Đức Thánh cha cử hành thánh lễ tại Vương cung Thánh đường Thánh gia

Lúc 18g30, ngày 10 tháng Sáu vừa qua, Đức Thánh cha Lêô XIV đã đến Vương cung thánh đường Thánh Gia, để cử hành thánh lễ lúc 19g30.

G. Trần Đức Anh, O.P. | RVA

Đền thờ Thánh Gia

Vương cung Thánh đường Thánh Gia, Sagrada Família, là công trình được khởi công xây dựng cách đây 144 năm, tức là vào năm 1882. Đây là một trong những biểu tượng đặc trưng nhất của bản sắc thành phố Barcelona, nổi tiếng trên toàn thế giới và thu hút hàng triệu lượt khách tham quan. Phần công trình do Antoni Gaudí thiết kế đã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới vào năm 2005.

Ý tưởng xây dựng một ngôi đền chuộc tội dâng kính Thánh Gia tại khu vực Eixample, khi đó còn là vùng ngoại ô, xuất phát từ nhà xuất bản sách Josep Maria Bocabella, người được truyền cảm hứng do linh mục Josep Manyanet i Vives (được phong thánh ngày 16 tháng Năm năm 2004), sáng lập các Dòng Tu Nam Tử và Nữ Thừa Sai Thánh Gia.

Cha Bocabella thành lập Hiệp hội Tín hữu Thánh Giuse (Asociación de Devotos de San Josep) và vào năm 1881, nhờ các khoản quyên góp, hiệp hội đã mua một khu đất rộng 12.800 mét vuông để xây dựng nơi thờ phượng. Ngày 19 tháng Ba năm 1882, lễ kính Thánh Giuse, viên đá đầu tiên được đặt xuống.

Ban đầu, dự án được giao cho kiến trúc sư Francesc de Paula Villar, trước khi chuyển sang Antoni Gaudí vào cuối năm 1883.

Thiết kế mới vĩ đại hơn rất nhiều so với phương án ban đầu: công trình dự kiến có ba mặt tiền tượng trưng cho ba sự kiện: Giáng sinh, Cuộc Khổ nạn và Sự Phục sinh của Chúa Giêsu; 7 gian giữa và 18 ngọn tháp. Đây chắc chắn là dự án phức tạp và độc đáo nhất trong toàn bộ sự nghiệp của Gaudí, công trình mà ông đã dành 43 năm cuộc đời để cống hiến.

Tầm nhìn của vị đại diện tiêu biểu nhất của trường phái Tân Nghệ thuật Catalonia (Modernisme Català) dựa trên hai nền tảng chính: giáo lý Kitô giáo và sự quan sát thiên nhiên. Đối với Gaudí, thiên nhiên gắn liền mật thiết với tôn giáo vì đó là công trình sáng tạo của Thiên Chúa. Vì vậy, nhiều không gian trong nhà thờ mang hình thái hữu cơ hoặc lấy cảm hứng từ các yếu tố tự nhiên, chẳng hạn như lòng chính điện và các cột đỡ, được thiết kế như một khu rừng tươi tốt với những hàng cây vươn cao.

Ánh sáng cũng là một yếu tố vô cùng quan trọng trong Vương cung Thánh đường. Nó không chỉ dùng để chiếu sáng mà còn tạo nên những không gian giàu ý nghĩa, thể hiện trọn vẹn thiên tài của người nghệ sĩ. Một trong những ví dụ tiêu biểu nhất là cách chiếu sáng các cổng vào: tại Mặt tiền Giáng Sinh (Nativity Facade), ánh mặt trời xuất hiện vào lúc bình minh, tượng trưng cho sự ra đời; ngược lại, tại Mặt tiền Khổ Nạn (Passion Facade), mặt trời lặn tượng trưng cho cái chết. Cuối cùng, ở Mặt tiền Vinh Quang (Glory Facade), ánh nắng chiếu suốt cả ngày, soi sáng toàn bộ lòng nhà thờ và tượng trưng cho sự phục sinh.

18m, ngọn tháp của Sagrada Família là một trong những đặc điểm nổi bật nhất trong kiệt tác của Gaudí và đã trở thành biểu tượng của thành phố Barcelona. Về mặt nghệ thuật và văn hóa, chúng được chia thành bốn nhóm: các tháp Tông đồ, các tháp Thánh sử, tháp Đức Trinh Nữ Maria và tháp Chúa Giêsu Kitô.

Các tháp dành cho mười hai Tông đồ có chiều cao từ 98 đến 112 mét, tùy thuộc vào vị trí ở trung tâm hay hai bên các mặt tiền Giáng sinh và Khổ nạn. Bốn tháp bao quanh tháp lớn của Chúa Giêsu Kitô, mỗi tháp cao 135 mét, được dựng để tôn vinh bốn Thánh sử Marcô, Luca, Matthêu và Gioan; vì vậy phần đỉnh của chúng mang các biểu tượng tương ứng: sư tử, bò mộng, thiên thần và đại bàng.

Tháp Đức Trinh Nữ Maria cao hơn các tháp Thánh sử ba mét, đạt tổng chiều cao 138 mét. Điểm gây ấn tượng nhất của công trình này là ngôi sao mười hai cánh đặt trên đỉnh, mỗi đêm đều phát sáng bằng thứ ánh sáng trắng rực rỡ có thể nhìn thấy từ nhiều kilômét xa.

Tháp Chúa Giêsu là điểm nhấn quan trọng nhất trong dự án của Gaudí: với chiều cao 172,5 mét, công trình này khiến Sagrada Família trở thành tòa nhà cao nhất Barcelona và là nhà thờ cao nhất thế giới. Gaudí đã lựa chọn chiều cao này để ngọn tháp thấp hơn đỉnh núi Montjuc đúng nửa mét, vì ông tin rằng công trình của con người không nên vượt quá công trình của Thiên Chúa. Trên đỉnh tháp Chúa Giêsu là một cây thánh giá rộng khoảng 13 mét, được làm từ kính và gốm trắng tráng men.

Sau cuộc tử nạn bi thảm của Antoni Gaudí vào ngày 10 tháng Sáu năm 1926, ba ngày sau khi ông gặp tai nạn giao thông trên đường Gran Via của Barcelona, người học trò Domènec Sugranes đã tiếp quản công trình cho đến năm 1938. Trong Nội chiến Tây Ban Nha, một vụ hỏa hoạn xảy ra tại hầm mộ, đồng thời phá hủy các trường học tạm và xưởng lưu giữ toàn bộ bản thiết kế cũng như mô hình mà Gaudí để lại để những thế hệ sau có thể tiếp tục công việc của ông.

Sau đó, nhiều kiến trúc sư khác đã tham gia xây dựng công trình, bao gồm Isidre Puig Boada, Lluís Bonet i Garí, Francesc de Paula Cardoner Blanch, Jordi Bonet Armengol và Jordi Faulí Oller, người đảm nhiệm vị trí kiến trúc sư trưởng từ năm 2012.

Ngày 07 tháng Mười Một năm 2010, Đức Giáo hoàng Biển Đức XVI đã nâng ngôi thánh đường này lên hàng Tiểu Vương cung Thánh đường (Basilica Minor), sau thánh lễ do chính ngài chủ sự, trong đó diễn ra nghi thức cung hiến nhà thờ và bàn thờ.

Thánh lễ

Khi Đức Thánh cha Lêô đến Đền thờ Thánh Gia lúc 19 giờ, ngài được Quốc vương Felipe từ thủ đô Madrid đến đây để đón tiếp và cùng với nhà Vua xuống tầng hầm của Thánh đường, nơi có mộ của Kiến trúc sư Antoni Gaudí.

Hầm mộ là phần sâu thẳm nhất và cũng là trái tim của Vương cung Thánh đường. Công trình được thiết kế theo mặt bằng hình thánh giá Latinh, và hầm mộ nằm ngay bên dưới bàn thờ chính. Nhà nguyện ngầm này gồm bảy gian nguyện đường dâng kính Thánh Giuse, Thánh Tâm Chúa Giêsu, Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, Thánh Gioakim, Thánh Anna, Thánh Gioan, Thánh Êlisabét và Thánh Dacaria.

Bảy nhà nguyện được bố trí theo hình bán nguyệt; phía đối diện là năm nhà nguyện khác xếp thành hàng thẳng. Nhà nguyện trung tâm được dâng kính Thánh Gia và đặt bàn thờ chính, phía trên có một bức phù điêu Thánh Gia. Trong số các nhà nguyện còn lại có nhà nguyện Đức Mẹ Núi Carmêlô, nơi Antoni Gaudí được an táng.

Bao quanh hầm mộ là một bức khảm kiểu La Mã mô tả cây nho và bông lúa mì, những biểu tượng của Bí tích Thánh Thể. Bể nước thánh được làm từ những vỏ sò lớn có nguồn gốc từ Philippines, do Hầu tước xứ Comillas tặng. Mái vòm phía trên tượng trưng cho biến cố Truyền tin cho Đức Maria và được trang trí bằng nhiều đèn chùm, trong đó có những chiếc do chính Gaudí chế tác thủ công.

Tiểu sử kiến trúc sư Gaudí

Antoni Gaudí sinh ngày 25 tháng Sáu năm 1852 tại Reus theo một số tài liệu tiểu sử, hoặc tại Riudoms theo những tài liệu khác. Riudoms là một ngôi làng nhỏ gần Reus, nơi gia đình ông thường nghỉ hè. Ông xuất thân từ một gia đình thợ rèn, điều này giúp Gaudí từ nhỏ đã phát triển khả năng đặc biệt trong việc cảm nhận không gian và khối tích khi phụ giúp cha và ông nội trong xưởng gia đình.

Gaudí là một đứa trẻ có sức khỏe yếu nên thường phải dành nhiều thời gian nghỉ dưỡng tại Mas de Riudoms. Tại đây, ông dành hàng giờ quan sát và ghi nhớ những bí mật của thiên nhiên, mà ông coi là người thầy vĩ đại nhất và là nguồn truyền đạt tri thức cao cả nhất, bởi thiên nhiên chính là kiệt tác tối thượng của Đấng Tạo Hóa.

Năm 1870, ông chuyển đến Barcelona để theo học kiến trúc. Mặc dù là một sinh viên không thật sự xuất sắc theo tiêu chuẩn học đường, ông đã sớm bộc lộ thiên tài và có cơ hội cộng tác với một số giáo sư của mình. Khi tốt nghiệp Trường Kiến trúc năm 1878, hiệu trưởng Elies Rogent đã nhận xét: “Tôi không biết chúng ta vừa trao bằng cho một kẻ điên hay một thiên tài; thời gian sẽ trả lời.”

Sau khi nhận bằng, Gaudí mở văn phòng riêng trên phố Call ở Barcelona và với lòng tận tụy phi thường, ông bắt đầu tạo dựng di sản kiến trúc độc đáo của mình, phần lớn trong số đó ngày nay đã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới.

Cũng trong năm 1878, ông gặp Eusebi Guell, một nhà phát triển công nghiệp đầy nhiệt huyết với nghệ thuật. Cuộc gặp gỡ ấy đã mở đầu cho một trong những mối quan hệ bảo trợ nghệ thuật và tình bạn hiệu quả nhất trong lịch sử. Ngoài sự hợp tác với Guell, Gaudí còn nhận được rất nhiều đơn đặt hàng và đề xuất vô số dự án. Nhiều dự án đã được hiện thực hóa, trong khi một số khác chỉ tồn tại trên bản vẽ.

Trong giai đoạn trưởng thành, ông đã sáng tạo nên hàng loạt kiệt tác như Casa Batlló, Casa Milà, Công viên Güell (Park Güell) và Hầm mộ Colònia Guell. Cùng với việc dần rút lui khỏi đời sống xã hội, Gaudí - người thời trẻ từng thường xuyên đến nhà hát, hòa nhạc và các buổi gặp gỡ - đã thay đổi từ một quý ông lịch lãm có gu thẩm mỹ tinh tế thành một con người ít quan tâm đến vẻ bề ngoài, dành toàn bộ tâm huyết cho đời sống tâm linh và tôn giáo, tập trung gần như hoàn toàn vào việc xây dựng Đền thờ Sagrada Família.

Thánh lễ

Thánh lễ Đức Thánh cha cử hành bắt đầu lúc 19g30, trước sự tham dự của Quốc vương và hoàng hậu Tây Ban nha, đông đảo các hồng y, giám mục, linh mục và tín hữu.

Bài giảng

Trong bài giảng thánh lễ, Đức Thánh cha mời gọi các tín hữu hãy chiêm ngắm mầu nhiệm Thiên Chúa và suy tư về đời sống Kitô hữu như một công trình luôn đang được xây dựng.

Mở đầu, ngài bày tỏ niềm vui được quy tụ cùng các tín hữu tại Barcelona trong ngôi thánh đường nổi tiếng do Antoni Gaudí thiết kế. Ngài nhắc rằng Vương cung Thánh đường Sagrada Família mở rộng vòng tay đón tiếp mọi người như một gia đình được quy tụ quanh bàn tiệc Lời Chúa và Thánh Thể. Đây không chỉ là biểu tượng của Barcelona và Catalonia mà còn là dấu chỉ của sự hiệp nhất và hòa hợp cho toàn thể Tây Ban Nha.

Đức Thánh cha đặc biệt bày tỏ lòng biết ơn vì công trình kiến trúc đặc biệt này, được Đức Giáo hoàng Biển Đức XVI cung hiến năm 2010 như một “dấu chỉ hữu hình của Thiên Chúa vô hình”. Ngài nhấn mạnh rằng Sagrada Família không chỉ là một tượng đài đã hoàn thành, nhưng là một công trường vẫn đang tiếp tục được xây dựng. Chính điều đó trở thành hình ảnh của đời sống Kitô hữu: con người không phải là một công trình đã hoàn tất mà luôn đang trên hành trình trưởng thành theo kế hoạch của Thiên Chúa.

Ngài giải thích rằng chính Thiên Chúa là Đấng xây dựng “ngôi nhà” cho con người. Chúng ta không phải là những người dành chỗ cho Thiên Chúa, nhưng Thiên Chúa đã dành cho mỗi người một chỗ trong chính trái tim Ngài. Qua Đức Giêsu Kitô, con người được đón nhận như những người con yêu dấu dù mang thân phận tội lỗi. Vì thế, lời Chúa Giêsu trong Tin Mừng “Nếu các ông không tin rằng Ta là Đấng Hằng Hữu, các ông sẽ chết trong tội lỗi mình” không phải là lời đe dọa nhưng là lời mời gọi bước vào sự sống và tự do đích thực.

Từ đó, Đức Thánh cha nhấn mạnh những hệ quả cụ thể của đức tin. Theo ngài, không thể vừa tin vào Chúa Kitô vừa gây chiến tranh; không thể tin vào Chúa mà giết hại những sinh linh vô tội trước khi sinh ra; cũng không thể tin vào Chúa mà thờ ơ với người đau khổ, người nghèo khổ hay những người phải bỏ quê hương vì khốn khó. Đức tin chân thật phải được thể hiện bằng tình yêu, lòng thương xót và sự bảo vệ phẩm giá con người.

Ngài đặc biệt suy niệm về Thánh giá trên đỉnh ngọn tháp Chúa Kitô. Thánh giá là dấu chỉ của tình yêu Thiên Chúa, nơi những người bị loại trừ được nâng lên, người tội lỗi được biến đổi thành thánh nhân và sự chết được biến thành sự sống. Thập giá không còn là biểu tượng của thất bại nhưng là ngọn hải đăng của hy vọng, chiếu sáng cả thành phố và nhắc nhở rằng tình yêu mạnh hơn sự dữ.

Một chủ đề quan trọng khác của bài giảng là mối liên hệ giữa đức tin và nghệ thuật. Đức Thánh cha ca ngợi thiên tài của Antoni Gaudí, người đã dùng kiến trúc để kể lại các mầu nhiệm cuộc đời Chúa Kitô. Theo ngài, vẻ đẹp nghệ thuật là một con đường đặc biệt dẫn con người đến với Thiên Chúa. Sagrada Família trở thành một “cuốn Kinh thánh bằng đá, màu sắc và ánh sáng”, tiếp nối truyền thống các nhà thờ lớn thời Trung cổ trong việc loan báo Tin mừng.

Sau cùng, Đức Thánh cha mời gọi mọi người không chỉ ngước nhìn lên ngọn tháp cao nhất thế giới của một nhà thờ, nhưng còn biết nâng đỡ những người đang bị vùi dập và đau khổ. Ngài khẳng định rằng sự vĩ đại của Sagrada Família không nằm ở chiều cao kiến trúc, mà ở khả năng hướng dẫn dân Chúa bước đi trên con đường đức tin, dưới ánh sáng của thánh giá Chúa Kitô, trong niềm hy vọng chờ đợi ngày Người trở lại.

Khánh thành tháp cao nhất

Thánh lễ kết thúc lúc gần 21 giờ. Đức Thánh cha cùng đoàn rước tiến ra bên ngoài Đền thờ Thánh Gia, và từ đây ngài làm phép ngọn tháp Chúa Kitô cao 172 mét rưỡi, tháp cao nhất, trước khi chúc lành cho các tín hữu.

Sau đó, từ một khán đài, Đức Thánh cha còn chứng kiến tiết mục trình diễn pháo bông và cảnh tượng ánh sáng. Trước khi giã từ nhà vua, Đức Thánh cha còn khai mở bia kỷ niệm biến cố đặc biệt này, rồi trở về Tòa Tổng Giám mục Barcelona, cách đó ba cây số rưỡi để dùng bữa tối và nghỉ đêm.