Đức Hồng y Pierbattista Pizzaballa, Thượng phụ Công giáo Latinh tại Giêrusalem, đã được trao Giải thưởng Limes về Đối thoại và Hòa bình tại thành phố Bergamo, Bắc Ý, hôm 29 tháng Sáu vừa qua. Nhân dịp này, Đức Hồng y kể lại chuyến thăm Dải Gaza ngày 22 và 23 tháng Sáu trước đó, chứng kiến thảm trạng đau thương của dân chúng tại đây.
Phúc Nhạc | RVA
“Cần phải có sự đồng cảm với cả những người không suy nghĩ giống mình”
Đó là một trong những lời mạnh mẽ nhất mà Đức Hồng y Pierbattista Pizzaballa gửi đến cử tọa tại Nhà hát xã hội ở Bergamo, nơi tối 29 tháng Sáu vừa rồi ngài được Tạp chí địa chính trị Ý Limes trao Giải thưởng Đối thoại và Hòa bình.
“Gaza là một thảm họa”
Trong cuộc đối thoại với Giám đốc tạp chí Limes, Lucio Caracciolo, Đức Hồng y kể lại chuyến thăm Dải Gaza cùng Đức Thượng phụ Chính thống giáo Hy Lạp Theophilos III của Giêrusalem trong những ngày 22 và 23 tháng Sáu, Đức Hồng y nói: “Các thành phố đã bị san phẳng hoàn toàn, bị xóa sổ. Thành Rafah không còn tồn tại nữa.”
Điều khiến Đức Hồng y đau lòng nhất là tình trạng cuộc sống của người dân, ngài nói: “Người ta phải di chuyển trên những con đường tạm bợ, giữa các lều bạt và các cống thoát nước. Đó chính là nơi người dân Gaza đang sinh sống.”
Theo Đức Hồng y, có một điều mà các hình ảnh truyền thông không thể diễn tả: “Đó là mùi hôi thối... Một trong những tai họa nghiêm trọng nhất hiện nay là nạn chuột tấn công người. Chúng cắn người. Chúng cắn chủ yếu là trẻ em. Gaza có rất nhiều trẻ nhỏ, các em ở khắp nơi, nhưng thay vì được đến trường, các em chơi đùa trong tình trạng lấm lem ngay cạnh những cống nước thải.” Theo Đức Hồng y, tình hình hầu như không có dấu hiệu cải thiện ngay cả sau lệnh ngừng bắn. Hiện nay chỉ có một ít thực phẩm được phép vào. Tất cả những thứ khác vẫn bị cấm.”
Đức Hồng y giải thích rằng ngay cả những mặt hàng được xếp vào loại “dual use” có thể sử dụng cho cả mục đích dân sự lẫn quân sự, cũng không được phép đưa vào Gaza. “Khái niệm ‘dual use’ hiện nay thậm chí bao gồm cả bàn học, bút chì, vở học sinh và kính làm cửa sổ.”
Giáo hội mong muốn mở lại các trường học nhưng gần như không còn gì. Đức Hồng y nói: “Chúng tôi phải tận dụng và tái chế từng mảnh vật liệu còn sót lại.” Theo các nhân viên y tế tại Gaza, nhu cầu cấp thiết nhất hiện nay là: “Những chuyên gia được đào tạo để điều trị các sang chấn tâm lý cho trẻ em và các bà mẹ... Đó sẽ là vấn đề cần được chăm sóc với sự nhạy cảm đặc biệt.”
Rồi Đức Hồng y Pizzaballa thổ lộ một cách chân thành: “Có lẽ điều tôi sắp nói không được ngoại giao cho lắm, nhưng tôi cảm thấy vô cùng đau xót. Tôi thật sự không thể hiểu nổi.”
Tình hình tại các vùng lãnh thổ Palestine bị Israel chiếm đóng
Theo Đức Hồng y, tình hình tại Bờ Tây cũng hết sức nghiêm trọng. Ngài cho biết: Ở đó pháp luật hoặc là không tồn tại, hoặc nếu có thì cũng không dành cho người Palestine.” Theo Đức Hồng y, các nhóm định cư Do Thái được phép làm hầu như mọi điều: Lập các trạm kiểm soát ở khắp nơi, chặt phá cây cối, ngăn người Palestine canh tác đất đai, hành hung, cướp bóc, lăng mạ. Tất cả đã trở thành những cảnh tượng diễn ra hằng ngày.” Điều khiến tình hình càng nghiêm trọng hơn là các hành động này hầu như không bị trừng phạt.
Đức Hồng y cho biết: “Chúng tôi thường gọi quân đội Israel (IDF) đến can thiệp để ngăn chặn những người định cư. Nhưng khi binh sĩ tới nơi thì họ đã biến mất, như thể đã có ai đó báo trước. Và cuối cùng quân đội Israel lại quay sang gây khó dễ cho chúng tôi.”
Nỗ lực đối thoại và xây dựng hòa bình
Mặc dù vừa mô tả một Gaza đổ nát, trẻ em chơi bên cống nước và bị chuột cắn, cũng như các vụ bạo lực của người định cư tại Bờ Tây, Đức Hồng y Pizzaballa vẫn khẳng định rằng đối thoại là điều không thể từ bỏ. Theo ngài, điều này càng trở nên cần thiết hơn sau biến cố ngày 07 tháng Mười năm 2023: “Biến cố này vẫn còn hằn sâu trong tâm thức của người Do Thái và người Israel. Kể từ ngày đó, những rào cản cuối cùng đã sụp đổ.” Đức Hồng y nhận định rằng xã hội Israel hiện nay rất đa dạng.
“Ở Israel có đủ mọi thành phần”
Tuy nhiên, Đức Hồng y cũng bày tỏ sự lo ngại và nói rằng: “Điều khiến tôi đau lòng là những người cứng rắn nhất lại chính là các nhóm quân sự mang màu sắc tôn giáo. Với họ, rất khó xây dựng một mối quan hệ cởi mở và bình tĩnh.”
Theo Đức Hồng y, các lực lượng cực đoan trong cộng đồng Do Thái tuy chưa chiếm đa số nhưng đang ngày càng nhận được nhiều sự ủng hộ và có ảnh hưởng chính trị lớn hơn, kéo theo những chia rẽ ngay trong chính xã hội Israel.
Israel đang thay đổi
Ông Lucio Caracciolo nhắc lại học thuyết về “bốn bộ lạc” của xã hội Israel do cựu Tổng thống Reuven Rivlin đưa ra năm 2015. Theo đó, xã hội Israel đang bị chia thành bốn nhóm dân cư sống gần như song song: người Do Thái theo chủ nghĩa phục quốc thế tục; người Do Thái dân tộc chủ nghĩa tôn giáo; người Do Thái siêu Chính thống; người Arab mang quốc tịch Israel.
Mỗi nhóm có hệ thống giáo dục và lối sống riêng. Đức Hồng y Pizzaballa nhận định: “Sự phân hóa này, cùng với thực tế cộng đồng Haredim (Do Thái siêu Chính thống) ngày càng gia tăng, đang tạo nên bầu khí bất ổn trong xã hội Israel.” Bên cạnh đó, Israel vẫn luôn có cảm giác bị bao vây bởi các quốc gia Arab. “Chính điều đó cũng ảnh hưởng đến các quyết định của Israel.” Ngài cho biết Giêrusalem cũng đang thay đổi nhanh chóng về cơ cấu dân số; về không gian đô thị; đặc biệt là về những ranh giới tâm lý giữa các cộng đồng.
Nếu trước đây khu Thành cổ chủ yếu là nơi sinh sống của người Arab thì nay hình ảnh người Do Thái, kể cả các tín hữu chính thống, xuất hiện khắp nơi đã trở nên bình thường.
Trong khi đó, dân số Arab tăng chậm hơn và cộng đồng Kitô hữu tiếp tục suy giảm. Theo Đức Hồng y, nguyên nhân khiến các vụ xung đột gia tăng cũng là vì các cộng đồng ngày càng tiếp xúc với nhau nhiều hơn. “Hiện nay chúng ta đang sống trong những ‘bong bóng’ tách biệt.”
Ngài cũng lưu ý rằng cộng đồng Arab tại Giêrusalem ít tham gia vào các phong trào chính trị ở Gaza và Bờ Tây không phải vì thiếu tình liên đới, mà vì sự kiểm soát rất chặt chẽ của quân đội, đồng thời để bảo vệ những gì còn sót lại của bản sắc Giêrusalem. “Trái tim của mọi sự đều nằm ở đó.” “Chúng tôi thuộc về mảnh đất này” Sau những phân tích về chính trị, dân số và quân sự, Đức Hồng y trở lại với điều mà ngài gọi là “trái tim” của vấn đề. Ngài nhận xét: “Chúng ta đã trải qua nhiều năm với một thứ ngôn ngữ đầy bạo lực và loại trừ, bắt nguồn từ một lối suy nghĩ từng bị xem nhẹ nhưng dần dần trở nên rất phổ biến.” Nhận định này hoàn toàn phù hợp với điều Đức Giáo hoàng Lêô XIV nhiều lần nhấn mạnh khi cho rằng “khủng hoảng của ngôn từ” là một trong những nguyên nhân sâu xa nhất của các cuộc xung đột hiện nay. Vì thế, lời kêu gọi của Đức Hồng y trước hết hướng đến công luận và giới truyền thông: “Một nền báo chí giúp người ta hiểu được sự thật là điều vô cùng quan trọng.” Ngài tha thiết kêu gọi: “Xin hãy tiếp tục nói về Thánh Địa, đừng chạy theo các trào lưu. Báo chí thường chỉ đưa tin một thời gian rồi lại quên.”
Ngài giải thích: “Mảnh đất ấy thuộc về chúng ta; đúng hơn, chính chúng ta thuộc về mảnh đất ấy.” Khi có người Israel hỏi: “Tại sao các ông không nói nhiều hơn về Nam Sudan?” Ngài trả lời: “Đơn giản vì chúng tôi không có mối liên hệ với Nam Sudan như với Thánh Địa.”
Đức Hồng y kết thúc bằng lời kêu gọi: “Đừng cô lập chúng tôi. Cần có sự đồng cảm, cần hiểu nhau, đối thoại với nhau mà không dựng thêm những bức tường mới. Xin hãy giúp chúng tôi thoát khỏi cái giếng sâu ấy, đừng để chúng tôi mãi mắc kẹt trong đó.” Lời kêu gọi ấy, được đón nhận nồng nhiệt tại Bergamo, giờ đây trở thành một lời mời gọi gửi tới toàn thế giới thông qua sứ vụ của Đức Hồng y Pizzaballa tại Giêrusalem.
(Vatican News 29-6-2026)
Trực tiếp
