tiện bên ngoài của việc loan báo, nhưng như những nơi chốn thực sự mà ân sủng muốn ngự và hoạt động.”

Đồng thời, Đức Thánh cha cảnh báo rằng hội nhập văn hóa không đồng nghĩa với việc hy sinh chân lý Kitô giáo hay lấy văn hóa địa phương làm tiêu chuẩn của đức tin. Đức Thánh cha nói: “Hội nhập văn hóa không phải là thánh hóa các nền văn hóa hay chấp nhận chúng như khuôn khổ quyết định để giải thích sứ điệp Tin mừng, cũng không thể bị thu hẹp thành một sự thích nghi tương đối hay một sự điều chỉnh hời hợt sứ điệp Kitô giáo, vì không nền văn hóa nào - dù quý giá đến đâu - có thể đồng nhất hoàn toàn với Mặc Khải hay trở thành tiêu chuẩn tối hậu của đức tin.”

Đức Thánh cha viết thêm rằng: “việc hợp thức hóa mọi yếu tố văn hóa sẵn có hoặc biện minh cho những thực hành, vũ trụ quan hay cơ cấu trái ngược với Tin mừng và phẩm giá con người sẽ là không nhìn nhận rằng mọi nền văn hóa - như mọi thực tại nhân loại - đều phải được ân sủng phát xuất từ mầu nhiệm Vượt Qua của Đức Kitô soi sáng và biến đổi”. Hội nhập văn hóa là “một tiến trình đòi hỏi và thanh luyện, trong đó Tin mừng, vẫn toàn vẹn trong chân lý của mình, nhận ra, phân định và đón nhận các “hạt giống Lời” hiện diện trong các nền văn hóa, đồng thời thanh luyện và nâng cao các giá trị đích thực của chúng, giải thoát chúng khỏi những gì làm lu mờ hoặc bóp méo. Những hạt giống Lời này, như dấu vết của hoạt động tiên khởi của Thánh Thần, tìm thấy nơi Đức Giêsu Kitô tiêu chuẩn xác thực và sự viên mãn của mình.”

Loan báo Tin mừng từ thực tại cụ thể

Đức Giáo hoàng nhận xét rằng ngày nay, việc truyền đạt đức tin không còn có thể được xem là điều hiển nhiên, nhất là tại các đô thị lớn và trong những xã hội đa nguyên, nơi Thiên Chúa bị đẩy vào phạm vi riêng tư hoặc bị loại bỏ. Vì thế, việc truyền đạt đức tin “không thể được quan niệm như sự lặp lại rời rạc các nội dung hay như một sự chuẩn bị thuần túy mang tính chức năng cho các bí tích, nhưng như một hành trình môn đệ đích thực, trong đó mối tương quan sống động với Đức Kitô hình thành những tín hữu có khả năng phân định, lý giải niềm hy vọng của mình và sống Tin mừng cách tự do và nhất quán”.

Huấn giáo: ưu tiên của các mục tử

Đức Thánh cha Lêô XIV nhắc lại “ưu tiên không thể từ bỏ đối với mọi mục tử”: đó là việc dạy giáo lý, phù hợp với các khuyến nghị của Văn kiện chung kết của Hội nghị các Giám mục toàn Mỹ châu Latinh ở Aparecida bên Brazil năm 2007, theo đó: “Huấn giáo cần được giữ vị trí trung tâm trong hoạt động của Giáo hội, đồng hành liên tục và sâu xa với tiến trình trưởng thành dẫn tới một đức tin thực sự được hiểu, được đón nhận và được sống cách cá vị và ý thức, ngay cả khi điều đó có nghĩa là đi ngược lại những diễn ngôn văn hóa đang chiếm ưu thế.”

Sau cùng, Đức Thánh cha khích lệ các tham dự viên noi gương các thánh thừa sai của Mỹ châu Latinh (Toribio de Mogrovejo, Junípero Serra, Sebastián de Aparicio, Mamá Antula, José de Anchieta, Juan de Palafox, Pedro de San José de Betancur, Roque González, Mariana de Jesús và Francisco Solano, v.v.) và ngài phó thác công cuộc loan báo Tin mừng cho sự chuyển cầu của Đức Mẹ Guadalupe, Ngôi Sao dẫn lối cho công trình tái truyền giảng Tin mừng.

(Vatican News 24-2-2026)