Khi chủ nghĩa thế tục trở thành sự áp đặt: Chính quyền Canada cấm nhắc đến Thiên Chúa trong các bài suy niệm dành cho quân đội

Giám mục Giáo phận quân đội Canada, Đức cha Scott McCaig, C.C., đã lên tiếng phản đối các chỉ thị mới của Quân đội nước này yêu cầu các tuyên úy và diễn giả tránh sử dụng những từ ngữ, cử chỉ và biểu tượng có thể quy về một truyền thống tôn giáo cụ thể.

Phúc Nhạc | RVA

Từ ngày 29 tháng Bảy vừa qua là ngày bắt đầu có hiệu lực do Quân đội Canada ban hành cho nhân sự quân đội của Lực lượng Vũ trang Canada”, liên quan đến những bài suy niệm tâm linh trong môi trường quân đội. Cụ thể là các vị tuyên úy, cũng như bất kỳ ai phát biểu những bài nói thuộc loại này nhân danh Lực lượng Vũ trang, phải tránh sử dụng những từ ngữ, cử chỉ hoặc biểu tượng riêng của một truyền thống tôn giáo hay tâm linh cụ thể, trong đó có cả những quy chiếu đến Thiên Chúa.

Chỉ thị định nghĩa các bài suy niệm tâm linh là những bài phát biểu công khai trước một nhóm quân nhân, nhằm củng cố ý thức về ý nghĩa, mục đích và sự an lành về mặt tinh thần. Chỉ thị cũng quy định rằng người trình bày phải bảo đảm tính trung lập tôn giáo của Nhà nước bằng cách tránh sử dụng ngôn ngữ đặc thù của một tôn giáo hay hệ phái cụ thể.

Chính quyền Canada biện minh cho biện pháp này bằng cách viện dẫn nhu cầu về tính bao dung, hòa nhập và tính thế tục của các thể chế công quyền. Chính điểm này là trọng tâm trong phản đối của Giám mục Quân đội.

Đức cha McCaig phản đối biện pháp này cả trên phương diện mục vụ lẫn pháp lý. Ngài nói: “Yêu cầu các tín hữu tách ý nghĩa của cuộc sống khỏi mọi quy chiếu siêu việt đồng nghĩa với việc ưu tiên một vũ trụ quan thế tục.”

Theo Đức cha, quy định trên xuất phát từ một sự hiểu lầm căn bản, đến mức có thể làm đảo ngược chính mục tiêu mà nó muốn đạt tới. Theo ngài, suy tư về ý nghĩa và mục đích của sự hiện hữu tất yếu bao hàm những tiền đề triết học và tâm linh. Tách những vấn đề này khỏi việc quy chiếu đến một nguồn gốc siêu việt, đối với rất nhiều tín hữu - Kitô hữu, người Hồi giáo, người Do Thái, người Hindu và người Sikh - đồng nghĩa với việc làm cho chính sự suy tư ấy trở nên trống rỗng, mất đi nội dung cốt yếu.

Theo cách nhìn của Đức cha McCaig, việc áp đặt sự tách biệt này lên các tuyên úy nhân danh tính trung lập đồng nghĩa với việc yêu cầu họ hành động trái với lương tâm của mình.

Phản đối cả trên phương diện pháp lý

Đức cha McCaig đưa lập luận vượt ra ngoài phạm vi mục vụ để chuyển sang lĩnh vực pháp lý. Ngài viện dẫn phán quyết năm 2015 của Tòa án Tối cao Canada trong vụ Mouvement laïque québécois kiện Saguenay, theo đó Nhà nước không được ưu đãi cũng không được cản trở một niềm tin, và nguyên tắc tương tự cũng phải được áp dụng đối với những người không có niềm tin tôn giáo.

Đức cha còn nhấn mạnh rằng ngay cả các hệ thống tư tưởng vô thần hoặc nhân văn thế tục cũng đòi hỏi sự chấp nhận của trí tuệ và ý chí theo một cách có thể so sánh với đức tin, đồng thời đưa ra những lập trường cụ thể về việc Thiên Chúa có tồn tại hay không, cũng như về giá trị và ý nghĩa của kinh nghiệm con người. Ngài nhắc lại rằng chính Lực lượng Vũ trang Canada từ lâu đã công nhận các tuyên úy nhân văn thế tục như những đại diện của một trong các truyền thống tâm linh được phép hiện diện trong hoạt động tuyên úy liên tôn.

Vì thế, việc cấm những quy chiếu tôn giáo cuối cùng có thể trở thành một sự lựa chọn ngầm thiên về một thế giới quan cụ thể - thế giới quan thế tục. Và nghịch lý là thế giới quan này lại được dành cho một vị thế ưu đãi chính nhân danh nguyên tắc trung lập.

Không có đối thoại thực sự với các nhà chức trách

Đức cha McCaig cũng phàn nàn về sự thiếu vắng một cuộc trao đổi thực sự với các nhà chức trách chính trị và quân sự. Theo ngài, trong suốt những năm qua, khi chính sách đang được xem xét sửa đổi, các tuyên úy đã nhiều lần yêu cầu được gặp gỡ các nhà chức trách, nhưng những yêu cầu này bị từ chối một cách có hệ thống. Theo nhận định của Đức cha, một cuộc đối thoại thực sự với những người có trách nhiệm về tôn giáo có lẽ đã dẫn đến một kết quả cân bằng hơn và thực sự tôn trọng sự đa dạng về niềm tin đang hiện diện giữa các quân nhân.

Trong khi chờ đợi Giáo hạt Giám mục Quân đội hoàn tất việc nghiên cứu biện pháp mới và xác định lập trường chính thức - hiện đang diễn ra các cuộc gặp với Hội đồng Giám mục Công giáo Canada, cũng như với các đối tác đại kết và liên tôn trong ngành tuyên úy quân đội - Đức cha đã kêu gọi các tín hữu cầu nguyện cho văn bản được xem xét lại một cách hợp lý và cho một cuộc đối thoại thực sự bao dung, cởi mở.

Hội đồng Giám mục Canada bày tỏ sự liên đới

Hội đồng Giám mục Công giáo Canada đã bày tỏ sự liên đới với Đức cha McCaig, đồng thời xác nhận rằng Hội đồng đang theo dõi sát sao việc triển khai chỉ thị cũng như những tác động của nó đối với tự do lương tâm và tự do tôn giáo trong Lực lượng Vũ trang.

Ở giai đoạn sơ bộ này, các giám mục chỉ kêu gọi các tín hữu tìm hiểu thông tin về vụ việc và cầu nguyện cho các quân nhân, gia đình họ và các tuyên úy, đồng thời cầu nguyện cho chính Đức cha McCaig trong khi ngài thi hành sứ vụ mục vụ đối với cộng đồng quân nhân Công giáo.

Vai trò đặc thù của Tòa Giám mục Quân đội

Giáo hạt Quân đội Canada, cũng như các cơ quan tuyên úy Quân đội khác được thành lập tại nhiều quốc gia, hoạt động theo một cơ chế pháp lý đặc thù, trong đó đối tượng phục vụ là con người chứ không phải ranh giới lãnh thổ. Cơ cấu này theo sát các quân nhân bất cứ nơi nào họ được điều động hoặc đóng quân, theo mô hình được thiết lập với Tông hiến Spirituali Militum Curae (Chăm sóc tinh thần quân nhân) do Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II ban hành năm 1986. Đây là một cơ cấu được thiết kế nhằm bảo đảm sự chăm sóc mục vụ cho những người đang phục vụ quân đội ở xa giáo phận nguyên quán của mình. Chính vì vậy, cuộc tranh luận tại Canada cũng liên quan trực tiếp đến các hội đồng giám mục và các Giáo hạt Quân đội ở những quốc gia khác. Sự căng thẳng giữa tính trung lập của Nhà nước và tự do tôn giáo trong lực lượng vũ trang không chỉ là vấn đề riêng của Ottawa. Vụ việc này có thể trở thành một tiền lệ được các Giáo hạt Quân đội của những quốc gia đồng minh khác theo dõi sát sao.

(Silere non possum 19-8-2026)