Tiếp kiến chung của Đức Thánh cha: Thánh nhạc là để tôn vinh Chúa và thánh hóa các tín hữu

Lúc 10 giờ sáng thứ Tư, ngày 19 tháng Tám năm 2026, giống như tuần trước, Đức Thánh cha Lêô XIV đã tiếp kiến chung hơn năm ngàn tín hữu hành hương, diễn ra bên trong Đền thờ Thánh Phêrô.

G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA

Đức Thánh cha tiến vào Đền thờ trước 15 phút để bắt tay chào các tín hữu đứng dọc theo lối đi từ dưới tiến lên bàn thờ.

Hiện diện trong buổi tiếp kiến cũng có hai giám mục và đông đảo các nữ tu.

Như thường lệ, buổi tiếp kiến được mở đầu với phần lắng nghe lời Chúa được các độc viên công bố bằng chín ngôn ngữ, như Ý, Pháp, Anh, Đức, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, tiếng Hoa và Arập, qua đoạn sách thánh trích từ thư thánh Phaolô gởi các tín hữu thành Colossê: (Cl 3,16-17):

“Ước gì lời Chúa Kitô cư ngụ dồi dào giữa anh em. Anh em hãy dùng mọi sự khôn ngoan mà dạy dỗ và khuyên nhủ nhau. Hãy đem tất cả tâm tình mà hát thánh vịnh, thánh thi và những bài ca do Thánh Thần linh hứng để chúc tụng Thiên Chúa. Và bất cứ làm gì, nói hay làm, anh em hãy làm tất cả nhân danh Chúa Giêsu, và nhờ Người mà cảm tạ Thiên Chúa Cha.”

Huấn giáo

Trong bài huấn giáo tiếp đó, Đức Thánh cha tiếp tục loạt bài về Công đồng chung Vatican II, với Hiến chế Sacrosanctum Concilium về Phụng vụ trong mầu nhiệm của Giáo hội. Bài thứ bảy của Hiến chế này có đề tài là: “Thánh nhạc”.

Mở đầu bài huấn giáo, Đức Thánh cha nói:

“Anh chị em thân mến! Chương VI trong Hiến chế Sacrosanctum Concilium (SC) của Công đồng Vaticanô II được dành cho thánh nhạc. Hiến chế khẳng định: “Truyền thống âm nhạc của Hội thánh là một kho tàng vô giá, trổi vượt trên các hình thức nghệ thuật khác, nhất là vì thánh ca, khi gắn liền với lời ca, là một phần cần thiết và không thể tách rời của phụng vụ trọng thể” (SC, 112). Hiến chế cũng xác định: “Thánh nhạc sẽ càng thánh thiện hơn khi càng gắn bó mật thiết với hành động phụng vụ, hoặc bằng cách diễn tả lời cầu nguyện cách dịu dàng hơn và cổ võ sự đồng tâm nhất trí, hoặc bằng cách làm cho các nghi thức thánh thêm phần long trọng” (ibid.).

Ở đây chúng ta tìm thấy cốt lõi của giáo huấn Công đồng, một giáo huấn xác nhận và đào sâu chức năng phục vụ của âm nhạc trong phụng vụ, vốn đã được Thánh Piô X làm nổi bật trong Tự sắc Inter sollicitudines, ngày 22 tháng Mười Một năm 1903. Thật vậy, âm nhạc là một phần của hành động phụng vụ chứ không phải chỉ là vật trang trí cho việc cử hành. Trong phụng vụ, hát và chơi nhạc có nghĩa là cầu nguyện, hòa nhịp con tim mình với con tim của các anh chị em và với Thiên Chúa, trong sự tham dự tích cực vào mầu nhiệm được cử hành. Cách đặc biệt, âm nhạc diễn tả chiều kích tình cảm của lời cầu nguyện, như Thánh Augustinô khẳng định: “Cantare amantis est”, nghĩa là “hát là việc của người yêu mến” (Sermo 336, 1). Điều này rất quan trọng, bởi vì nó giúp mở rộng tâm hồn trước hoạt động của Thiên Chúa trong ân sủng và để cho ân sủng ấy uốn nắn mình.

Ngoài ra, thánh ca thúc đẩy sự hiệp thông. Qua sự hòa quyện của các giọng hát, thánh ca góp phần kết hợp các tâm hồn, vượt qua những khác biệt giữa con người với nhau và quy tụ mọi người trong lời ca ngợi Thiên Chúa. Như thế, thánh ca trở thành một cuộc hiển linh của Hội thánh, một sự biểu lộ hữu hình của mối hiệp thông vốn thuộc về chính bản tính của Hội thánh. Từ giá trị thần học sâu xa của thánh ca, với tư cách là một phần không thể thiếu của hành động phụng vụ, phát sinh một số đòi hỏi. Trước hết, vượt lên trên những trào lưu thời thượng hay những cảm thức riêng biệt của các tác giả, thánh ca phải đáp ứng, ở mọi cấp độ, điều gì thích hợp nhất với thời điểm cử hành. Về hình thức, đặc biệt xét về phương diện giai điệu, thánh ca phải đồng thời cao quý và đơn giản, có chất lượng âm nhạc cao nhưng cũng dễ thực hiện, nhất là khi được dành cho toàn thể cộng đoàn cùng hát (x. SC, 121).

Cũng vì lý do đó, Công đồng khuyến nghị rằng các bản văn cũng phải thích hợp, sâu sắc nhưng đồng thời dễ hiểu, được lấy cảm hứng chủ yếu từ Thánh Kinh, các sách phụng vụ và truyền thống linh đạo của Hội thánh. Về điểm này cần phải cẩn trọng, để giữ cho sống động và phát triển động năng được diễn tả trong nguyên tắc cổ xưa: “lex orandi lex credendi”, nghĩa là luật cầu nguyện cũng là luật đức tin.

Hiến chế Sacrosanctum Concilium dành một phần đáng kể cho chủ đề sự tham dự tích cực của các tín hữu (x. số 114). Sự tham dự này “phải được hiểu [...] khởi đi từ một ý thức sâu xa hơn về mầu nhiệm được cử hành và mối tương quan của mầu nhiệm ấy với đời sống hằng ngày” (Bênêđictô XVI, Tông huấn Sacramentum caritatis, 52), trong “tinh thần hoán cải không ngừng, vốn phải là đặc điểm của đời sống mọi tín hữu” (ibid., 55). Còn về cách thức cụ thể mà sự tham dự này có thể được thực hiện qua vai trò đặc thù của thánh nhạc. Hiến chế đưa ra một câu trả lời rõ ràng: “Phải chăm lo các lời tung hô của tín hữu, các câu đáp, việc hát thánh vịnh, các điệp ca, các bài hát” và “sự thinh lặng thánh” (SC, 30). Đồng thời, Hiến chế khuyến khích mỗi người, dù là thừa tác viên hay tín hữu, phải thực hiện “tất cả và chỉ những gì, theo bản chất của nghi thức và các quy luật phụng vụ, thuộc về phần mình” (SC, 28), trong sự quân bình hài hòa giữa các thừa tác vụ khác nhau, các phần tham dự khác nhau và những thời khắc thinh lặng.

Công đồng cũng dành giá trị lớn lao cho nhạc bình ca (Grêgôriô), tuy không loại trừ những thể loại thánh nhạc khác khỏi việc cử hành. Công đồng cũng đặc biệt lưu tâm đến đàn organ ống (x. SC, 120). Việc sử dụng những nhạc cụ khác được chấp nhận “miễn là chúng thích hợp với việc sử dụng trong thánh thiêng hoặc có thể thích nghi với việc sử dụng ấy, phù hợp với phẩm giá của đền thờ và thực sự góp phần xây dựng các tín hữu” (SC, 120).

Một chủ đề được đặc biệt quan tâm trong công cuộc canh tân của Công đồng là hội nhập văn hóa, kể cả trong lĩnh vực thánh nhạc. Đặc biệt, liên quan đến các truyền thống âm nhạc của những nền văn hóa khác nhau, Công đồng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiêm túc lưu tâm đến chúng, vì chúng là một phần của đời sống tôn giáo và xã hội của con người. Vì thế, một mặt, Công đồng khuyến nghị phải thúc đẩy nơi mọi người một “nền giáo dục thích đáng về cảm thức tôn giáo” (SC, 119); mặt khác, “trong mức độ có thể [...], phải cổ võ âm nhạc truyền thống của các dân tộc ấy, cả trong các trường học lẫn trong các việc cử hành thánh” (ibid.).

Trong bối cảnh phụng vụ, ca đoàn (schola cantorum) được trao một nhiệm vụ đặc biệt. Đây là một phương thế mục vụ được khuyến khích phát triển, với nhiệm vụ “lo liệu việc thực hiện chính xác những phần thuộc về mình, theo các thể loại thánh ca khác nhau, và khuyến khích các tín hữu tham gia tích cực vào việc ca hát” (Bộ Nghi lễ, Huấn thị Musicam sacram, 19).

Để đạt được mục đích này, nhạc sĩ sáng tác thánh nhạc được mời gọi hiểu biết và gìn giữ kho tàng âm nhạc của Hội thánh, để cho kho tàng ấy truyền cảm hứng cho mình trong việc sáng tác những tác phẩm mới phục vụ phụng vụ, đồng thời tôn trọng cảm thức của thời đại và những truyền thống văn hóa khác nhau. Nhờ đó, thánh nhạc có thể “thanh luyện việc thờ phượng khỏi những khiếm khuyết về phong cách, khỏi những hình thức diễn tả cẩu thả, khỏi những bản nhạc và bản văn sơ sài, không tương xứng với sự cao cả của hành vi được cử hành, để bảo đảm phẩm giá và tính tốt đẹp của các hình thức trong âm nhạc phụng vụ” (Thánh Gioan Phaolô II, Thủ bút sắc về thánh nhạc, 22 tháng 11 năm 2003, 3).

Vì tất cả những lý do ấy, các Nghị phụ Công đồng khuyến nghị thúc đẩy việc đào tạo và thực hành thánh nhạc “trong các chủng viện, các tập viện của các tu sĩ nam nữ và các học viện, cũng như trong các cơ sở và trường học Công giáo khác” (SC, 115), đồng thời bảo đảm cho các nhạc sĩ và ca viên một nền đào tạo phụng vụ vững chắc (x. ibid.).

Và Đức Thánh cha kết luận: Anh chị em thân mến, các Giáo phụ đã đánh giá rất cao thánh ca phụng vụ, như một biểu tượng của sự hiệp thông trong Hội thánh. Vì thế, chúng ta có thể kết thúc bằng những lời tuyệt đẹp của Thánh Inhaxiô thành Antiôkia: “Anh em, từng người một, hãy trở thành một ca đoàn, để nhờ hòa hợp trong sự đồng thanh và đón nhận cùng một cung điệu của Thiên Chúa trong sự hiệp nhất, anh em có thể đồng thanh hát qua Đức Giêsu Kitô lên Chúa Cha, để Người lắng nghe anh em và, qua những việc lành anh em thực hiện, Người nhận biết anh em là những chi thể của Con Người” (Thư gửi tín hữu Êphêsô, 4, 2).

Chào thăm và nhắn nhủ

Sau bài giáo lý bằng tiếng Ý trên đây của Đức Thánh cha, các độc viên lần lượt tóm tắt bằng chín thứ tiếng khác nhau, kèm theo những lời chào thăm và nhắn nhủ của Đức Thánh cha.

Chẳng hạn, khi chào bằng tiếng Pháp, Đức Thánh cha nói: “Tôi thân ái chào các tín hữu nói tiếng Pháp, đặc biệt là các khách hành hương đến từ Burkina Faso và Bờ Biển Ngà. Anh chị em thân mến, ước gì sự tham dự tích cực của các tín hữu qua việc hát thánh ca phụng vụ củng cố những mối dây yêu thương và hiệp nhất trong Dân Thiên Chúa, đồng thời trở nên dấu chỉ của sự hiệp thông trong Hội thánh. Xin Thiên Chúa chúc lành cho anh chị em!

Với các tín hữu Ba Lan, Đức Thánh cha nói: “Tôi thân ái chào các tín hữu Ba Lan! Ngày 23 tháng Tám sắp tới là Ngày châu Âu tưởng niệm các nạn nhân của chủ nghĩa Stalin và chủ nghĩa Quốc xã. Trong ngày này, trong phụng vụ, người ta tưởng nhớ Wladyslaw Findysz, một linh mục và là người Ba Lan đầu tiên được phong chân phước với tư cách là vị tử đạo trong các cuộc bách hại của chế độ cộng sản. Trong thời gian Công đồng Vaticanô II, ngài đã nâng đỡ cách thiêng liêng công cuộc của Công đồng, đồng thời lôi cuốn các tín hữu tham gia vào “Công cuộc Công đồng về lòng nhân ái”, bằng những việc bác ái và canh tân luân lý.

Ước gì chứng tá của ngài nhắc nhở chúng ta rằng nền văn minh tình yêu được xây dựng bằng việc tha thứ và chiến thắng sự dữ bằng điều thiện. Xin ban phép lành của tôi đến tất cả anh chị em!

Sau khi chào bằng các thứ tiếng khác nữa, như tiếng Anh, Đức, tiếng Hoa, Arập, Bồ đào Nha, Đức Thánh cha ngỏ lời bằng tiếng Ý:

“Tôi thân ái chào mừng các khách hành hương nói tiếng Ý. Cách riêng, tôi chào các nữ tu Dòng Nữ Tử Đức Mẹ Chúa Quan Phòng, đang quy tụ để tham dự Tổng Tu nghị của Hội dòng, và khuyến khích các chị làm sống lại ngọn lửa bác ái vốn đã ghi dấu cuộc đời của Đấng Sáng lập, Mẹ đáng kính Elena Bettini.

Tôi cũng chào các tín hữu thuộc các giáo xứ Macchia Valforte, Castello di Godego và các tín hữu thuộc Đơn vị Mục vụ Ponteranica, cũng như ca đoàn Serpeddì của Sinnai. Tôi mời gọi tất cả anh chị em hãy vui mừng làm chứng cho tình yêu của Chúa Kitô dành cho mọi thụ tạo.

Sau cùng, tôi hướng tâm tư đến các bạn trẻ, những người đau yếu và các đôi vợ chồng mới cưới. Tôi muốn mời gọi mỗi người hãy luôn vun đắp nơi chính mình một ý thức đích thực về hòa bình.

Anh chị em hãy có một xác tín chân thành rằng hòa bình là một thiện ích quý giá và cao cả, và để xây dựng hòa bình cần phải có một sự dấn thân mạnh mẽ và bền bỉ, thành thật và chân thực bước đi trên những con đường kiến tạo và củng cố hòa bình trong xã hội.

Tôi ban phép lành của tôi đến tất cả anh chị em!

Sau khi kết thúc buổi tiếp kiến, Đức Thánh cha còn lưu lại chào thăm nhiều người khuyết tật được xếp ngồi ở hàng đầu tiên, trước khi bắt tay và chụp hình với các đôi tân hôn và nhiều người khác.