Quý ông bà và anh chị em thân mến,
Bộ phim “12 Người đàn ông giận dữ” được điện ảnh Mỹ phát hành vào năm 1957 kể về một vụ xử án diễn ra trong căn phòng ngột ngạt tại New York, nơi mười hai bồi thẩm viên phải đưa ra phán quyết đồng thuận tuyệt đối về án tử hình của một thanh niên nghèo bị cáo buộc tội giết cha.
Ban đầu, tỉ số áp đảo 11–1 khi hầu hết mọi bồi thẩm viên vội vã đầu phiếu kết luận “Có tội” dựa trên lời khai đầy tính thuyết phục của các nhân chứng. Tuy nhiên, có duy nhất Bồi thẩm viên số 8 đã kiên quyết bỏ phiếu “Không có tội”. Ông không khẳng định bị cáo vô tội mà dũng cảm nói lên những sự hoài nghi rất hợp lý của mình về một số tình tiết mà các nhân chứng đã đưa ra. Bằng sự điềm tĩnh và tư duy sắc bén, Bồi thẩm viên số 8 cùng các thành viên khác đã từng bước mổ xẻ lại vụ án. Họ chứng minh con dao bấm không phải là hung khí duy nhất, ông lão tầng dưới không thể chạy kịp ra cửa, tiếng tàu hỏa làm át đi âm thanh cãi vã, và nhân chứng mắt kém khó lòng nhìn rõ hung thủ trong đêm. Quá trình tranh luận không chỉ bẻ gãy các chứng cứ lỏng lẻo mà còn lột trần định kiến cá nhân của từng bồi thẩm viên, từ thói vô tâm, kỳ thị cho đến mối hận thù sâu xa trong gia đình của Bồi thẩm viên số 3. Cuối cùng, khi mọi hoài nghi được sáng tỏ, cả mười hai bồi thẩm viên đã đồng thuận tuyên bố bị cáo vô tội. Họ nhẹ nhõm bước ra khỏi tòa án dưới làn mưa rào mát mẻ và người thanh niên vô tội đã được trắng án ra về.
Bộ phim mang đến cho chúng ta những giá trị nhân văn rất cao đẹp đó là: sinh mạng con người không thể bị định đoạt bởi sự cẩu thả hay thành kiến cá nhân và một cá nhân dám cất lên tiếng nói nghi ngờ, kiên trì đối thoại trong chân lý và bác ái có thể thức tỉnh lương tri của cả một tập thể.
Quý ông bà và anh chị em thân mến,
Sự hoài nghi hợp lý mở ra cho con người cơ hội đối thoại để tìm kiếm chân lý và bình an. Trong bộ phim được đề cập bên trên, nếu không có một trong mười hai bồi thẩm viên dám can đảm nói lên sự hoài nghi của mình về vụ án mạng thì sự thật sẽ mãi bị chôn vùi và có một con người bị tước đi mạng sống một cách oan uổng. Sống trong một thế giới mà hầu như mọi người, mọi thứ đều vận hành quá nhanh, con người dễ dàng bị cuốn theo những định kiến vội vã và những phán xét tức thời của số đông. Mười một bồi thẩm viên cũng muốn nhanh chóng ký vào bản án tử hình dành cho một thanh niên nghèo chỉ sau mười lăm phút thảo luận qua loa, hời hợt, lười biếng tư duy và những cảm xúc bộc phát. May mắn thay! Giữa sự vội vã và tắc trách của đa số bồi thẩm đoàn, vẫn còn có một bồi thẩm viên dám nói lên sự hoài nghi với những lập luận hợp lý của mình để buộc công lý phải đối diện với trách nhiệm về lương tri và đạo đức trước số phận của một con người.
Dưới nhãn quan nhân học và luân lý Kitô giáo, sự hoài nghi hợp lý không hề đồng nghĩa với chủ nghĩa hoài nghi tiêu cực, sự phủ nhận chân lý hay thói đa nghi xuất phát từ sự ghen ghét hủy diệt đi niềm tin và các mối tương quan của con người. Trái lại, đó là biểu hiện của một đức tin trưởng thành và sự khôn ngoan phân định trong hành trình tìm kiếm chân lý. Paul Tillich, nhà thần học và triết gia Kitô giáo vĩ đại của thế kỷ XX đã từng khẳng định rằng: “Sự hoài nghi không phải là điều đối nghịch với đức tin; nó là một yếu tố cấu thành của đức tin”. Giữa một thế giới có biết bao điều gây hoang mang và hoài nghi, chúng ta cầu xin Chúa ban cho chúng ta ơn khôn ngoan phân định mọi vấn đề xảy đến với bản thân, tha nhân và cuộc sống, để sống đức tin một cách tích cực và trưởng thành khi dám can đảm nói lên những nỗi hoài nghi của mình trên hành trình thao thức tìm kiếm Chân Lý. Khi chân thành đối diện với những nghi nan và can đảm chất vấn những nghi nan trong cuộc đời với Chúa và tha nhân, chúng ta sẽ được giải thoát khỏi những thành kiến và lối suy nghĩ độc đoán, ích kỷ do chính mình tạo nên.
Lạy Chúa, xin tha thứ cho những lần con vội vàng kết án tha nhân qua vẻ bề ngoài, xuất thân hay qua những lời đồn thổi ác ý vô căn cứ. Xin thánh hóa những sự hoài nghi trong lòng con để bất cứ nỗi hoài nghi nào cũng không là công cụ của lòng hận thù, ghen tuông hay chia rẽ, nhưng trở thành động lực thôi thúc con tìm kiếm sự thật và vun đắp đức ái với tha nhân. Amen.
Nt. Rosa Lê Ngọc Thùy Trang, MTG Chợ Quán
Trực tiếp
