Đề nghị thay đổi Giáo luật để tăng cường sự tham gia của giáo dân trong đời sống Giáo hội

Hôm 30 tháng Chín vừa qua, Ban Tổng Thư ký Thượng Hội đồng đã công bố hôm một báo cáo đề xuất những thay đổi quan trọng đối với Bộ Giáo luật.

G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA

Đây là một văn kiện có thể tạo ra những hệ quả rất cụ thể đối với đời sống của các giáo phận và giáo xứ. Báo cáo chung cuộc của Ủy ban Giáo luật về một Giáo hội hiệp hành.

Được xây dựng dựa trên hai khóa họp toàn thể của Thượng Hội đồng Giám mục vào tháng Mười năm 2023 và tháng Mười năm 2024, đặc biệt là Văn kiện Chung kết được thông qua ngày 26 tháng Mười năm 2024, báo cáo tìm cách xác định cách thức một số thành quả của tiến trình hiệp hành có thể được chuyển thành các quy định pháp lý. Tuy nhiên, ở giai đoạn hiện tại, đây chỉ là những đề xuất không có giá trị pháp lý. Chưa có thay đổi nào được đề cập trong báo cáo chính thức có hiệu lực.

Trao thêm trách nhiệm cho giáo dân

Công việc đầu tiên liên quan đến sự tham gia của các tín hữu giáo dân, cả nam và nữ, vào các chức vụ, trách nhiệm và thừa tác vụ trong Giáo hội. Ủy ban nhìn nhận rằng luật hiện hành đã cung cấp nhiều khả năng cho việc này, nhưng cho rằng một số quy định có thể được củng cố nhằm làm cho việc thực thi chúng trở nên hiệu quả hơn. Một trong những hướng được đề xuất là thành lập chức vụ “đại biểu giám mục” (délégué épiscopal). Người đảm nhận chức vụ này có thể là một tín hữu giáo dân được xem là có đủ khả năng, và giám mục có thể ủy quyền cho người đó thực hiện một số chức năng nhất định.

Báo cáo cũng đề xuất sửa đổi điều 1421 của giáo luật hiện hành, để giám mục có thể trực tiếp bổ nhiệm làm thẩm phán giáo phận cả giáo sĩ lẫn giáo dân. Nếu được chấp thuận thì, đối với giáo dân không còn phải xin phép Hội đồng Giám mục như quy định hiện nay.

Trong một số trường hợp, một thẩm phán duy nhất cũng có thể là một giáo dân, nam hoặc nữ.

Giáo dân có thể hỗ trợ việc cử hành hôn nhân

Một đề xuất đáng chú ý khác là đơn giản hóa khả năng ủy thác cho một giáo dân việc chứng hôn khi không có linh mục hoặc phó tế. Khả năng này vốn đã tồn tại trong luật của Giáo hội. Tuy nhiên, hiện nay việc này đòi hỏi, trong số những điều kiện khác, sự cho phép trước của Tòa Thánh.

Ủy ban đề xuất loại bỏ yêu cầu cuối cùng này. Theo đó, giám mục có thể ủy quyền cho một tín hữu giáo dân, nam hoặc nữ, sau khi có sự biểu quyết thuận của Hội đồng Giám mục và sau khi tham khảo Hội đồng Linh mục.

Điều này không có nghĩa là cho phép một giáo dân “cử hành” hôn nhân theo cách một linh mục thực hiện.

Trong Giáo hội Latinh, chính đôi vợ chồng trao ban bí tích cho nhau; người chứng hôn là người tiếp nhận sự ưng thuận của họ nhân danh Giáo hội.

Các hội đồng mục vụ tại tất cả các giáo xứ

Một trong những đề xuất cụ thể nhất liên quan đến các hội đồng mục vụ. Ủy ban dự kiến làm cho hội đồng mục vụ giáo phận trở thành bắt buộc tại mỗi giáo phận, và quy định rằng hội đồng phải họp ít nhất ba lần mỗi năm. Đặc biệt, Ủy ban đề xuất rằng mỗi giáo xứ đều phải có một hội đồng mục vụ.

Hội đồng này sẽ tham gia vào việc xây dựng các định hướng và quyết định mục vụ; việc thực hiện những định hướng và quyết định đó vẫn thuộc trách nhiệm của cha xứ, theo thẩm quyền mục vụ của ngài.

Như vậy, đường hướng được lựa chọn là tăng cường sự tham gia của Dân Thiên Chúa, nhưng không làm lẫn lộn giữa các ơn gọi và những trách nhiệm riêng của từng thành phần.

Thẩm quyền của giám mục vẫn được duy trì

Về điểm này, báo cáo nhắc lại một nguyên tắc căn bản: Thẩm quyền quyết định của giám mục, của Giám mục đoàn và của Đức Giáo hoàng vẫn được đặt nền tảng trên cơ cấu phẩm trật của Giáo hội và không bị đặt lại vấn đề.

Mục tiêu đúng hơn là tăng cường các tiến trình tham vấn và phân định. Theo hướng đó, Ủy ban dự kiến xem xét lại cách diễn đạt “chỉ có tính chất tư vấn” vốn xuất hiện trong một số quy định hiện hành của Giáo luật, nhằm diễn đạt tốt hơn mối tương quan giữa việc tham vấn và việc ra quyết định. Báo cáo cũng đề xuất rằng mỗi giáo phận tổ chức một Thượng Hội đồng giáo phận ít nhất mười năm một lần. Một chu kỳ tương tự cũng được dự kiến cho các công đồng cấp tỉnh giáo hội.

Hướng tới một “sự phân quyền lành mạnh”

Một thay đổi khác được đề xuất là trao thêm trách nhiệm cho các Giáo hội địa phương và các Hội đồng Giám mục.

Về vấn đề này, báo cáo đề cập đến khái niệm “sự phân quyền lành mạnh”, vốn được nhấn mạnh trong tiến trình hiệp hành.

Trong một số lĩnh vực, sự can thiệp của Tòa Thánh có thể được giảm bớt, đồng thời vẫn duy trì sự hiệp thông với Tòa Thánh.

Sự minh bạch tài chính cũng nằm trong số các vấn đề được đề cập. Các giáo phận và giáo xứ sẽ được yêu cầu báo cáo thường xuyên hơn về việc quản lý tài sản của mình; khi có thể, sẽ sử dụng các kiểm toán viên độc lập.

Những đề xuất, chưa phải là một cuộc cải cách

Đây là điểm quan trọng nhất: Bộ Giáo luật chưa được sửa đổi. Các đề xuất của Ủy ban vẫn phải được xem xét và nghiên cứu sâu hơn trước khi có thể được chuyển thành những quy định pháp luật chính thức.

Chính báo cáo cũng thừa nhận rằng công việc chưa hoàn tất.

Về lâu dài, Ủy ban thậm chí dự kiến một cuộc sửa đổi tổng quát hơn đối với cả hai Bộ Giáo luật, tức Bộ Giáo luật Latinh và Bộ Giáo luật Đông phương, nhằm đưa vào đó một số kết luận thần học và giáo hội học xuất phát từ tiến trình hiệp hành.

Sau nhiều năm suy tư về tính hiệp hành, Giáo hội đang bước vào một giai đoạn mới: đó là xem xét khả năng chuyển tính hiệp hành thành những quy định cụ thể trong luật của Giáo hội, dưới thẩm quyền của Đức Giáo hoàng và trong sự tôn trọng trách nhiệm riêng của các vị chủ chăn.

(Tribune chrétienne 30-9-2026)