Lúc 11 giờ 30 sáng ngày 25 tháng Năm năm 2026, Đức Thánh cha Lêô XIV đã chủ tọa cuộc họp báo để Công bố Thông điệp đầu tiên của ngài, với tựa đề Magnifica Humanitas, Nhân loại kỳ diệu, về việc bảo vệ con người trong thời đại trí nhân tạo”.
G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA
Thông điệp này đã được ngài ký ngày 15 tháng Năm vừa qua, kỷ niệm đúng 135 năm Thông điệp Rerum Novarum, Tân Sự, của Đức Giáo hoàng Lêô XIII về các vấn đề xã hội.
Hiện diện tại Hội trường Thượng Hội đồng Giám mục ở nội thành Vatican, có hơn 200 người, trong đó có 12 hồng y và 20 giám mục, nhiều chức sắc khác và đông đảo giới báo chí.
Đây là lần đầu tiên Đức Giáo hoàng chủ tọa cuộc họp báo thuộc loại này. Điều hợp cuộc họp báo là Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh, và các vị được lần lượt mời lên tiếng, là Đức Hồng y Victor Manuel Fernandez, người Argentina, Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin, Đức Hồng y Michael Czerny, Dòng Tên, người Canada gốc Tiệp, Tổng trưởng Bộ phát triển nhân bản toàn diện, bà Anna Rowland, giáo sư về tư tưởng và hoạt động xã hội Công giáo tại Đại học Durham bên Anh quốc, Thành viên Bộ Phát triển nhân bản toàn diện, từng là chuyên gia tại Thượng Hội đồng Giám mục Thế giới về hiệp hành, ông Christopher Olah, người Canada, đồng sáng lập tổ chức Anthropic và là nghiên cứu gia trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo sau cùng là nữ tu Luscadie Lushombo, người Congo Dân Chủ, thành viên tu hội Têrêsa, và hiện là giáo sư Học viện Thần học của Dòng Tên thuộc Đại học Santa Clara bang California, Hoa Kỳ.
Nội dung Thông điệp mới của Đức Thánh cha
Thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Thánh cha khoảng 213 trang, chia thành 244 đoạn. Ngoài phần nhập đề và kết luận, Văn kiện gồm năm chương lần lượt mang tựa đề: “Một tư tưởng năng động trung thành với Tin mừng” (1), “Những nền tảng và nguyên tắc của giáo huấn xã hội Công giáo” (2), “Kỹ thuật và sự thống trị. Sự cao cả của con người trước những hứa hẹn của trí tuệ nhân tạo” (3). Chương 4 bàn về đề tài “bảo vệ con người trong sự biến chuyển. Chân lý, lao động, tự do”. Sau cùng chương 5 nói về văn hóa quyền lực và nền văn minh tình thương”.
Phát biểu của Đức Thánh cha
Lên tiếng vào cuối buổi họp báo, Đức Thánh cha Lêô XIV nhận định rằng: “Vào những thời khắc then chốt của lịch sử, Giáo hội được kêu gọi giải mã những “điều mới mẻ” dưới ánh sáng của Tin mừng và phẩm giá con người. Cách đây 135 năm, vị tiền nhiệm đáng kính của tôi là Đức Lêô XIII đã quan sát hoàn cảnh của các công nhân nhà máy, những gia đình bị bật gốc và các hình thức nghèo đói mới phát sinh từ sự chuyển đổi công nghiệp quá nhanh. Ngài hiểu rằng Giáo hội không thể đứng ngoài cuộc. Giữa một bước ngoặt thời đại đang đe dọa phẩm giá con người, Thông điệp Rerum Novarum đã cất lên tiếng nói Tin mừng và xã hội về những “điều mới mẻ” đang diễn ra.
Ngày nay, chúng ta đang đối diện với một sự biến đổi có quy mô tương tự, thậm chí có thể còn mang lại những hệ quả lớn lao hơn. Trí tuệ nhân tạo đã chạm đến nhiều lĩnh vực trong đời sống chúng ta và ảnh hưởng đến những quyết định định hình sự chung sống của con người. Nó cũng đang làm thay đổi sâu sắc cách thức chiến tranh được tiến hành.
Giống như Đức “Lêô” trước đây, tôi cảm thấy mình được trao phó nhiệm vụ nhìn vào một cuộc chuyển mình to lớn khác bằng đôi mắt đức tin, bằng sự minh triết của lý trí, bằng sự mở lòng trước mầu nhiệm, và với tiếng kêu của người nghèo cùng trái đất vang vọng trong tim mình.
Thông điệp Magnifica Humanitas được hình thành từ sự lắng nghe, như Đức Lêô XIII đã từng làm. Tôi đã lắng nghe các nhà khoa học và kỹ sư đang làm việc với niềm nhiệt thành chân thành trên những công nghệ có khả năng xoa dịu những đau khổ to lớn; lắng nghe các nhà lãnh đạo chính trị và các viên chức công quyền kiên trì tìm kiếm những quy tắc công bằng; lắng nghe các bậc cha mẹ và thầy cô giáo đang hết sức lo lắng cho tương lai của các thế hệ trẻ. Nhưng tôi cũng đã nghe thấy những tiếng nói khác đầy lo ngại về các hệ thống vũ khí ngày càng tự động hóa, gần như vượt khỏi mọi khả năng kiểm soát hữu hiệu của con người. Tôi nghe những câu chuyện đáng báo động về các thuật toán có thể ngăn cản con người tiếp cận y tế, việc làm và an ninh chỉ vì dữ liệu bị nhuốm màu định kiến và bất công. Và tôi cũng đã nghe thấy sự im lặng của những người không có tiếng nói khi các quyết định được đưa ra - những quyết định có thể tạo nên các hình thức loại trừ và đau khổ mới.
Từ sự lắng nghe ấy đã hình thành một xác tín đầy trăn trở được diễn tả trong Magnifica Humanitas: trí tuệ nhân tạo cần phải được “giải trừ vũ trang”. Tôi biết đây là một từ ngữ mạnh, nhưng nó được chọn một cách có chủ ý, vì thời khắc này cần những lời có khả năng thu hút sự chú ý, đánh thức lương tâm và chỉ ra con đường phía trước cho nhân loại.
Giáo hội từ lâu đã dấn thân cho việc giải trừ vũ khí hạt nhân, ý thức rằng mọi quyền năng kỹ thuật to lớn đều có thể tác động đến đời sống con người và vì thế phải đi kèm với sự phân định luân lý thích đáng cùng sự kiểm soát công khai. Giải trừ vũ khí hạt nhân vẫn luôn là một sự phục vụ cho hòa bình và phẩm giá của gia đình nhân loại.
Theo một nghĩa tương tự, trí tuệ nhân tạo hiện nay cũng đòi hỏi phải được “giải trừ vũ trang”, được giải thoát khỏi những logic biến nó thành công cụ thống trị, loại trừ hay chết chóc. Giống như năng lượng hạt nhân, nó phải phục vụ mọi người và phục vụ công ích. Những quyết định liên quan đến công nghệ không bao giờ được tách rời khỏi lương tâm và trách nhiệm. “Đừng ngủ mê như những người khác,” thánh Phaolô tông đồ khuyên nhủ, “nhưng hãy tỉnh thức” (1 Tx 5,6). Sự tỉnh thức ấy là điều cần thiết hôm nay. Hòa bình - không chỉ là sự vắng bóng chiến tranh - chính là công lý đang hoạt động. Nhưng khi công nghệ làm suy yếu khả năng phê phán của chúng ta, thì chính hòa bình cũng bị đe dọa.
Tuy nhiên, giải trừ thôi thì chưa đủ. Chúng ta còn phải xây dựng. Từ “xây dựng” khiến tôi nhớ đến những năm tháng làm thừa sai tại Peru. Năm 2017, những trận mưa lớn và lũ lụt đã tàn phá miền bắc đất nước: nhiều gia đình chứng kiến nhà cửa của họ bị bùn đất cuốn trôi, và nhiều con đường cũng vậy. Tại đó, tôi học được rằng tái thiết không chỉ đơn giản là thay thế những gì đã bị phá hủy. Nó còn có nghĩa là hàn gắn các mối dây liên kết, khôi phục niềm tin và đánh thức lại hy vọng vào tương lai. Hơn nữa, không ai có thể tái thiết một mình.
Trong thông điệp Magnifica Humanitas, tôi nhắc đến ngôn sứ Nơkhemia trong Kinh thánh. Trước những bức tường đổ nát của Giêrusalem, ông đã quy tụ những con người đang chán nản để khởi đầu công cuộc hồi sinh. Hình ảnh các bức tường không nhằm hợp thức hóa sự khép kín hay chia rẽ, nhưng mời gọi mỗi người góp phần của mình. Từng viên gạch một, một đời sống chung công bằng hơn dần được hình thành, có khả năng bảo vệ phẩm giá của mọi người. Nỗ lực của ngôn sứ Nơkhemia nói với thời đại chúng ta hôm nay. Trí tuệ nhân tạo có thể trở thành một công trường lịch sử trong chân trời hiệp thông, nơi tiến bộ kỹ thuật học cách phục vụ đời sống con người.
Người xây dựng nào cũng phải cẩn trọng trong cách mình xây dựng” (1 Cr 3,10), Thánh Phaolô cảnh báo như thế. Ngài không sợ công trường; trái lại, ngài cảnh báo về việc xây dựng mà không có nền móng vững chắc. Chúng ta đừng sợ trí tuệ nhân tạo, nhưng hãy luôn giữ cho câu hỏi về con người hiện diện. Chúng ta không được bất cẩn với những công cụ kỹ thuật quyền năng nhất của mình.
Đức Giáo hoàng Phaolô VI nói rằng sự phát triển đích thực luôn liên quan đến “mọi người và toàn thể con người.” “Mọi người” nghĩa là không ai được bị bỏ lại bên lề của cuộc chuyển đổi số. “Toàn thể con người” nghĩa là không ai bị giản lược thành năng suất, thành hiệu suất nhận thức hay chỉ còn là dữ liệu. Con người mang trong mình tự do, đời sống nội tâm và ơn gọi yêu thương cũng như thờ phượng - những điều mà không cỗ máy nào có thể thay thế hay ngăn cản.
Chỉ với một cái nhìn toàn diện như thế, trí tuệ nhân tạo mới có thể được định hướng cho công ích. Chỉ khi cùng nhau - những người thiết kế hệ thống và những người bị ảnh hưởng bởi chúng, các quốc gia giàu có và nghèo khó, các thể chế và cá nhân, các trung tâm quyền lực và những vùng ngoại vi - chúng ta mới có thể xây dựng một tương lai không dành riêng cho thiểu số đặc quyền, mà cho toàn thể gia đình nhân loại.
Đó chính là nền văn minh tình thương mà thánh Phaolô VI từng nói đến và thánh Gioan Phaolô II đã mạnh mẽ công bố như một chân trời cần cùng nhau hướng tới. Đó không phải là một giấc mơ ngây thơ. Đó là một định hướng. Đó là con đường mà Chúa Giêsu Kitô mở ra trong dòng lịch sử.
Vì lý do ấy, Giáo hội mong muốn, trong khiêm tốn và chân thành, được tham gia vào các cuộc đối thoại về trí tuệ nhân tạo. Chúng tôi không sở hữu các câu trả lời kỹ thuật, cũng không tìm cách thay thế những người có chuyên môn. Nhưng chúng tôi mang đến một sự khôn ngoan về con người mà thời đại hôm nay đang rất cần: mỗi con người đều độc nhất và không thể thay thế, là một chủ thể tự do và có lý trí với lương tâm, có khả năng tìm kiếm Thiên Chúa, phục vụ lẫn nhau và chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta.
Vì thế, tôi mời gọi mọi thành viên của Giáo hội và của gia đình nhân loại: hãy học cách lắng nghe nhau, can đảm đối diện với những thách đố hiện tại, và cộng tác để xây dựng một xã hội nhân bản và huynh đệ hơn.
Từ buổi công bố Thông điệp Magnifica Humanitas này, xin anh chị em hãy mang theo mình một quyết tâm: luôn tỉnh thức và, như những “nghệ nhân hy vọng”, tiếp tục xây dựng công trường của thời đại chúng ta. Xin Thần Khí của Chúa Giêsu Phục Sinh nâng đỡ công việc chung của chúng ta.”
(Sala Stampa 25-5-2026)
Trực tiếp
