Theo các nhà quan sát Vatican, trong năm nay, đặc biệt là vào mùa thu, sẽ có những quyết định của Đức Thánh cha Lêô XIV về thay đổi nhân sự trong Giáo triều Roma.
G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA
Cho đến nay, hơn tám tháng sau khi Đức Lêô XIV được bầu chọn làm Giáo hoàng, chỉ có việc bổ nhiệm người kế nhiệm ngài làm Tổng trưởng Bộ Giám mục được coi là quan trọng nhất. Phần lớn các chức sắc khác tiếp tục nhiệm vụ Giáo triều “cho đến khi có quyết định khác” (donec aliter provideatur), như Đức Thánh cha đã tuyên bố ngay sau cuộc bầu chọn, ngày 08 tháng Năm. Tuy nhiên, chính Đức Lêô XIV đã tuyên bố sẽ áp dụng nghiêm ngặt hơn giới hạn tuổi tác đối với các giám mục (và theo đó là đa số người đứng đầu các bộ trong Giáo triều) so với người tiền nhiệm, nên trong năm nay một số quyết định chắc chắn sẽ đến gần.
Các vị kỳ cựu sẽ nghỉ hưu
Giới báo chí nhắc đến một số vị kỳ cựu sẽ được nghỉ hưu:
Trước hết là Đức Hồng y Kurt Koch, người Thụy Sĩ Đức sắp tròn 76 tuổi vào tháng Ba tới đây. Hiện ngài là người nói tiếng Đức cuối cùng đứng đầu một cơ quan Vatican. Trong 15 năm qua, với tư cách là người kế nhiệm Hồng y Walter Kasper, Đức Hồng y Koch phụ trách thăng tiến hiệp nhất với các Giáo hội Kitô khác cũng như đối thoại và cộng tác với Do Thái giáo; Đức Hồng y hiện là một trong những vị đứng đầu Giáo triều có thâm niên lâu nhất.
Năm ngoái, Đức Hồng y Koch đã hoàn tất một số cột mốc kỷ niệm quan trọng, nổi bật là lễ kỷ niệm 1.700 năm Công đồng chung Nixêa tại Thổ Nhĩ Kỳ, vào tháng Mười Một. Trước đó là kỷ niệm 60 năm Tuyên ngôn quan trọng “Nostra aetate” của Công đồng Vatican II về tương quan giữa Công giáo với Do Thái giáo và các tôn giáo khác. Một nhiệm kỳ thứ tư của Đức Hồng y Koch là điều rất khó xảy ra. Ngoài ra, gần đây Đức Hồng y còn được bầu làm Chủ tịch tổ chức bác ái quốc tế “Trợ giúp Giáo hội Đau khổ”, một trách nhiệm lớn vượt ra ngoài chức vụ Giáo triều của Đức Hồng y.
Đức Hồng y Arthur Roche, người Anh, hiện là Tổng trưởng Bộ Phụng tự và Kỷ luật bí tích mới chỉ gần 5 năm nhưng sắp tròn 76 tuổi, vào ngày 06 tháng Ba tới đây. Nhiệm kỳ 5 năm làm Tổng trưởng sắp kết thúc vào tháng Năm, và vì lý do tuổi tác, khả thể tái nhiệm gần như bị loại trừ.
Tại Công nghị Ngoại thường của Hồng y đoàn ngày 07 tháng Giêng vừa qua, Đức Hồng y Roche vẫn còn trình bày bằng văn bản đường hướng chính sách phụng vụ của Đức Giáo hoàng Phanxicô. Tuy nhiên, tại Công nghị Hồng y vào cuối tháng Sáu năm nay, người kế nhiệm Đức Hồng y có thể sẽ là người giới thiệu vấn đề này. Quyết định nhân sự đứng đầu Bộ Phụng tự mang tính định hướng then chốt: nó sẽ cho thấy lập trường của Đức Giáo hoàng Lêô về một lĩnh vực đang gây tranh cãi gay gắt giữa phe truyền thống và phe cải cách.
Hai người Bắc Mỹ sắp rời nhiệm sở
Một ứng viên chắc chắn sẽ được thay thế khác là vị Tổng trưởng Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống, Đức Hồng y người Mỹ gốc Ireland Kevin Farrell, năm nay 78 tuổi. Nhiệm kỳ 5 năm thứ hai của Đức Hồng y sẽ kết thúc vào tháng Tám năm nay và ngay sau đó, Đức Hồng y sẽ bước sang tuổi 79. Đây là một trong số ít chức vụ mà một giáo dân - bất kể nam hay nữ - đều có thể đảm nhiệm. Cho vị trí này, Đức Lêô XIV có dịp cho thấy liệu ngài có tiếp tục đường hướng của Đức Giáo hoàng Phanxicô mở cửa các chức vụ cao cấp của Giáo triều cho những người không có thánh chức, như giáo dân và phụ nữ hay không.
Một vị cũng sắp đến tuổi hưu trí là Đức Hồng y người Canada Michael Czerny, Tổng trưởng “siêu bộ” về Phát triển Toàn diện Con người. Tuy Đức Hồng y mới lãnh đạo cơ quan này chưa đầy bốn năm, nhiệm kỳ của Đức Hồng y rất có thể sẽ kết thúc muộn, nhất là khi ngài tròn 80 tuổi vào ngày 18 tháng Bảy năm nay. Một ứng viên sáng giá cho việc kế nhiệm là Đức Hồng y Fabio Baggio, người Ý 61 tuổi, thuộc Dòng Scalabrini, chuyên về mục vụ di dân. Đức Hồng y đã trình bày tham luận nền tảng tại công nghị Hồng y mới đây về việc cải tổ Giáo triều do Đức Phanxicô thực hiện và được xem là người có triển vọng thăng tiến cao. Cho đến nay, Đức Hồng y chỉ giữ nhiệm vụ Phó Tổng thư ký Bộ Phát triển nhân bản toàn diện, đặc trách về di dân. Cấp trên trực tiếp của Đức Hồng y là nữ tu Alessandra Smerrili, Dòng con Đức Mẹ Phù Hộ (FMA), Tổng thư ký của Bộ này.
Kể từ khi Đức Lêô bổ nhiệm Đức Tổng giám mục Filippo Iannone, người Ý, Dòng Cát Minh, 68 tuổi, làm Tổng trưởng Bộ Giám mục, hồi tháng Mười năm ngoái, sau nhiều năm làm Bộ trưởng Bộ giáo luật, cho đến nay Bộ này vẫn chưa có Bộ trưởng thay thế. Vị Tổng thư ký bộ này hiện tại là Đức cha Juan Ignacio Arrieta thuộc Opus Dei, người Tây Ban Nha, sẽ tròn 75 tuổi vào ngày 10 tháng Tư tới đây, khả năng kế nhiệm của ngài rất thấp. Rất có thể là Đức cha Marco Mellino, 59 người Ý, sẽ kế nhiệm. Đức cha mới được Đức Lêô XIV bổ nhiệm làm “Phó Tổng Thư ký” vào cuối tháng Mười Một năm vừa qua. Dưới triều đại Đức Phanxicô, ngài là Tổng thư ký Hội đồng chín Hồng y cố vấn, gọi là K9, của Đức Thánh cha.
- Hạn tuổi 70 dành cho giáo dân sẽ được áp dụng vào tháng Mười năm nay đối với vị Bộ trưởng Bộ Truyền thông, là ông Paolo Ruffini. Một số nhà quan sát cho rằng Đức Lêô XIV có thể sẽ kết hợp việc thay đổi nhân sự ở vị trí đứng đầu với những điều chỉnh sâu rộng hơn, thậm chí là cải tổ cơ cấu trong bộ phận truyền thông Vatican - một trong những cơ quan đông nhân sự và tốn kém nhất, đồng thời đang chịu áp lực thay đổi liên tục do sự chuyển biến chung của lĩnh vực truyền thông.
Hai vị trí quan trọng nhất
Trong tất cả các quyết định nhân sự sẽ xảy ra, có hai quyết định được xem là đặc biệt mang tính định hướng. Trước hết là trường hợp của Đức Hồng y Víctor Manuel Fernández, 63 tuổi người Argentina, “nhà tư tưởng thần học chủ chốt” dưới triều Đức Phanxicô. Trên cương vị Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin, Đức Hồng y chịu trách nhiệm về đường hướng thần học - tín lý căn bản của triều đại Giáo hoàng. Xét về tuổi tác cũng như thời gian tại nhiệm, Đức Hồng y chỉ mới được Đức Phanxicô mời về Rôma vào tháng Chín năm 2023, hiện chưa đến lúc phải thay thế theo thông lệ.
Do đó, Đức Lêô có thể sẽ giữ vị Hồng y người Argentina này lại thêm một thời gian - tương tự như cách Đức Phanxicô từng làm với Hồng y Gerhard Ludwig Mueller, dù hai vị có lập trường thần học rất khác nhau. Hiện người ta vẫn chưa rõ mức độ hòa hợp giữa Đức Lêô và Hồng y Fernández trong các vấn đề giáo huấn.
Tại Công nghị Hồng y ngày 07 tháng Giêng, Đức Hồng y Fernández đã khéo léo vừa lên tiếng ủng hộ những thay đổi trong triều đại mới, vừa bảo vệ việc tiếp nối thông điệp cốt lõi năng động của vị Giáo hoàng Mỹ Latinh đầu tiên. Kiểu tư duy “vừa - vừa” này rất phù hợp với cách tiếp cận mà Đức Lêô XIV đang theo đuổi nhằm hàn gắn các đối cực trong Giáo hội.
Có lẽ còn quan trọng hơn cả chức vụ Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin là vị trí Quốc vụ khanh Tòa Thánh. Người đương nhiệm Đức Hồng y Pietro Parolin, 71 tuổi, là một trong những “lão tướng” của Vatican. Từ ngày 15 tháng Mười năm 2013, nhà ngoại giao tinh tế đến từ vùng Veneto Bắc Ý này đã điều hành chính sách đối ngoại của Vatican với các quốc gia và các Giáo hội địa phương. Thành tựu gây tranh cãi nhất của Đức Hồng y - là thỏa thuận bí mật với chính quyền Trung Quốc về việc bổ nhiệm giám mục - dường như thực sự đã góp phần làm dịu tình hình tại quốc gia này, cả giữa các phe phái trong Giáo hội lẫn giữa Giáo hội và Đảng Cộng sản.
Nếu sức khỏe ổn định, rất có thể Đức Hồng y Parolin sẽ hoàn tất nhiệm kỳ thứ ba, vào tháng Mười năm 2028. Trong bối cảnh thế giới đang khủng hoảng ở nhiều nơi, một nhà ngoại giao dày dạn kinh nghiệm và có mạng lưới tương quan như Đức Hồng y Parolin hiện được xem là vô cùng quý giá đối với Đức Giáo hoàng.
(Ludwig Ring-Eifel - KNA 25-1-2026)
Trực tiếp
